آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۵۵
تاریخ انتشار: ۰۹ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۱:۲۴
مهدی آشنا
(دیدگاه اندیشکده‌ها در خصوص سیاست‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی درباره سوریه)

چکیده
هفت سال جنگ سوریه هزاران کشته برجای گذاشته، باعث آوارگی میلیون‌ها سوری شده است و هزینه‌های اقتصادی زیادی هم برای کشور سوریه و هم کشورهای دیگر درگیر در این جنگ از جمله ایران داشته است. سوال این است که چرا ایران از نظام سوریه حمایت می‌کند؟ پاسخ به این سوال زمانی روشن تر می‌شود که بدانیم این بحران چرا به وجود آمد و دیگران مخصوصاً آمریکا و رژیم صهیونیستی در سوریه چه هدفی دنبال می‌کنند؟ هدف این گزارش این است که با بررسی مطالب و تحلیل‌های اندیشکده‌های آمریکایی و صهیونیستی اهدافی را که آمریکا در سوریه دنبال می‌کند یا این اندیشکده‌ها پیشنهاد می‌دهند که باید دنبال کند روشن سازد تا دلیل و توجیه ایران برای حمایت از نظام سوریه راحت‌تر قابل ارزیابی باشد. این پاسخ مطرح است که دو مشخصه نظام سوریه یعنی عدم همراهی با گرایش کشورهای عربی به نزدیکی به اسرائیل و در مقابل استقلال و نزدیکی این کشور به ایران علل اصلی دامن زدن آمریکا به این بحران است و توصیه این اندیشکده‌ها این است که آمریکا اهدافی چون کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران، حفظ امنیت رژیم صهیونیستی و رقابت استراتژیک با روسیه در منطقه را در سوریه پیگیری کند.

مقدمه
جنگ داخلی سوریه از بهمن 1389 در پی اعتراضات گسترده متأثر از تحولات سیاسی شمال آفریقا و غرب آسیا موسوم به بهار عربی یا بیداری اسلامی شروع شد و تاکنون ادامه یافته است. جنگ‌های داخلی اغلب به اشتباه منازعه‌ای میان دو طرف یا دو گروه داخل یک کشور قلمداد می‌شوند. اما جنگ‌های داخلی مدرن در حقیقت توسط حامیان خارجی رقیبی تغذیه می‌شوند که به عنوان بخشی از یک منازعه گسترده‌تر منطقه‌ای یا حتی جهانی از گروه‌های نیابتی استفاده می‌کنند. در سوریه نیز اگر چه جرقه این جنگ با اعتراضات سیاسی داخلی روشن شد اما این حمایت مالی و تسلیحاتی کشورهایی مثل عربستان سعودی، ترکیه، قطر و ایالات متحده بود که این اعتراضات را تبدیل به منازعه‌ای مسلحانه کرده که هفت سال پابرجاست. این کشورها هر کدام از برخی گروه‌های معارض حمایت می‌کنند. رژیم صهیونیستی نیز از گروه‌های شورشی مثل فورسان الجولان که هنوز بخش زیادی از مرزهای جنوبی سوریه را در کنترل خود دارند حمایت کرده است. سوال این است که اندیشکده‌های صهیونیستی و آمریکایی چه اهداف و برنامه‌هایی برای حمایت آمریکا و رژیم صهیونیستی از گروه‌های مختلف معارض در سوریه تجویز می‌کنند؟ این پاسخ مطرح است که اهداف حفظ امنیت اسرائیل، مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران، و رقابت استراتژیک با روسیه پیشنهاد می‌شود. در واقع مهم‌ترین هدف حمایت از گروه‌های معارض در سوریه مقابله با ایران است. دلیل مقابله با ایران نیز ماهیت جمهوری اسلامی و همچنین پتانسیل و نقشی است که ایران در معادله جهانی قدرت می‌تواند علیه آمریکا و غرب و رژیم صهیونیستی داشته باشد.

دگرگونی ژئوپلیتیک منطقه به نفع آمریکا و غرب
منطقه غرب آسیا نه تنها به دلیل ذخائر فراوان انرژی(اقتصاد) بلکه به دلیل جایگاه تمدنی(فرهنگ) آن و همچنین جایگاه ارتباطی (جغرافیا) در معادله قدرت جهانی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. هر قدرتی که حضور، نفوذ و کنترل بیشتری بر این منطقه داشته باشد در معادله جهانی قدرت دست بالا را خواهد داشت. مداخله در سوریه به گونه‌های مختلف می‌تواند ژئوپلیتیک این منطقه را هر چه بیشتر به نفع آمریکا و غرب دگرگون کند. اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی از چنین پتانسیلی بی خبر نیستند.

الف) جلوگیری از تضعیف نفوذ منطقه‌ای آمریکا
به اعتقاد کارشناسان «موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا» پیروزی کامل اسد با کمک ایران و روسیه اعتبار تعهدات منطقه‌ای آمریکا را بیشتر تضعیف می‌کند و جایگاه تهران را به عنوان قدرت مسلط در تقاطع استراتژیک خاورمیانه تحکیم می‌کند. آنها معتقدند برای اجتناب از این نتیجه که از نظر آنها ژئوپلیتیک منطقه را دگرگون خواهد کرد و برای جلوگیری از تبدیل شدن ایران و روسیه به داوران بی چون و چرای آینده سیاسی سوریه و برقراری حضور نظامی دائمی ایران در طول کریدور تهران- مدیترانه که از نظر آنها تهدیدی غیرقابل پذیرش برای متحدان آمریکا مخصوصاً اسرائیل و اردن محسوب می‌شود آمریکا نیاز به یک استراتژی منسجم و حضور نیرو دارد که نگاه به ورای فروپاشی داعش داشته باشد تا مانع تحقق اهداف ایران در سوریه شود و اهرم نفوذ خود را در مقابل تهران بازیابد. در این راستا آنها توصیه می‌کنند که آمریکا و شرکایش در منطقه باید به توسعه قابلیت‌های مخالفان حکومت سوریه و کمک به آنها در حفظ قلمرو استراتژیک آزاد شده از دست داعش ادامه دهند.(1)

ب) جلوگیری از اتحاد ایران با روسیه
در گزارشی از موسسه هادسون با عنوان «کار بعدی آمریکا در خاورمیانه چه باید باشد؟» بیان می‌شود که سیاست‌های اوباما باعث کشتار در سوریه و آشوب منطقه‌ای و صعود ایران و اتحاد آن با روسیه شد و ترامپ در حالیکه می‌خواهد شکست سیاست‌های اوباما را جبران کند اگر بیشتر از این صبر کند و یک استراتژی روشن برای مقابله سخت با ایران اتخاذ نکند مثل اوباما اتحاد ایران با روسیه را تسهیل خواهد کرد. این گزارش برای معکوس کردن روند افزایش قدرت ایران و اتحاد آن با روسیه و تضعیف محور مقاومت 10 راهکار پیشنهاد می‌دهد که مهم‌ترین آنها در اولویت قرار دادن خنثی کردن اهداف ایران در سوریه ذکر می‌شود؛ چون «سوریه، مرکز ثقل تهران برای سلطه منطقه‌ای است و ترامپ می‌تواند حول این هدف یک ائتلاف بین‌المللی سازماندهی کند.»(2)

پ) رقابت استراتژیک با روسیه
در گزارشی دیگر از موسسه هادسون پیشنهاد می‌شود که برای غلبه بر خطراتی که در خاورمیانه آمریکا را تهدید می‌کند این کشور باید یک سیاست رقابت استراتژیک با روسیه را پیگیری کند که نیازمند اقدامات متقابل زیادی است. به طور خاص آمریکا باید گروه‌های معارض عرب سنی را در عرصه نبرد سوریه تقویت کند و خطوط قرمز روشنی علیه بشار اسد و ایران به اجرا درآورد و باید از طریق ایجاد نقاط قوت و کسب قدرت نفوذ در سوریه موضع روسیه را از بی توجهی به منافع آمریکا به احترام گذاشتن به آن تغییر دهد؛ چون تنها در این صورت می‌توان در راستای راه حلی که منافع امنیت ملی بنیادی آمریکا را برآورده سازد حرکت کرد.(3)

ماهیت جمهوری اسلامی و کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران
بازی قدرت یک بازی با حاصل جمع صفر است. بدین معنی که برای مثال اگر قدرت و نفوذ ایران در منطقه افزایش یابد از قدرت و نفوذ دیگر بازیگران از جمله آمریکا کاسته می‌شود. آنچه باعث شکل‌گیری محور مقاومت و امکان تشکیل یک بلوک قدرت شده است که با توجه با تمدن و فرهنگ اسلامی مردم منطقه و با توجه به سابقه غرب و آمریکا و تشکیل رژیم صهیونیستی توسط آنها در منطقه امکان گسترش و قدرت گیری بیشتر آن نیز وجود دارد ماهیت جمهوری اسلامی و ایدئولوژی اسلامی و گرایش‌های ضد غربی و ضدصهیونیسم آن است. قدرت گیری این بلوک به معنی کاهش قدرت آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه است. به همین دلیل است که آمریکا همواره بحث تغییر رژیم را در ایران دنبال می‌کند. علاوه براین شکست دادن متحدان ایران و تحمیل هزینه‌های سنگین بر آنها نکته دیگری است که باعث کاهش جذابیت پیوستن متحدین جدید به این بلوک قدرت می‌شود. بنابراین حمایت آمریکا از معارضین سوری را باید در این راستا نیز تحلیل کرد.

 در واقع دامن زدن به جنگ سوریه و حمایت از مخالفین حکومت سوریه به چند طریق منابع قدرت سخت و نرم ایران در منطقه را تضعیف می‌کند. کنت پولاک از موسسه امریکن اینترپرایز در خصوص ضرورت اتخاذ یک استراتژی تقابل جویانه در مقابل ایران می‌نویسد «از دست دادن سوریه ضربه‌ای سنگین به پرستیژ و اعتبار ایران و در نتیجه توانایی آن برای جذب متحدان جدید وارد می‌کند».(4) مارتین ایندیک معاون اجرایی مؤسسه بروکینگز که از سوی کمیته روابط خارجی سنای آمریکا دعوت به سخنرانی درباره وضع قانون در خصوص مقابله با فعالیت‌های به اصطلاح‌‌‌ثبات زدای ایران شده بود در سخنرانی خود در آن کمیته می‌گوید آنچه برای مقابله با اهداف منطقه‌ای ایران لازم است یک استراتژی جامع، منسجم و پایدار برای عقب راندن ایران است. او شش عنصر برای استراتژی عقب‌رانی ایران ذکر می‌کند و پیچیده‌ترین عنصر را کاهش نفوذ ایران در سوریه می‌داند و معتقد است اگر ایران جای پای خود در سوریه را از دست دهد مزیت کنترل حزب الله بر لبنان را نیز از دست خواهد داد.(5) طبق دیدگاه جان آلن رئیس موسسه بروکینگز برای مقابله با سناریوی کابوس وار نفوذ ایران در منطقه باید از متحدان سنی برای عقب راندن ایران در برخی حوزه‌ها حمایت کرد؛ یک فرایند دیپلماسی منسجم و تهاجمی پیگیری شود و به پرورش و تقویت نیروهای بومی علیه ایران پرداخته شود. از نظر او آمریکا برای شکست داعش استراتژی داشت و حذف بشار اسد نیز هدف سیاسی مطلوب آمریکا بود. اما آمریکا نتوانست این دو را به هم پیوند بزند. در واقع آمریکا عناصر نظامی و سیاسی را به هم متصل نکرده بود. اگر چنین کاری را صورت می‌داد اکنون موازنه به شدت به نفع آمریکا بود.(6)

از نظر مایکل آیزنستات عضو موسسه واشنگتن به چند دلیل فرمول بندی یک استراتژی جامع در قبال ایران ضرورت و فوریت ویژه دارد. نخست؛ دگرگونی شگرف ایران از کشوری که ترس از احاطه شدن داشت به کشوری که در حال اعمال یک استراتژی احاطه سازی در مقابل متحدین آمریکا در منطقه یعنی عربستان و اسرائیل است. دوم؛ ایران از یک قدرت منزوی به لحاظ استراتژیک به رهبر منسجم‌ترین بلوک سیاسی- نظامی منطقه یعنی محور مقاومت تبدیل شده است. سوم؛ ایران از یک قدرت یاغی هسته‌ای به کشوری «در آستانه هسته‌ای شدن» تبدیل شده است که وضعیت آن به‌وسیله برجام تأیید شده و مشروعیت یافته است. او برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران اصولی را به عنوان اصول راهنما توصیه می‌کند که برخی از آنها به این شرح است: لکه دار کردن برند مقاومت با تحمیل شکست‌هایی بر آن، ساختارشکنی محور مقاومت با جلوگیری از پیوستن کامل بازیگرانی مثل عراق، سودان و حماس به هسته ‌این محور یعنی ایران، سوریه و حزب الله، و بریدن خطوط ارتباطی زمینی، هوایی و دریایی ایران با بازیگران مورد حمایت.(7)

نتیجه‌گیری
اگر چه شعله جنگ در سوریه با جرقه اعتراضات سیاسی داخلی روشن شد اما این حمایت مالی و تسلیحاتی کشورهایی مثل عربستان سعودی، ترکیه، قطر و ایالات متحده بود که این اعتراضات را تبدیل به منازعه‌ای مسلحانه کرده است که هفت سال پابرجاست. این کشورها هر کدام از برخی گروه‌های معارض حمایت کرده‌اند. رژیم صهیونیستی نیز از گروه‌های شورشی مثل فورسان الجولان که هنوز بخش زیادی از مرزهای جنوبی سوریه را در کنترل خود دارند حمایت کرده است و علاوه بر آن با حملات متعدد خود نقش مخربی در مبارزه حکومت سوریه با معارضین ایفا می‌کند. سوال این بوده است که اندیشکده‌های صهیونیستی و آمریکایی چه اهداف و برنامه‌هایی برای حمایت آمریکا و رژیم صهیونیستی از گروه‌های مختلف معارض در سوریه تجویز می‌کنند؟ پاسخ این است که این اندیشکده‌ها علاوه بر جلوگیری از زوال رژیم صهیونیستی، پیگیری اهداف رقابت استراتژیک با روسیه و مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران را به دلیل ماهیت جمهوری اسلامی و پتانسیل تغییر در معادله جهانی قدرت به ضرر آمریکا پیشنهاد می‌کنند. در واقع مهم‌ترین هدفی که از حمایت از گروه‌های معارض در سوریه دنبال می‌شود مقابله با ایران است. دلیل مقابله با ایران نیز ماهیت جمهوری اسلامی و همچنین پتانسیل و نقشی است که ایران در معادله جهانی قدرت می‌تواند علیه آمریکا، غرب و رژیم صهیونیستی ایفا کند. آنچه باعث شکل‌گیری محور مقاومت و امکان تشکیل یک بلوک قدرت شده است که با توجه به تمدن و فرهنگ اسلامی مردم منطقه و با توجه به سابقه غرب و آمریکا و تشکیل رژیم صهیونیستی توسط آنها در منطقه امکان گسترش و قدرت گیری بیشتر آن نیز وجود دارد ماهیت جمهوری اسلامی و ایدئولوژی اسلامی و گرایش‌های ضدغربی و ضدصهیونیسم آن است. قدرت گیری این بلوک به معنی کاهش قدرت آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه است و کاهش قدرت و در نهایت حذف آنها از منطقه جایگاه آمریکا را در معادله جهانی قدرت متزلزل خواهد کرد. بنابراین تلاش می‌شود با شکست دادن متحدان ایران و تحمیل هزینه‌های سنگین بر آنها، جذابیت پیوستن متحدین جدید به این بلوک قدرت کاهش یابد. حمایت آمریکا از معارضین سوری را باید در این راستا نیز تحلیل کرد. در واقع با دامن زدن به جنگ سوریه و حمایت از مخالفین حکومت سوریه تلاش می‌شود منابع قدرت سخت و نرم ایران در منطقه و حتی داخل ایران تضعیف و حضور آمریکا تقویت شود.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Eric Edelman and General Charles Wald(November 20, 2017), Countering Iranian Expansion in Syria, JINSA’s Gemunder Center Iran Task Force, at: http://www.jinsa.org/publications/countering-iranian-expansion-syria
2- Michael Doran and Peter Rough (September 5th 2017), What America Should Do Next in the Middle East, at: https://mosaicmagazine.com/response/2017/09/america-is-not-in-a-zero-sum-contest-with-iran/
3- Peter Rough (August 8th, 2017), Trump’s Syria Strategy Hinges on Russia, at: https://www.hudson.org/research/13817-trump-s-syria-strategy-hinges-on-russia
4- Kenneth Pollack )February 12, 2018), Pushing back on Iran, part 1: The Why, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-1-the-why/
5- Martin S. Indyk , (March 28, 2017), U.S. strategy toward Iran, at: https://www.brookings.edu/testimonies/u-s-strategy-toward-iran/
6- John R. Allen and Michael E. O’Hanlon (Monday, October 23, 2017), A blueprint for minimizing Iran’s influence in the Middle East, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/23/a-blueprint-for-minimizing-irans-influence-in-the-middle-east/
7- Michael Eisenstadt (January 2018), Regional Pushback, Nuclear Rollback: A Comprehensive Strategy for an Iran in Turmoil, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/regional-pushback-nuclear-rollback-a-comprehensive-strategy-for-an-iran-in


نام:
ایمیل:
* نظر: