آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۵۱
تاریخ انتشار: ۰۹ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۵:۳۵
مهدی آشنا


چکیده
با توجه به وعده ترامپ برای اصلاح یا لغو برجام برخی اندیشکده‌های صهیونیستی راهکارها و سیاست‌هایی را شامل استفاده از ابزارهای اقتصادی و مالی در این خصوص ارائه کرده‌اند. حال این سوالات وجود دارد که به طور مشخص سیاست‌ها و ابزارهای اقتصادی و مالی که این اندیشکده‌ها پیشنهاد می‌دهند چیست؟ و چطور استفاده از آنها نتایج دلخواه رژیم صهیونیستی را سبب می‌شود؟ این پاسخ مطرح است که با توجه فشارهای افکار عمومی، عدم وجود بهانه مناسب و همچنین بازدارندگی نظامی مناسب ایران، گزینه جنگ نظامی علیه ایران، گزینه مناسبی برای آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست؛ به همین دلیل فشار اقتصادی و تضعیف اقتصاد ایران به منظور رسیدن به اهداف سیاسی نظامی در دستور کار آنها قرار گرفته است. در این راستا جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهای همسایه به ایران و افزایش هزینه حمایت ایران از گروه‌های مورد حمایت خود در منطقه، وضع تحریم‌های غیرهسته‌ای یا برگرداندن تحریم‌های لغو شده در برجام با برچسب غیرهسته‌ای از جمله تحریم بانک مرکزی ایران، استفاده از اهرم وابستگی اقتصادی کشورهای اروپایی به آمریکا برای همراه کردن آنها با خود از جمله سیاست‌های پیشنهادی اندیشکده‌ها برای جنگ اقتصادی علیه ایران است.

مقدمه
ترامپ بعد از دو بار تأیید پایبندی ایران به برجام در دوره‌های 90 روزه، در 21 مهر ماه 96 آن را تأیید نکرد و ادامه تصمیم‌گیری در خصوص آن را به کنگره آمریکا واگذار کرد. کنگره هم در مهلت 90 روزه خود برای بازگرداندن تحریم‌های برجامی علیه ایران اقدامی صورت نداد. ترامپ بار دیگر در 22 دی 96 با تمدید تعلیق تحریم‌ها اعلام کرد که برای آخرین بار تعلیق تحریم‌های ایران را برای کسب توافق اروپا برای اصلاح برجام تمدید می‌کند و معافیت از تحریم‌ها را دیگر تمدید نخواهد کرد. زمان بعدی تصمیم‌گیری ترامپ در این خصوص 22 اردیبهشت 97 اعلام شد اما او در توئیتی اعلام کرده است زودتر از موعد و در تاریخ سه‌شنبه 18 اردیبهشت تصمیم خود را اعلام خواهد کرد. با توجه به وعده ترامپ برای اصلاح یا لغو برجام برخی اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی در این خصوص راهکارها و سیاست‌هایی را شامل استفاده از ابزارهای اقتصادی و مالی البته نه تنها در جهت اصلاح برجام و تعهدات هسته‌ای بلکه برای مقابله با طیف گسترده‌تر رفتار و نفوذ ایران در منطقه ارائه کرده‌اند. حال این سوالات وجود دارد که به طور مشخص سیاست‌ها و ابزارهای اقتصادی و مالی که این اندیشکده‌ها پیشنهاد می‌دهند چیست؟ و چطور استفاده از آنها نتایج دلخواه رژیم صهیونیستی را سبب می‌شود؟ فرضیه این است که جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهای همسایه به ایران و افزایش هزینه حمایت ایران از گروه‌های مورد حمایت خود در منطقه، وضع تحریم‌های غیرهسته‌ای یا برگرداندن تحریم‌های لغو شده در برجام با برچسب غیرهسته‌ای از جمله تحریم بانک مرکزی ایران، استفاده از اهرم وابستگی اقتصادی کشورهای اروپایی به آمریکا برای همراه کردن آنها با خود از جمله سیاست‌های پیشنهادی اندیشکده‌ها برای جنگ اقتصادی علیه ایران است.

جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهای همسایه و قطع ارتباط ایران با بازیگران مورد حمایت
وابستگی اقتصادی کشورهای همسایه به ایران باعث می‌شود آمریکا نتواند آنها را برای وارد کردن فشار اقتصادی بر ایران با خود همراه کند. از طرف دیگر حمایت مالی ایران از گروه‌هایی چون حزب الله و حماس و وابستگی آنها به ایران یکی از عوامل قدرت و نفوذ ایران در منطقه در برابر دیگر بازیگران منطقه‌ای از جمله رژیم صهیونیستی است. مایکل آیزنستات عضو موسسه واشنگتن اصولی را به عنوان اصول راهنمای استراتژی جامع در قبال ایران برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای آن توصیه می‌کند که موارد اقتصادی آن عبارتند از: هدایت کردن خطرات و هزینه‌هایی که اکنون بیشتر متوجه گروه‌های مورد حمایت ایران هستند به سمت خود ایران، بریدن خطوط ارتباطی زمینی، هوایی و دریایی ایران با بازیگران مورد حمایت آن و جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهایی مثل عراق و افغانستان به ایران. علاوه بر نفوذ منطقه‌ای نکته دیگر مورد تأکید آیزنستات، برنامه هسته‌ای ایران و رژیم عدم اشاعه در کنار محدود کردن برنامه موشکی ایران از طریق فعالیت چندجانبه است. از نظر او موثرترین اقدام در این زمینه تحریم شرکت‌ها و نهادهایی است که بخشی از سلسله برنامه موشکی ایران هستند.(1) کاهش نفوذ اقتصادی ایران در منطقه به معنای کاهش نفوذ سیاسی و نظامی آن خواهد بود؛ چیزی که رژیم صهیونیستی دنبال آن است.

وضع تحریم‌های غیرهسته‌ای و وادار کردن اروپا به انتخاب بین بازار آمریکا یا بازار ایران
نقض برجام توسط ایالات متحده و یک جانبه گرایی آن باعث عدم همراهی کشورهای اروپایی که از یک طرف دارای منافع اقتصادی در برجام هستند و از طرف دیگر مخالف یک جانبه گرایی آمریکا هستند و می‌خواهند خود را به عنوان یک قطب قدرت در عرصه بین‌الملل مطرح کنند خواهد شد. عدم همراهی اروپا با آمریکا به معنای عدم کارایی هر گونه سیاستی برای مقابله با ایران در عرصه‌های مختلف خواهد بود. به همین دلیل توصیه اندیشکده‌ها کسب همراهی اروپایی مخصوصاً با استفاده از اهرم فشار اقتصادی است. مارک دابوویتز مدیر اجرایی «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در ماه ژانویه و پیش از موعد قبلی تصمیم‌گیری ترامپ در خصوص برجام در مقاله‌ای در «وال استریت ژورنال» خواستار همکاری اروپا و کنگره آمریکا با دولت ترامپ در اعمال فشار اقتصادی بر ایران برای اصلاح برجام می‌شود. او می‌نویسد ترامپ نباید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای را تأیید کند و البته عدم تأیید پایبندی به معنای نقض برجام نیست. از نظر او تحریم‌های غیربرجامی که در دوره ترامپ وضع شد شروع خوبی است اما ترامپ باید کارهای بیشتری انجام دهد. او باید سپاه پاسداران و «ایران ایر» را سازمانی تروریستی اعلام کند و به خزانه داری دستور دهد شرکت‌های تحت مالکیت سپاه را در لیست سیاه قرار دهد. از نظر او با توجه به اینکه برقراری مجدد تحریم‌های لغو شده در برجام، رویکرد «عدم تأیید پایبندی، تمدید لغو تحریم‌ها، سیلی زدن با وضع تحریم‌های غیربرجامی، و اصلاح{برجام}» را نابود می‌سازد کنگره باید نقش فعالی ایفا کند و با دولت همکاری کند تا تحریم‌های برجامی برنگردد و در عوض تحریم‌هایی دیگر را وضع کند. او اضافه می‌کند که اروپایی‌ها نیز در این راستا باید شرایطی را برای ایران ترسیم کنند که اگر ایران در این بازی مشارکت نکند تحت آن شرایط، تحریم‌های اروپایی- آمریکایی بر می‌گردد. در غیر این صورت آنها باید شاهد خروج ترامپ از توافق و استفاده از قدرت عظیم مالی آمریکا برای وادار کردن بانک‌های اروپایی به انتخاب بین بازار 19 تریلیون دلاری آمریکا و بازار 400 میلیون دلاری ایران باشند.(2)

اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی و جنگ اقتصادی علیه ایران
طبق نظر کنت پولاک از موسسه اینترپرایز آمریکا، عقب راندن ایران نیازمند حمایت قوی متحدان آمریکاست؛ هم متحدان در خاورمیانه و هم ائتلاف گسترده‌تر دوستان آمریکا در اروپا، آسیا و حتی آمریکای لاتین. از نظر پولاک هر چه آمریکا در اجرای استراتژی عقبرانی ایران بیشتر بتواند روی حمایت متحدان حساب کند ابزارهای بیشتری برای بکارگیری علیه ایران و دفاع بیشتری علیه پاسخ‌های حتمی ایران در اختیار خواهد داشت. بسیاری از تحریم‌ها در صورتی روی ایران اثر خواهد گذاشت که توسط تعداد گسترده‌ای از کشورها به کار گرفته شوند. به علاوه برخی از کشورها قابلیت‌هایی دارند که آمریکا ندارد؛ برای مثال عربستان، امارات و کویت می‌توانند در بازارهای انرژی خواه برای فشار آوردن به ایران، خواه برای جلوگیری از استفاده ایران از قیمت نفت علیه آمریکا مفید باشند.(3)

اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی و جنگ اقتصادی علیه ایران
برگرداندن تحریم‌های هسته‌ای با برچسب غیرهسته‌ای
در گزارشی با عنوان «کار بعدی آمریکا در خاورمیانه چه باید باشد؟» از موسسه هادسون بیان می‌شود که سیاست‌های اوباما منجر به آشوب منطقه‌ای و افزایش نفوذ ایران و اتحاد آن با روسیه شد و ترامپ در حالیکه می‌خواهد شکست سیاست اوباما را جبران کند اگر بیشتر از این صبر کند و به یک استراتژی روشن برای مقابله سخت با ایران اتخاذ نکند مثل اوباما اتحاد ایران با روسیه را تسهیل خواهد کرد. این گزارش برای معکوس کردن روند افزایش قدرت ایران و اتحاد آن با روسیه و تضعیف محور مقاومت چندین راهکار پیشنهاد می‌دهد که یکی از آنها همکاری کاخ سفید با کنگره برای وضع تحریم‌های جدید بر ایران به بهانه حمایت از تروریسم و توسعه برنامه موشکی است.(4)

ریچارد گلدبرگ از بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها در رابطه با سفر اخیر رئیس جمهور فرانسه به آمریکا می‌نویسد با توجه به اهمیت سوریه برای فرانسه چیزی که بیشتر فرانسه را آشفته می‌کند منابعی است که ایران برای حمایت از بشار اسد هزینه می‌کند. او با بیان این که بانک مرکزی ایران میلیاردها دلار معاملات را با هدف حمایت از بشار اسد و ارتش سایه حزب الله، سپاه پاسداران و طیف گسترده شبه نظامیان شیعه صورت می‌دهد اظهار می‌دارد «تا زمانی که پول ایران در جریان است بشار اسد در قدرت باقی خواهد ماند و یک نیروی محرکه فرقه‌ای وجود خواهد داشت که می‌تواند به ظهور مجدد داعش کمک کند و این امر تهدید مستقیمی برای منافع امنیتی فرانسه است.» بنابراین اگر مکرون می‌خواهد شاهد یک وضعیت نهایی در سوریه بدون حضور اسد و بدون امکان ظهور مجدد داعش باشد باید علاوه بر تلاش برای حفظ بازدارندگی نظامی آمریکا در سوریه، شیر لوله پولی و مالی ایران را هم ببندد. او در این راستا پیشنهاد می‌دهد که مکرون با پذیرش مشروعیت وضع مجدد تحریم‌های بانکی ایران و حذف بانک‌های ایران از سیستم پیام رسانی سوئیفت به بهانه تلاش برای پاسخگو نگه داشتن ایران در قبال سوریه و همچنین با تروریست شناختن کلیّت حزب الله و سپاه پاسداران به منظور جلوگیری از تأمین مالی آنها، ترامپ را متقاعد سازد تا مذاکره با اروپا را درباره اصلاح توافق ادامه دهد و از بازگشت تحریم‌های چندجانبه و لغو برجام اجتناب کند.(5)

اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی و جنگ اقتصادی علیه ایران
بن طالبلو از بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها نیز پس حملات اخیر آمریکا به سوریه با اشاره به سفر علی اکبر ولایتی به سوریه، اهمیت سوریه برای ایران و لزوم یک پاسخ منسجم به فعالیت‌های ایران در منطقه در مطلبی با عنوان «ترامپ چطور باید اسد را در سوریه خنثی کند؟» پس از ذکر اقدامات نظامی ضروری که آمریکا باید انجام دهد می‌نویسد در این راستا آمریکا باید به دنبال استفاده از ابزارهای غیرنظامی مثل تحریم‌های اقتصادی علیه دارایی‌های داخلی غیرشفاف اسد و سرمایه‌گذاران خارجی نیز باشد. از نظر او این کار نیازمند چیزی بیش از مشخص نمودن خریداران و فروشندگان نفت از جانب اسد است و «نهادهای مالی ایران که ماشین جنگی اسد را روشن نگه می‌دارد و لوجستیک ایران را در سوریه تأمین مالی می‌کند باید به صورت شدید مجازات شوند.»(6) مارک دابوویتز و گلدبرگ از همین بنیاد هم استدلال می‌کنند که اروپا باید از تحریم‌های غیرهسته‌ای به عنوان بخشی از فشار حداکثری که رژیم سوریه و حامیانش را هدف قرار می‌دهد حمایت کند. از نظر آنها این کار باید با تحمیل مجدد تحریم‌ها روی بانک‌های ایرانی که اسد حمایت می‌کنند آغاز شود. این تحریم‌ها سپس باید همه حامیان سپاه پاسداران و حزب الله را نیز هدف قرار دهد. و در نهایت همه بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران باید با تحریم روبرو شوند.(7)

تحریم بانک مرکزی ایران
ریچارد گلدبرگ و سعید قاسم‌نژاد از بنیاد دفاع از دموکراسی پیشنهاد می‌کنند آمریکا تحریم‌های بانک مرکزی ایران را مجدداً اعمال کند. آنها در مطلبی با عنوان «سقوط ارزش پول ایران، اکنون زمان بهره‌برداری آمریکاست» می‌نویسند با منصوب شدن جان بولتون به سمت مشاور امنیت ملی ترامپ، «بازار ایران این ترس را دارد که آمریکا به سیاست‌های تخاصمی‌تر با هدف جلوگیری از توسعه طلبی منطقه‌ای ایران روی آورد.» بنابراین ترامپ در جهت اصلاح توافق هسته‌ای باید از این ترس بهره‌برداری کند. به طور خاص آمریکا باید تحریم‌های بانک مرکزی ایران را برای تقویت ترس مبادله گران ارز مجدداً اعمال کند چون این امر آسیبی جدی به اقتصاد ایران وارد می‌کند. آنها می‌نویسند ریال ایران هم اکنون تحت فشارهایی همچون سوء استفاده از مابه التفاوت دو نرخ ارز، اجازه دادن دولت ایران به کاهش ارزش ریال برای جبران کسری بودجه و تغییرات اخیر در قانون مالیاتی امارات که مانع دسترسی ایران به دلار از طریق دوبی می‌شود قرار دارد. از نظر آنها «این فشارها و تحمیل مجدد تحریم‌ها روی بانک مرکزی می‌تواند ریال را به سمت سقوط آزاد حرکت دهد ... و هرچه ریال سریع‌تر سقوط کند رژیم ایران ضعیف‌تر می‌شود.» اعمال مجدد تحریم‌های بانک مرکزی و منع وارد شدن نهادهای مالی خارجی در معاملات با آن مانع دسترسی ایران به ذخائر ارز خارجی خود می‌شود و بدون دسترسی به این ذخایر حفاظت از ریال برای ایران سخت خواهد بود. از نظر آنها این تحریم‌ها اگر اعمال شوند «شاید بزرگترین فرصت را برای بازیابی اهرم نفوذ بر ایران در مسائلی چون نقض حقوق بشر، موشک‌های بالستیک، تروریسم و توسعه طلبی منطقه‌ای فراهم کند.» آنها متذکر می‌شوند که چون بانک مرکزی به عنوان ستون فقرات سپاه پاسداران و فعالیت‌های آن در سوریه عمل می‌کند، صرف نظر از ماندن یا نماندن ترامپ در برجام، تحریم‌ها مجاز است و علاوه براین، در توافق هسته‌ای هیچ چیز آمریکا را از وضع تحریم‌های غیرهسته‌ای منع نمی‌کند.(8)

اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی و جنگ اقتصادی علیه ایران
نتیجه‌گیری
با توجه به وعده ترامپ برای اصلاح یا لغو برجام برخی اندیشکده‌های صهیونیستی راهکارها و سیاست‌هایی را شامل استفاده از ابزارهای اقتصادی و مالی در این خصوص ارائه کرده‌اند. با توجه فشارهای افکار عمومی، عدم وجود بهانه مناسب و همچنین بازدارندگی نظامی مناسب ایران، گزینه جنگ نظامی علیه ایران، گزینه مناسبی برای آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست؛ به همین دلیل فشار اقتصادی و تضعیف اقتصاد ایران به منظور رسیدن به اهداف سیاسی نظامی در دستور کار آنها قرار گرفته است. هدایت کردن خطرات و هزینه‌هایی که اکنون بیشتر متوجه گروه‌های مورد حمایت ایران هستند به سمت خود ایران، بریدن خطوط ارتباطی زمینی، هوایی و دریایی ایران با بازیگران مورد حمایت آن، جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهایی مثل عراق و افغانستان به ایران، تحریم شرکت‌ها و نهادهای مرتبط با برنامه موشکی ایران تحریم سپاه پاسداران و شرکت‌های حمل و نقل هوایی ایران، استفاده از ظرفیت کشورهایی چون عربستان، امارات و کویت برای فشار آوردن به ایران در حوزه بازار نفت، مرتبط ساختن تحریم‌های جدید با موضوعاتی چون برنامه موشکی و حمایت از تروریسم برای کسب همراهی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی، استفاده از اهرم وابستگی اقتصادی کشورهای اروپایی به آمریکا برای همراه کردن آنها با خود و تشدید مشکلات اقتصادی داخلی از جمله کاهش شدید ارزش پول ایران از جمله سیاست‌های پیشنهادی اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی برای جنگ اقتصادی علیه ایران است.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Michael Eisenstadt (January 2018), Regional Pushback, Nuclear Rollback: A Comprehensive Strategy for an Iran in Turmoil, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/regional-pushback-nuclear-rollback-a-comprehensive-strategy-for-an-iran-in
2-  Mark Dubowitz (25th September 2017), How Trump Can Improve the Iran Deal, at: http://www.defenddemocracy.org/media-hit/dubowitz-mark-how-trump-can-improve-the-iran-deal/
3- Kenneth Pollack (February 13, 2018), Pushing back on Iran, part 2: An overview of the strategy, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-2-an-overview-of-the-strategy/
4- Michael Doran and Peter Rough (September 5th 2017), What America Should Do Next in the Middle East, at: https://mosaicmagazine.com/response/2017/09/america-is-not-in-a-zero-sum-contest-with-iran/
5- Richard Goldberg (23rd April 2018), How Macron can win over Trump on Iran, Politico, at: http://www.defenddemocracy.org/media-hit/how-macron-can-win-over-trump-on-iran/
6- Behnam Ben Taleblu (13th April 2018), Commentary: How Trump Can Neutralize Assad in Syria, Fortune Magazine, at: http://www.defenddemocracy.org/media-hit/behnam-ben-taleblu-commentary-how-trump-can-neutralize-assad-in-syria/
7- Mark Dubowitz, Richard Goldberg(18th April 2018), Use Iran Sanctions to Stop Assad, at: http://www.defenddemocracy.org/media-hit/use-iran-sanctions-to-stop-assad/
8- Richard Goldberg and Saeed Ghasseminejad (11 April 2018), Iran's currency is in free fall — time for the US to exploit it, at: http://thehill.com/opinion/national-security/382670-irans-currency-is-in-free-fall-time-for-the-us-to-exploit-it
نام:
ایمیل:
* نظر: