آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۰۶
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۱:۲۳
مهدی آشنا



طرح موسسه اینترپرایز آمریکا برای مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش سوم
چکیده
موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیاست که طرح‌ها و سیاست‌های پیشنهادی آن می‌تواند تأثیر زیادی بر تصمیم‌گیران حوزه سیاست خارجی ایالات متحده داشته باشد. کنت پولاک از متخصصان این موسسه در حوزه خاورمیانه برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران یک «استراتژی تقابل جویانه» ارائه کرده است. سوال این است که در این استراتژی چه راهکارها یا سیاست‌هایی برای حوزه‌های یمن، خلیج فارس، لبنان، برنامه هسته‌ای و براندازی حکومت ایران پیشنهاد شده است؟ پاسخ مطرح این است که از نظر پولاک آمریکا باید در خلیج فارس و یمن به صورت تهاجمی علیه ایران عمل کند اما در حوزه‌های لبنان، توافق هسته‌ای و براندازی حکومت در ایران دفاعی عمل کند. نتیجه گزارش حاضر این است که از نظر پولاک نباید ایران را در لبنان به چالش کشید، باید توافق هسته‌ای را حفظ کرد اما به دنبال توافقی مکمل برای آن بود و آمریکا باید قابلیت‌های خود را برای براندازی حکومت ایران افزایش دهد اما سیاست براندازی را عملی نکند و از آن به عنوان عاملی بازدارنده در مقابل پاسخ سخت ایران به استراتژی عقب‌رانی استفاده کند.

مقدمه
با توجه به اولویت دولت ترامپ برای مقابله با نفوذ ایران اندیشکده‌‌های مختلف به ارائه راهکارها و سیاست‌های مدنظر خود در این راستا پرداخته‌اند. با توجه به این که در آمریکا معمولاً پایه‌های تصمیمات سیاسی را اندیشکده‌‌های تخصصی فعال در حوزه‌های مرتبط بنیان می‌گذارند، بررسی طرح‌ها و پیشنهادات این اندیشکده‌‌ها می‌تواند کمک زیادی در جهت آمادگی در مقابل تصمیمات و سیاست‌های احتمالی ایالات متحده در این خصوص باشد. کنت پولاک عضو موسسه اینترپرایز آمریکا و متخصص امور سیاسی و نظامی خاورمیانه، برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران یک استراتژی تقابل جویانه ارائه کرده است. از نظر او دولت ترامپ هم همین رویکرد را در پیش گرفته است اما در برخی جزئیات خاص و مهم (مثل لغو برجام و سیاست آمریکا در خصوص سوریه) با این رویکرد مخالف است. در گزارش شماره یک که در این خصوص نوشته شد به کلیات، پایه‌های منطقی و فرضیه‌های کلیدی این استراتژی پرداخته شد. در گزارش شماره 2 به راهکارها سیاست‌های پیشنهادی در این استراتژی برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به طور خاص برای حوزه‌های سوریه و عراق پرداخته شد. در گزارش حاضر راهکارها و سیاست‌های پیشنهاد شده در این طرح برای حوزه‌های یمن، خلیج فارس، لبنان، برنامه هسته‌ای و براندازی حکومت ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد. سوال این است که در این استراتژی چه راهکارها یا سیاست‌هایی برای حوزه‌های یمن، خلیج فارس، لبنان، برنامه هسته‌ای و براندازی حکومت ایران پیشنهاد شده است؟ پاسخ مطرح این است که از نظر پولاک آمریکا باید در خلیج فارس و یمن به صورت تهاجمی علیه ایران عمل کند اما در حوزه‌های لبنان، توافق هسته‌ای و براندازی حکومت در ایران دفاعی عمل کند.

طرح موسسه اینترپرایز آمریکا برای مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش سوم
یمن
از نظر پولاک یمن یکی از مکان‌هایی است که نفوذ ایران باید در آنجا کاهش یابد. از نظر او مشکل این است که جنگ داخلی یمن مدخلی را برای ایران فراهم کرده است تا از طریق آن به عربستان که متحد آمریکاست ضربه بزند و تاکنون ایران در این زمینه موفق بوده است. طبق نظر پولاک پاسخ درست مساله یمن با پایان دادن به جنگ داخلی شروع می‌شود. ولی به دلیل این که متحدان آمریکا در مقابل مخالفین تحت رهبری حوثی‌ها، موضع افراطی اتخاذ کرده‌اند این کار تاکنون بسیار سخت به نظر می‌رسد. از نظر او اگر متحدان آمریکا مایل باشند در مسائل مهم مثل مرزهای داخلی یمن و ترتیبات جدید تقسیم قدرت، که منجر به خروج برخی از نائبان کلیدی آنها از قدرت شود مصالحه و سازش کنند می‌توان از طریق دیپلماسی به یک راه حل برای این جنگ دست یافت. از نظر او حتی در صورت موفقیت چنین امری، به یک نیروی حافظ صلح که به اجرای این ترتیبات بپردازد و ارائه مشوق‌های قابل توجه برای متقاعد کردن حوثی‌ها به قطع پیوندشان با ایران نیاز خواهد بود.(1)

خلیج فارس
پولاک معتقد است که دفاع نیروی دریایی آمریکا با جدیت بیشتر از آزادی ناوبری خود و حقوق دریا مفید و مهم است. از نظر او در گذشته آمریکا به ناوهای ایران مخصوصاً نیروی دریایی سپاه پاسداران اجازه داد که با تخلفات مکرر و خطرناک این دو را نادیده بگیرند. اگر چه این کار باعث اجتناب از بحران در خلیج فارس شده است اما متحدان آمریکا را متقاعد کرده است که آمریکا علاقه‌ای به ایستادن در برابر تهران ندارد و این باعث ترس آنها و تشویق آنها به پاسخ‌های گزاف شده است. این رویه باید تغییر کند. نیروی دریایی ایران از تابستان گذشته خود را کنترل کرده است اما اگر دوباره ادامه دهد نیروی دریایی آمریکا باید قاطعانه برای تهران روشن سازد که اقدامات جسورانه آن تحمل نخواهد شد. حتی اگر به درگیری منجر شود مهم نیست. و ایالات متحده باید مطمئن شود که وقتی چنین رویدادی به پایان رسید ایرانیان متقاعد شده باشند که تحریک آمریکا از سوی آنها کاری اشتباه بوده است.(2)

موضوع هسته‌ای
پولاک معتقد است باید یک رویکرد سه مرحله‌ای در قبال برجام در بافت یک استراتژی عمده از سوی آمریکا برای عقب‌رانی ایران داشت. در گام نخست آمریکا باید به برجام متعهد باقی بماند اما باید مطمئن شود که این توافق از سوی ایران نیز کامل اجرا می‌شود. از نظر او برجام برای اکنون مفید است و بهترین چیزی است که آمریکا دارد. هزینه از خود راندن متحدانی که آمریکا برای دیگر ابعاد عقب‌رانی به آنها نیازمند است و به خطر انداختن(برجام)، تنها چیزی که برنامه هسته‌ای ایران را تعویق می‌اندازد، بیشتر از منافع تلاش برای رسیدن به یک توافق بهتر است مخصوصاً چون بسیار غیرمحتمل است که آمریکا بتواند بدون کمک این متحدین به یک توافق بهتر برسد.

در گام دوم، آمریکا نیاز به پیگیری جنبه‌های دیگر استراتژی عقب‌رانی منطقه‌ای ایران دارد. از نظر پولاک انجام این کار نه تنها برای کاهش نفوذ بی ثبات کننده ایران در خاورمیانه بسیار مهم است بلکه می‌تواند به ایجاد یک اهرم نفوذ برای توافقی مکمل برای برجام کمک کند. اکنون یکی از مهم‌ترین موانع ایجاد هر تغییری در چارچوب حقوقی بین‌المللی حاکم بر برنامه هسته‌ای ایران این است که ایرانی‌ها مصمم در برابر این تغییرات ایستاده‌اند. تنها راهی که تهران احتمال دارد مایل به پذیرش اصلاحاتی در رژیم برجام شود این است چنین کاری پاداش گسترده‌ای برای آنها داشته باشد یا در جاهای دیگر با هزینه‌های سنگینی روبرو شوند که تنها با موافقت با تغییر توافق هسته‌ای بتوانند از پرداخت آن هزینه‌ها اجتناب کنند. از نظر او از آنجا که فرض بنیادی این است که ایران علاقه‌ای به روابط کمتر تقابل جویانه با آمریکا و متحدانش ندارد دادن امتیازات زیاد بی معنی خواهد بود. اما در مورد تهدید منافع ایران برای اجبار آن به موافقت با تغییرات در برجام فقط دو راه ممکن وجود دارد: 1- تهدید خود حکومت جمهوری اسلامی 2- تهدید جایگاه منطقه‌ای آن. از نظر او تهدید حکومت یا سیاست تغییر رژیم رویکرد درستی نیست اما اگر ایران با از دست دادن جایگاه منطقه‌ای و متحدان کلیدی خود روبرو شود می‌تواند متقاعد به پذیرش تغییراتی در چارچوب حاکم بر برنامه هسته‌ای شود. از نظر او اگر آمریکا بتواند ایران را در عراق به بن بست برساند، با کمک کردن به پایان یافتن جنگ یمن، ایران را از آنجا بیرون کند، متحدان خود را با کمک به آنها برای شروع برنامه‌های اصلاحات داخلی تقویت کند، کنترل اسد بر سوریه را تهدید کند و وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران را در داخل با افزایش هزینه‌های خارجی آن تضعیف کند احتمال دارد تهران برای اینکه آمریکا را از وارد کردن شکست‌های بیشتر به آنها در منطقه بازدارد بسیار بیشتر ایده رسیدن به یک توافق با ایالات متحده به صورت رسمی یا غیررسمی را پذیرا باشد.

از نظر پولاک گام آخر باید پیشنهاد یک توافق مکمل برجام به ایران باشد. از نظر او این کار فقط باید زمانی انجام شود که استراتژی عقب‌رانی به دستاوردهای کافی در منطقه رسیده باشد تا به آمریکا یک اهرم نفوذ واقعی در برابر ایران بدهد تا بتوان آن را وارد چنین توافقی کرد. چنین توافقی باید شبیه آن چیزی باشد که دولت ترامپ دنبال آن است. باید بندهای پایان توافق را حذف کند، یا آنها را به آینده‌ای بسیار دورتر محول کند؛ باید رویه‌های جدیدی برای بازرسی‌ها ایجاد کند تا توانایی ایران را برای به تأخیر انداختن یا جلوگیری از بازرسی‌ها کاهش دهد، باید جنبه‌های خطرناک‌تر تحقیق و توسعه روی انرژی هسته‌ای توسط ایران را حذف کند و باید پیگیری موشک‌های بالستیک دوربرد توسط ایران را محدود کند.(3)

لبنان
لبنان حوزه دیگری است که نباید در آنجا حداقل اکنون و تا زمانی که موفقیت در دیگر حوزه‌ها به طور قابل توجهی نفوذ تهران را در لبنان کاهش ندهد با ایران برخورد کرد چون اکنون لبنان بسیار شکننده و تحت کنترل شدید حزب الله است. او می‌گوید به چالش کشیدن ایران یکی از این سه نتایج را به دنبال خواهد داشت: «ما می‌بازیم، ما لبنان را متلاشی می‌کنیم یا هر دو».(4)

جنگ سایبری و نامتعارف(براندازی یا تغییر رژیم)
از نظر پولاک تغییر رژیم نباید هدف اصلی استراتژی عقب‌رانی یا هدف مستقیم سیاست آمریکا در حال حاضر باشد اگرچه از نظر او آمریکا باید بپذیرد که تغییر رژیم ایران در بلندمدت ضروری خواهد بود چون «رژیم روحانیت به تعریف خود به عنوان دشمن آمریکا و رفتار تهاجمی به روش‌هایی سازگار با درک خود از هویتش ادامه می‌دهد.»

از نظر او اجرای سیاست تغییر رژیم در ایران سخت است چون ایرانی‌ها بسیار ملی‌گرا هستند و هر وقت حکومتشان تهدید شده است از آن دفاع کرده‌اند. از طرف دیگر حکومت ایران در برخورد با اعتراضات و شورش‌ها آنها را به خوبی مدیریت کرده است. از نظر او تنها سیاستی که آمریکا می‌تواند اتخاذ کند که منجر به فروپاشی رژیم شود حمله به ایران و اشغال کردن آن است اما مردم آمریکا هیچ علاقه‌ای به چنین کاری ندارند و این امر هزینه‌های بسیار زیادی برای آمریکا خواهد داشت. بنابراین پولاک از نوع بسیار متفاوتی از تلاش برای تغییر رژیم صحبت می‌کند. از نظر او پیگیری سیاست تغییر رژیم از سوی آمریکا احتمالاً شامل حملات سایبری تهاجمی، اقدامات پنهانی برای هدایت ناآرامی‌های داخلی و متقاعد کردن اقلیت‌های ایران برای راه‌اندازی شورش‌هایی علیه حکومت، عملیات‌های اطلاعاتی گسترده برای بی اعتبار کردن حکومت و شاید تحریم‌های جدید برای افزایش فشار اقتصادی بر حکومت ایران می‌شود. اما از نظر او این نوع اقدامات هرگز احتمال زیادی برای موفقیت ندارد و همان نوع تهدیداتی را برای ایران ایجاد می‌کند که ایران در گذشته در رفع کردن آنها موثر عمل کرده است.

اما با این وجود او معتقد است نباید سیاست تغییر رژیم را به کلی از دستور کار خارج کرد. از نظر او سیاست تغییر رژیم می‌تواند به عنوان یک عامل بازدارنده در استراتژی عقب‌رانی ایران از منطقه نقش مهمی داشته باشد. از نظر او آمریکا باید قابلیتی را برای به خطر انداختن چیزی با ارزش برای حکومت ایران در اختیار داشته باشد تا آن را متقاعد کند که پاسخ خود به تلاش‌های آمریکا برای مقابله با ایران در منطقه را تعدیل کند. به علاوه آمریکا باید این تصمیم را داشته باشد که اگر به این نتیجه رسید که ایران قصد دارد از برجام خارج شود و سعی کند به تسلیحات هسته‌ای دست یابد سیاست تغییر رژیم را علیه ایران پیگیری کند. از نظر پولاک اگر ایران باور داشته باشد تهدیدی علیه آن وجود دارد که می‌تواند با تسلیحات هسته‌ای آن را برطرف کند تحریم‌های بین‌المللی نمی‌تواند مانع آن در این مسیر شود و تنها این باور می‌تواند مانع آنها شود که پیگیری غیرقانونی قابلیت هسته‌ای باعث مبارزه برنامه‌ریزی شده و قوی آمریکا برای سرنگونی حکومت ایران می‌شود. بنابراین استدلال پولاک برنامه‌ریزی، آماده شدن و بررسی این است که چگونه آمریکا بهتر می‌تواند یک برنامه پنهانی تغییر رژیم علیه ایران برپا کند ولی آن را عملی نکند و به عنوان یک عامل بازدارنده نگه دارد.(5)

نتیجه‌گیری
طبق نظر پولاک پاسخ درست مسأله یمن با پایان دادن به جنگ داخلی شروع می‌شود. از نظر او در صورت موفقیت چنین امری، به ارائه مشوق‌های قابل توجه برای متقاعد کردن حوثی‌ها به قطع پیوندشان با ایران نیاز خواهد بود. از نظر او نیروی دریایی آمریکا باید قاطعانه برای تهران روشن سازد که اقدامات جسورانه نیروی دریایی ایران در خلیج فارس تحمل نخواهد شد. در خصوص توافق هسته‌ای پولاک معتقد است باید یک رویکرد سه مرحله‌ای در بافت یک استراتژی عمده از سوی آمریکا برای عقب‌رانی ایران اتخاذ شود. در گام نخست این رویکرد آمریکا باید به برجام متعهد باقی بماند اما باید مطمئن شود که این توافق از سوی ایران نیز کامل اجرا می‌شود. در گام دوم، آمریکا نیاز به پیگیری جنبه‌های دیگر استراتژی عقب‌رانی منطقه‌ای ایران دارد. از نظر او آمریکا باید ایران را در عراق به بن بست برساند، آن را از یمن بیرون کند، متحدان خود را با کمک به آنها برای شروع برنامه‌های اصلاحات داخلی تقویت کند، کنترل اسد بر سوریه را تهدید کند و وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران را در داخل با افزایش هزینه‌های خارجی آن تضعیف کند تا تهران برای پرهیز از شکست‌های دیگر، حاضر به توافق با آمریکا شود. از نظر پولاک گام آخر باید پیشنهاد یک توافق مکمل برجام به ایران باشد. از نظر او این کار فقط باید زمانی انجام شود که استراتژی عقب‌رانی به دستاوردهای کافی در منطقه رسیده باشد. از نظر پولاک سیاست تغییر رژیم و براندازی می‌تواند به عنوان یک عامل بازدارنده در استراتژی عقب‌رانی ایران از منطقه نقش مهمی داشته باشد. پیشنهاد پولاک برنامه‌ریزی، آماده شدن و بررسی این است که چگونه آمریکا بهتر می‌تواند یک برنامه پنهانی تغییر رژیم علیه ایران برپا کند ولی آن را عملی نکند و به عنوان یک عامل بازدارنده نگه دارد.

* دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی نوشت‌ها
1- Kenneth Pollack (February 13, 2018), Pushing back on Iran, part 2: An overview of the strategy, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-2-an-overview-of-the-strategy/
2- Ibid
3- Kenneth Pollack (February 16, 2018), Pushing back on Iran, part 5: Keeping the nuclear issue in perspective, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-5-keeping-the-nuclear-issue-in-perspective/
4- Kenneth Pollack (February 13, 2018), Ibid
5- Kenneth Pollack (February 20, 2018), Pushing back on Iran, part 6: Pondering regime change, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-6-pondering-regime-change/

نام:
ایمیل:
* نظر: