آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۷۵
تاریخ انتشار: ۱۶ تير ۱۳۹۷ - ۱۴:۲۷
سلمان رضوی
چکیده
اقدام ترامپ در خروج یکجانبه از برجام در 18 اردیبهشت با انتقادات و حمایت‌هایی در عرصه‌های داخلی و خارجی آمریکا مواجه شد. اندیشکدۀ صهیونیستی بروکینگز که افرادی چون دنیس راس در آن مشغول فعالیت هستند در مجموع از این اقدام ترامپ انتقاد کرده است. پاسخ این اندیشکده به این سوال که خروج آمریکا از برجام چه آثار و پیامدهایی دارد؟ این است که انزوای آمریکا، فاصله گرفتنِ متحدین و تلاش رقبا برای جایگزینی و کاهش اثرگذاری ابزار تحریم، از جمله پیامدهای تصمیم ترامپ می‌باشد.

مقدمه
خروج آمریکا از توافق برجام در 18 اردیبهشت 1397، در میان محافل صهیونیستی دارای موافقان و مخالفانی بوده است. در این میان اندیشکده‌های آمریکایی- صهیونیستی نیز نگاهِ دوگانۀ فوق الذکر را داشته‌اند. اندیشکدۀ بروکینگز با دارا بودن کارشناسانِ متعدد در حوزۀ غرب آسیا و انرژی، عمدتاً نگاهی انتقادی به این مساله داشته است. در گزارش حاضر به این سوال پاسخ داده می‌شود که کارشناسان اندیشکدۀ بروکینگز در قبال خروج ترامپ از برجام، چه آثار و پیامدهایی را قائل هستند؟ و ایران چگونه درصدد کنترل پیامدهای آن خواهد بود؟ فرضیه‌ای که برای پاسخ در نظر گرفته شده و مبتنی بر پاسخ کارشناسانِ این اندیشکده است عبارت است از اینکه ایران با اجرای اقتصاد مقاومتی و همراه نمودنِ دیگر اعضایِ طرفِ قرارداد، تلاش می‌کند تا آمریکا را منزوی و از پیامدهای منفی آن بکاهد.

1- سیاست نگاه به شرق
دکتر جواد صالحی اصفهانی، کارشناس ایرانیِ مقیم اندیشکدۀ بروکینگز، با اعلام اینکه ایرانی‌ها در سال 2018 برخلاف 2012 به بهبود روابط با غرب خوش بین نیستند از همین رو در پی پیاده‌سازی ایدۀ «ترجیح شرق به غرب» هستند، می‌نویسد: «اقتصاد مقاومتی» که در سال 2012 توسط آقای خامنه‌ای پیشنهاد شد برجایگزینی واردات با هدف کاهش وابستگی اقتصاد ایران به اقتصادهای غربی و مقاومت در برابر تحریم‌های کشورهای غربی مبتنی است. هرچند که با اقتصاد برجام، نیاز به اقتصاد مقاومتی غیر ضروری شده اما با شرایط جدید، آن امری ضروری است.(1)

2- احتمال خروج ایران از NPT
«دان دلوس» با اعلام اینکه خروج آمریکا از برجام به معنای بازگشت تحریم‌های گذشته است و این امر به شدت بر بازار اقتصاد ایران اثری منفی خواهد گذاشت. لغو تحریم‌های ایران که بدنبالِ امضای توافق برجام صورت گرفت صادرات نفت ایران را از یک میلیون بشکه به حدود دو و نیم میلیون بشکه افزایش داد. اما خروج آمریکا و اعمال تحریم‌های گذشته، سبب افت این صادرات خواهد شد. به نظر می‌رسد عدم تبعیت کامل هند و چین این بار تا حدی مشکلاتی برای اجرای تحریم‌ها درست کند. اروپایی‌ها نیز هرچند که اعلام کردند در توافق می‌مانند و از شرکت‌های خود حمایت می‌کنند اما درصورت اجرای تحریم‌ها، شرکت‌های اروپایی به جای ریسک جریمۀ سنگین آمریکا نسبت به خود، ترجیح می‌دهند از بازار ایران خارج شوند.(2)

ایران در پاسخ، در ابتدا تلاش می‌کند تا با انزوای آمریکا، اروپایی‌ها را در کنار خود نگه دارد اما اگر احساس کند که حضورش در برجام موجب خسران و ضرر خواهد بود و سرمایه‌گذاران اروپایی فرار می‌کنند و هیچ مزیتی ندارد به سمت غنی سازی اورانیوم و کنار گذاشتن توافق خواهد رفت. البته گزینه شدیدتر ایران، خروجش از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و اخراج بازرسان سازمان ملل است که در آن صورت ایران می‌تواند با اورانیوم فعلی طی کمتر از یک سال به بمب هسته‌ای دست یابد.(3)

3- آمریکای امن‌تر؟!
سوزان مالونی از کارشناسان ارشد بروکینگز با اعلام اینکه خروج ترامپ از توافق برجام باعث فروپاشی آن و باز شدن راه برنامه هسته‌ای ایران در خاورمیانه ناپایدار می‌شود این سوال را مطرح کرد که آیا این اقدام ترامپ باعث امن‌تر شدن آمریکا می‌شود؟ و اگر ترامپ معتقد است که رژیم بازرسی‌های گسترده و محدودیت‌های 5 ، 10 و 15 ساله بر برنامه هسته‌ای ایران به اندازه کافی موثر است، پس چه خطرهایی وجود دارد که سبب بازگرداندن این تحریم‌ها می‌شود؟(4)

4- قمار بزرگ ترامپ!
ریچارد نفیو یکی از طراحان پشت پرده مذاکرات برجام در دوره اوباما و از کارشناسان بروکینگز، اقدام ترامپ در خروج از برجام را قماری بزرگ نامید چرا که به زعم وی برای اثر گذاری تحریم‌ها، لزوماً باید اروپایی‌ها را با خود همراه کنیم. به زعم وی این کار ترامپ، اثر گذاری تحریم‌ها به عنوان ابزار فشار را کاهش داده و کمرنگ می‌نماید.(5)
استیون بیفر کارشناس دیگر این موسسه نتایج اقدام ترامپ را این گونه می‌شمارد:
- تصمیم ترامپ، آمریکا را بیشتر منزوی می‌کند.
- ترامپ زمین دیپلماسی را به ایران واگذار کرد.
- ترامپ فرصتی را برای انشقاق اروپا و آمریکا فراهم کرد.
- ترامپ هیچ استراتژی برای بهتر شدن اوضاع ندارد.(6)
سیلیس بلین نیز اقدام ترامپ را دکترینِ «سیب زمینی سرخ شده» نامید که بر همین اساس شاهد جنگ‌های دیپلماتیک میان دو طرف و دوره‌ای از بی ثباتی در نظام بین‌الملل خواهیم بود.(7)

5- افراطی‌تر شدن سیاست‌های ایران
درور میکمان، معتقد است اقدام ترامپ باعث تضعیف جایگاه آقای روحانی رئیس جمهور ایران شده و رادیکال‌ها را تقویت خواهد کرد که معتقدند غرب قابل اعتماد نیستند. به زعم وی این خروج باعث افزایش مشکلات ایران و در نتیجه رادیکال‌تر شدن سیاست‌های داخلی و خارجی ایران می‌شود.(8)
دیگر کارشناسان این مرکز بر پیامدهای زیر تأکید داشتند:
- اقدام ترامپ به کره شمالی نشان می‌دهد که مذاکره با آمریکا ارزش کمی دارد.
- بی توجهی آمریکا به توافقات، باعث فاصله گرفتن متحدین ما (اروپا و...) و رقبای ما (چین، روسیه و...) خواهد شد.
- غلبه سیاست داخلی آمریکا بر سیاست خارجی‌اش
- ترامپ با خروج از برجام، راهکار بن بست بی پایان (open-ended stand off) را در پیش گرفته است.(9)

نتیجه‌گیری
نکته محوری در انتقاداتِ منتقدینِ اقدام ترامپ این است که تحریم‌ها علیه ایران در سال‌های پس از 2012 تا 2016 از آن جهت اثرگذار بوده و کارآیی داشته که از یکسو حمایت جامعه جهانی به ویژه اروپایی‌ها را با خود به همراه داشت و از سوی دیگر تحریم‌هایی همه جانبه و جامع بوده است. اما اقدام کنونی ترامپ ظاهراً اثرگذاری ابزار تحریم را کمرنگ نموده و ارزش و اهمیت آن را در عرصه‌های دیگر از بین می‌برد.

به نظر می‌رسد آنچه که باعث شده ترامپ به این اقدام دست بزند از یکسو فشار لابی‌ها و اندیشکده‌های صهیونیستی حامی خروج آمریکا از برجام بوده و در این راستا تلاش‌های نتانیاهو و مشاورین و وزرای تندرو همانند بولتون و مایک پمپئو بی تأثیر نبود و از سوی دیگر ترامپ امیدوار بود که با پشتوانه اقتصادی و بازار بزرگ آمریکا و هم چنین دیپلماسی فعال، اثرگذاری تحریم‌ها را بالا برده و اروپایی‌ها را همراه سازد. طبیعتاً در نقطه مقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز باید از یکسو بر انسجام و اتحاد جبهه داخلی در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی (اقتصاد مقاومتی) پافشاری نماید و از سوی دیگر با دیپلماسی فعال تلاش کند لااقل رقبای آمریکا (روسیه و چین) را از همراهی با آمریکا باز دارد که در آن صورت شاهد تأثیر کمتر این تحریم‌ها و از دست رفتن این ابزار فشار ظالمانه آمریکایی‌ها خواهیم بود.

* دانشجوی دکتری مطالعات آمریکا در دانشگاه تهران و مدیر گروه صهیونیسم در موسسه ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Djavad Salehi-Isfahani ( May 3, 2018)، How Iran will respond to new sanctions، at:https://www.brookings.edu/opinions/how-iran-will-respond-to-new-sanctions/
2- Dan De Luce, Keith Johnson, Robbie Gramer, Emily Tamkin، (May 7, 2018)، What Happens if the U.S. Bows Out of the Iran Nuclear Deal? at: http://foreignpolicy.com/2018/05/07/what-happens-if-the-u-s-bows-out-of-the-iran-nuclear-deal-sanctions-oil-middle-east-j-c-p-o-a-diplomacy-trump/
3- Ibid
4- Suzanne Maloney, Natan Sachs, Bruce Riedel, Daniel L. Byman, Hady Amr, Mara Karlin, Samantha Gross, Frank A. Rose, Richard Nephew, Steven Pifer, Célia Belin, Dror Michman, Tamara Cofman Wittes, Tanvi Madan, and Kadira Pethiyagoda ) May 8, 2018،( Around the Halls: Brookings experts discuss the implications of President Trump’s Iran nuclear deal announcement، at:https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/05/08/around-the-halls-brookings-experts-discuss-the-implications-of-president-trumps-iran-nuclear-deal-announcement/
5- Richard Nephew (April 26, 2018)، Trump’s Middle Ground on Iran Deal Sanctions Waivers Is a Myth، at: http://foreignpolicy.com/2018/04/26/trumps-middle-ground-on-iran-deal-sanctions-waivers-is-a-myth/
6- Suzanne Maloney, Natan Sachs, Bruce Riedel, Daniel L. Byman, Hady Amr, Mara Karlin, Samantha Gross, Frank A. Rose, Richard Nephew, Steven Pifer, Célia Belin, Dror Michman, Tamara Cofman Wittes, Tanvi Madan, and Kadira Pethiyagoda ) May 8, 2018،( Around the Halls: Brookings experts discuss the implications of President Trump’s Iran nuclear deal announcement، at:https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/05/08/around-the-halls-brookings-experts-discuss-the-implications-of-president-trumps-iran-nuclear-deal-announcement/
7- Ibid
8- Ibid
9- Ibid

نام:
ایمیل:
* نظر: