آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۰۵
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۱:۱۳
مهدی آشنا



طرح موسسه اینترپرایز آمریکا برای مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش دوم
چکیده
کنت پولاک از موسسه اینترپرایز آمریکا برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران یک «استراتژی تقابل جویانه» ارائه کرده است. در گزارش شماره یک که در این خصوص نوشته شد به کلیات، پایه‌های منطقی و فرضیه‌های کلیدی این استراتژی پرداخته شد. سؤال این است که در این استراتژی به طور خاص برای حوزه‌های سوریه و عراق چه راهکارها و سیاست‌هایی برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌شود؟ فرضیه این است که در سوریه درگیر کردن بیشتر و بالا بردن هزینه‌های ایران، و در عراق حمایت‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی آمریکا از دولت این کشور و حفظ حضور نظامی آمریکا به منظور از بین بردن زمینه‌های نفوذ ایران به عنوان خطوط کلی این استراتژی مطرح است.

مقدمه
بسیاری در آمریکا معتقدند طی چند سال گذشته مخصوصاً پس از امضای برجام در سال 1394 نفوذ منطقه‌ای ایران افزایش یافته است و لازم است آمریکا با این روند مقابله کند. با روی کار آمدن دولت ترامپ نیز مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در منطقه مطرح شده است. با توجه به این که در آمریکا معمولاً پایه‌های تصمیمات سیاسی را اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه‌های مرتبط بنیان می‌گذارند، بررسی طرح‌ها و پیشنهادات این اندیشکده‌ها می‌تواند کمک زیادی در جهت آمادگی در مقابل تصمیمات و سیاست‌های احتمالی ایالات متحده در این خصوص باشد. موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیا و دارای گرایش‌های صهیونیستی است. کنت پولاک عضو این موسسه و متخصص امور سیاسی و نظامی خاورمیانه، برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران یک استراتژی تقابل جویانه ارائه کرده است. سوال این است که در این استراتژی به طور خاص برای حوزه‌های سوریه و عراق چه راهکارها و سیاست‌هایی برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌شود؟ پولاک، خطوط کلی و جزئیات استراتژی تقابل جویانه «عقب رانی علیه ایران» را در شش قسمت ارائه کرده است. او در طرح خود به حوزه‌های سوریه، عراق، یمن، خلیج فارس، لبنان، توافق هسته‌ای و جنگ سایبری و نامتعارف یا به عبارتی تغییر رژیم در ایران می‌پردازد. گزارش حاضر به تشریح وضعیت سوریه و عراق از نگاه پولاک و ارائه پیشنهادات و راهکارهای مد نظر او برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران اختصاص دارد.

طرح موسسه اینترپرایز آمریکا برای مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش دوم
 
1- سوریه
کنت پولاک توضیح می‌دهد که سوریه مکانی ایده‌آل برای ایالات متحده به منظور مقابله و رویارویی با ایران است. او اذعان می‌کند که وضعیت سوریه نامطمئن و پیچیده است و بنابراین هر سیاستی از سوی آمریکا در قبال سوریه احتمالاً خطراتی را در پی خواهد داشت و هزینه‌هایی را تحمیل خواهد کرد که باید تا جایی که ممکن است به صورت آشکار و عینی این هزینه‌ها مورد بررسی قرار گیرد. از نظر او هیچ چیز درباره مقابله با ایران آسان نیست و بنابراین مقابله با ایران در سوریه نیز آسان نخواهد بود. او بیان می‌کند که ایران به طور گسترده کنترل دستگاه اطلاعاتی و ارتش سوریه را به‌دست گرفت تا آن را کارآمد سازد و روسیه را نیز متقاعد کرد که برای نجات اسد مداخله کند. نتیجه این مداخلات تغییر شدید در موازنه نظامی ‌شده است. داعش نابود شده است از طرف دیگر ائتلاف تحت رهبری ایران پیروزی‌هایی پیاپی کسب کرده است. از نظر او ایران در واقع قصد دارد از سردرگمی دولت ترامپ استفاده کند تا بخش‌های شرق سوریه که هنوز تحت کنترل نیروی دموکراتیک سوری مورد حمایت آمریکا را پس بگیرد.

الف- آسیب پذیری ایران
 از نظر پولاک موفقیت تدریجی و فزاینده ائتلاف ایران/ اسد/ حزب الله/ روسیه برای ایران نوع جدیدی از آسیب‌پذیری ایجاد کرده است. ایران پول و خون زیادی در سوریه هزینه کرده است و برخی منابع هزینه جنگ سوریه را برای ایران حدود 15 تا 20 میلیاد دلار در سال برآورد کرده‌اند. از نظر او اقتصاد ضعیف ایران حتی با افزایش ملایم قیمت نفت نمی‌تواند این هزینه‌ها را به صورت نامحدود تحمل کند و این هزینه‌ها برای مردم ایران ناخوشایند است و یکی از عناصر تغذیه کننده اعتراضات اخیر در دی ماه 96 بوده است.
او معتقد است علی‌رغم این هزینه‌ها، رها کردن سوریه برای ایران گزینه مناسبی نیست. رژیم اسد بسیار ضعیف و وابسته به حمایت ایران و تا حدی کمتر روسیه است. از نظر پولاک برخی تحلیلگران بر منافع ایران در ایجاد یک کریدور زمینی از ایران به عراق و سوریه و لبنان به عنوان پایه منطقی حمایت از اسد تمرکز کرده‌اند اما از نظر او اگر چه این بخشی از منافع ایران در سوریه است اما در مقایسه با نگرانی‌های دفاعی ایران اهمیت چندانی ندارد. برای ایران از دست دادن سوریه ضربه‌ای سنگین به پرستیژ و اعتبار آن و در نتیجه توانایی آن برای جذب متحدان جدید وارد می‌کند. آنچه اهمیت بیشتری دارد این است که ترس ایران از شکست اسد به وسیله ملی‌گرایان افراطی است که دنبال این خواهند بود که جنگ را به لبنان بکشانند تا حزب الله را شکست دهند و آن «استان سوری» را که توسط فرانسه جدا شده است بازپس گیرند. بنابراین او نتیجه می‌گیرد که اگر جنگ در سوریه ادامه یابد ایران نسبت به حکومت سوریه متعهد باقی خواهد ماند و اگر این جنگ تشدید شود ایران هزینه‌هایش را دو برابر خواهد کرد.

ب- پیاده کردن استراتژی مجاهدین افغان در سوریه
بنابراین با توجه به وضعیت بالا ایران نمی‌تواند سوریه را رها کند اما هیچ راه حل خوب، ارزان و سریعی هم برای این مسئله ندارد. آمریکا باید از این وضعیت استفاده کند و با حمایت از دشمنان، هزینه‌های ایران را بالا ببرد. آمریکا باید با افزایش کمک‌های پنهانی به مخالفان سوری به منظور وارد کردن هزینه‌های جانی و مالی زیاد به ایران و حکومت سوریه از این تنگنای ایران بهره‌برداری کند؛ دقیقاً همان طور که آمریکا از مجاهدین افغان حمایت کرد تا خون نیروهای اتحاد جماهیر شوروی را در افغانستان بریزند یا همان طور که چین و روسیه این کار را در ویتنام علیه آمریکا انجام دادند. از نظر پولاک هر چه مخالفان در سوریه کمک خارجی بیشتری دریافت کنند پیروزی نهایی ائتلاف تحت رهبری ایران زمان، خون و پول بیشتری لازم خواهد داشت و انجام این کار از سوی آمریکا چندین هدف را برآورده خواهد کرد. باعث می‌شود ایران منابع خود را برای دفاع از سوریه هزینه کند و نتوانند این منابع را در جای دیگر استفاده کنند؛ اقتصاد ایران و قبضه قدرت توسط حکومت جمهوری اسلامی بیشتر تضعیف شود که این باعث خواهد شد ایران در مسائلی دیگر مانند یمن، عراق یا توافقی برای تکمیل برجام بیشتر تمایل به سازش داشته باشد و در نهایت ایران و روسیه متقاعد شوند که تنها راه حفاظت از منافعشان کنار گذاشتن اسد و موافقت با یک نظام سیاسی جدید و فدرال در سوریه است.
پولاک می‌گوید اگرچه امروزه گروه‌هایی افراطی مثل احرار الشام یا هیئت تحریر الشام بر گروه‌های مخالف حکمفرما هستند اما نباید فرض کرد که آنها همیشه مسلط خواهند بود یا اینکه نمی‌توان دیگر گروه‌های مخالف سوری را تقویت کرد یا حتی ایجاد گروه‌های جدید را تشویق کرد. به علاوه برای آمریکا این امکان وجود دارد که با برخی گروه‌های سلفی همکاری کند؛ چون «همه آنها از بشار اسد و ایرانی‌ها رویگردان هستند اما همه آنها میل به کشتن آمریکایی‌ها ندارند.»

پ- کردهای سوریه
پولاک استدلال می‌کند آمریکا باید ترکیه را متقاعد کند که حمله به کردها را متوقف کند و تنها راه انجام این کار این است که آنها را متقاعد کند که کردستان سوریه مستقل نخواهد شد. تنها راه کسب موافقت کردها با این قضیه نیز این است که آنها درجه زیادی از خودمختاری در یک نظام سیاسی جدید در سوریه داشته باشند. از نظر او بهترین کار این است که آمریکا به لحاظ دیپلماتیک از کردها علیه ترکیه و به لحاظ نظامی از آنها در مقابل حکومت سوریه و ایران پشتیبانی کند؛ ترکیه را متقاعد کند که آمریکا اجازه نخواهد داد کردها اعلام استقلال کنند و در وقت تلف کردن با ایران و روسیه هیچ امتیازی برای ترکیه وجود ندارد چون روزهای نفوذ ایران و روسیه در سوریه به پایان خود نزدیک می‌شود و بنابراین دوباره ترکیه را به سمت مقابله با حکومت سوریه و ایران هدایت کند.(1)

2- عراق
از نظر کنت پولاک، عراق تحت تسلط ایران مسیری خطرناک برای نفوذ ایران به بقیه جهان عرب است. آمریکا نیز منافع خاص خودش را در عراق دارد و منافع آن فقط جلوگیری از تبدیل شدن عراق به حوزه نفوذ ایران نیست. عراقی‌ها نیز نمی‌خواهند کشورشان تبدیل به عرصه نبرد ایران و آمریکا شود. از نظر او این فرض گسترده در میان آمریکایی‌ها که آنچه ایران می‌خواهد یک عراق بی ثبات است که به راحتی بتواند بر آن مسلط شود یک فرض اشتباه است و حداقل هدف قابل قبول برای ایران و بالاترین اولویت آن یک عراق باثبات اما تحت تسلط شیعیان است که ایرانی‌ها انتظار دارند همیشه با آنها خوب باشد.
از نظر او اگر چه ایران ابزارهای مهمی برای اعمال نفوذ در عراق در اختیار دارد اما نیروهای متقابلی نیز وجود دارد که می‌تواند نفوذ ایران را محدود کند. اکثریت گسترده عراقی‌ها ایران را دوست ندارند. حتی در میان شیعیان عراق هویت عربی و رقابت قومی آنها با فارس‌ها بر همبستگی مذهبی غلبه دارد. شیعیان عراق از مرجعیت نجف دفاع می‌کنند در حالی که نگاه ایران عمدتاً به حوزه قم است. اکثریت زیادی از شیعیان عراق در طول جنگ ایران- عراق به شدت علیه ایران جنگیدند. جامعه ایران نیز جاذبه چندانی برای عراق ندارد. در حالیکه هزاران و میلیون‌ها عراقی به میل فراوان به آمریکا مهاجرت می‌کنند اما پیدا کردن یک عراقی که بخواهد در ایران زندگی کند بسیار سخت است.

از نظر پولاک یک عراق قوی عاملی کلیدی برای محدودیت نفوذ ایران است. هر موقع عراق ضعیف و منفک باشد ایران می‌تواند نفوذ زیادی اعمال کند. اما وقتی عراقی‌ها احساس قدرت و یکپارچگی کنند به ایران نیازی نخواهند داشت. در چنین شرایطی عراقی‌ها ایران را از زندگی و سیاست خود بیرون خواهند کرد و چنین کاری را موثرتر و راحت‌تر از هر قدرت خارجی از جمله آمریکا انجام خواهند داد. بنابراین از نظر او راه حل برای کسانی که می‌خواهند نفوذ ایران را در عراق کاهش دهند و حذف کنند ایجاد یک عراق قوی و منسجم است که اعتماد به نفس داشته باشد راه خروج را به ایران نشان دهد.


خطوط کلی ایجاد یک عراق قوی و مستقل
الف- کمک امنیتی
از نظر کنت پولاک کمک امنیتی آمریکا برای تقویت فرآیند شکننده سیاسی در عراق که اکنون برای جلوگیری از وقوع یک جنگ داخلی دیگر به انسجام کشور نیازمند است بسیار حیاتی است. عراق برای بازسازی ارتش خود به گونه‌ای که بتواند صلح را در عراق حفظ کند به تسلیحات آمریکایی و غربی، تأمین، مشورت و آموزش نیاز دارد. آنچه بیشتر اهمیت دارد حضور نظامی آمریکاست که بهتر است در حدود 10 هزار سرباز به مدت 5 تا 10 سال باشد تا تضمین شود که نیروهای امنیتی عراق غیر سیاسی باقی بمانند و تبدیل به شبه نظامیان نخست وزیر بعدی نشوند. از نظر پولاک در شرایط وجود حشدالشعبی که از نظر او برخی مواقع به بغداد پاسخگو نیست حضور نظامی آمریکا برای ثبات و امنیت عراق حیاتی است.

ب- کمک اقتصادی
نیازهای مالی عراق بسیار زیاد است. هزینه بازسازی را بغداد حدود 100 میلیارد دلار تخمین می‌زند. نرخ بیکاری در عراق 16 درصد است و این نرخ در بین جوانان 33 درصد است. از نظر پولاک یک برنامه کمک اقتصادی از سوی آمریکا با 1 الی 2 میلیارد دلار در سال به مدت 5 سال عراق را تقویت خواهد کرد.

پ- کمک دیپلماتیک
بغداد نیازمند حل کردن بسیاری از مسائل با همسایگان خود است. هر چه جامعه بین‌المللی بیشتر بتواند به مسائل امنیتی و اقتصادی عراق کمک کند بهتر خواهد بود. بنابراین کمک‌های خارجی و بین‌المللی مکمل کمک‌های آمریکا خواهد بود.

ت- راهنمایی سیاسی
نظام سیاسی نوپای عراق عاملی کلیدی در موفقیت یا شکست این کشور خواهد بود. و در این زمینه عراق بیشترین نیاز را دارد. جمعیت سنی عراق نیاز به ادغام مجدد در نظام سیاسی، دستگاه اداری و اقتصاد این کشور دارد. عراق مجبور خواهد بود یک ساختار فدرالی را توسعه دهد که اختیار و خودمختاری بیشتری به عناصر قومی، فرقه‌ای و جغرافیایی خود می‌دهد. پولاک می‌گوید آمریکا نباید اشتباه سال 2010 را که سبب آغاز حرکت عراق به سمت حکومت دینی و جنگ داخلی شد تکرار کند. در نهایت روابط عراق با جمعیت کرد خود باید قاعده‌مند شود و این هم بسیار سخت است به گونه‌ای که نیازمند یک میانجی و طرف سوم است. ایالات متحده باید گفتگوهای عراقی- کردی را در دو مسیر موازی و همزمان آغاز کند: 1- تمرکز بر یک فرآیند برای تعیین وضعیت بلندمدت کردستان خواه به عنوان بخشی از عراق خواه به عنوان یک کشور مجزا 2- تمرکز بر روابط اربیل- بغداد در کوتاه‌ مدت، شامل مسائل دشواری مثل همکاری امنیتی، اداره قلمرو تحت تصرف کردها، درآمدهای نفتی و سیاست مالی.(2)

طرح موسسه اینترپرایز آمریکا برای مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش دوم
نتیجه‌گیری
موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیاست که طرح‌ها و پیشنهادات آن می‌تواند بر سیاست خارجی ایالات متحده اثرگذار باشد. بنابراین بررسی طرح‌ها و پیشنهادات این اندیشکده می‌تواند کمک زیادی در جهت آمادگی در مقابل تصمیمات و سیاست‌های احتمالی ایالات متحده در خصوص ایران باشد. کنت پولاک عضو این موسسه و متخصص امور سیاسی و نظامی خاورمیانه، برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران یک «استراتژی تقابل جویانه» ارائه کرده است. سؤال گزارش حاضر این بود که در این استراتژی به طور خاص برای حوزه‌های سوریه و عراق چه راهکارها و سیاست‌هایی برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌شود؟ با بررسی طرح و استراتژی ارائه شده کنت پولاک این نتیجه به‌دست آمد که در سوریه درگیر کردن بیشتر و بالا بردن هزینه‌های ایران و در عراق حمایت‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی آمریکا از دولت این کشور و حفظ حضور نظامی آمریکا به منظور از بین بردن زمینه‌های نفوذ ایران به عنوان خطوط کلی این استراتژی مطرح است. بالا بردن تلفات جانی و مالی ایران در سوریه، تقویت یا ایجاد گروه‌های مخالف همسو با آمریکا، تلاش برای کسب درجه زیادی از خودمختاری برای کردها، و قرار دادن ترکیه در مقابل ایران و حکومت سوریه از جمله راهکارهای پیشنهاد پولاک است که از نظر او می‌تواند باعث شود نفوذ ایران در منطقه کاهش یابد، قدرت جمهوری اسلامی در داخل تضعیف شود و در نهایت میل آن به سازش در عرصه‌های دیگر بیشتر شود. از نظر او در عراق نیز می‌توان برای مقابله با نفوذ ایران از نیروهایی چون هویت عربی و رقابت قومی عراقی‌ها با فارس‌ها، قرار دادن مرجعیت نجف در مقابل حوزه قم و سابقه جنگیدن شیعیان عراق در طول جنگ ایران- عراق علیه ایران استفاده کرد.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Kenneth Pollack (February 14, 2018), Pushing back on Iran, part 3: The Syrian civil war, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-3-the-syrian-civil-war/
2- Kenneth Pollack (February 15, 2018), Pushing back on Iran, part 4: The struggle for Iraq, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-4-the-struggle-for-iraq/

نام:
ایمیل:
* نظر: