آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۹۰۴
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۰:۵۵
مهدی آشنا
استراتژی تقابل جویانه‌تر: چرایی و پیش فرض‌های کلیدی

طرح مؤسسه ‌اینترپرایز آمریکا برای کنترل نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش اول

چکیده
با روی کار آمدن دولت ترامپ، مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در خاورمیانه مطرح شده است. موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیاست که طرح‌ها و سیاست‌های پیشنهادی آن می‌تواند تأثیر زیادی بر تصمیم‌گیران حوزه سیاست خارجی ایالات متحده داشته باشد. سؤال این است که این موسسه چه برنامه و سیاست‌هایی را برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌دهد؟ این پاسخ مطرح است که کارشناسان این موسسه اتخاذ یک استراتژی تقابل جویانه‌تر را برای مقابله با ایران پیشنهاد می‌دهند. مهم‌ترین دلیلی که برای اتخاذ چنین رویکردی ذکر می‌‌شود این است که ایران فرایند تغییر شکل خاورمیانه را به سمت مسیرهایی هدایت می‌کند که در تقابل با منافع ایالات متحده آمر‌‌‍‌‎‎‌یکاست.

مقدمه
بسیاری در آمریکا معتقدند طی چند سال گذشته مخصوصاً پس از امضای برجام در سال 1394 نفوذ منطقه‌ای ایران افزایش یافته است و لازم است آمریکا با این روند مقابله کند. با روی کار آمدن دولت ترامپ نیز مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در منطقه مطرح شده است. با توجه به این که در آمریکا معمولاً پایه‌های تصمیمات سیاسی را اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه‌های مرتبط فراهم می‌کنند بررسی طرح‌ها و پیشنهادات این اندیشکده‌ها می‌تواند کمک زیادی در جهت آمادگی در مقابل تصمیمات و سیاست‌های احتمالی ایالات متحده در این خصوص باشد. موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیاست. سؤال این است که این موسسه با توجه به جایگاه خود در ایالات متحده چه برنامه و سیاست‌هایی را برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌دهد؟ کنت پولاک از محققان این موسسه که روی امور سیاسی و نظامی خاورمیانه کار می‌کند اخیراً یک استراتژی را در شش قسمت برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران ترسیم کرده است. او معتقد است که آمریکا نیاز به یک سیاست تقابل جویانه‌تر در قبال ایران دارد. کنت پولاک تصدیق می‌کند که دولت ترامپ هم همین رویکرد را در پیش گرفته است اما می‌گوید اگرچه با ایده کلی و برخی استدلالات و پایه‌های منطقی رویکرد دولت ترامپ موافق است در برخی جزئیات خاص و مهم (مثل لغو برجام و سیاست آمریکا در خصوص سوریه) با این رویکرد مخالف است. در این گزارش به کلیات، پایه‌های منطقی و فرضیه‌های کلیدی استراتژی مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پرداخته می‌شود و جزئیات این استراتژی برای مقابله با ایران در مناطق و حوزه‌های مختلف در گزارشی دیگر ارائه خواهد شد.
طرح مؤسسه ‌اینترپرایز آمریکا برای کنترل نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش اول


ضرورت اتخاذ استراتژی تقابل جویانه‌تر
کنت پولاک سه دلیل برای ضرورت اتخاذ استراتژی تقابل جویانه‌تر علیه ایران ذکر می‌کند:
1- ایران با آمریکا به مثابه یک دشمن رفتار می‌کند.
از نظر کنت پولاک ایران، آمریکا را یک دشمن تعریف می‌کند و بر اساس همین تعریف هم رفتار می‌کند. او ادعا می‌کند دولت‌های جورج بوش پدر، کلینتون و اوباما در برهه‌هایی، رویکرد نزدیکی با ایران و از سرگیری روابط را در پیش گرفتند ولی به دلیل همین نکته که ایران، آمریکا را به دلایل مختلف دشمن تلقی می‌کند در این زمینه ناموفق بودند. او سه دلیل برای این رفتار ایران بیان می‌کند: 1- بدگمانی ایران به دلیل حیله‌های گذشته آمریکا 2- نیاز ایران به یک دشمن برای حفظ برخی توجیهات ایدئولوژیک 3- میل سنتی ایران برای به زیر کشیدن هژمون حاکم و تلاش برای تسلط بر خاورمیانه. از نظر او مهم نیست که کدام یک از این انگیزه‌ها بیشتر تأثیرگذار است چون سیاست ناشی از آنها یکسان است.

2- ایران متحدان آمریکا را تهدید می‌کند.
پولاک معتقد است کشورهای زیادی با آمریکا دشمن هستند ولی صرف دشمنی آنها توجیهی برای اتخاذ یک استراتژی کلان برای مقابله با فعالیت‌ها و نفوذ آنها نیست اما ایران چون فعالانه منافع آمریکا و متحدان آن را در خاورمیانه تهدید می‌کند لازم است یک استراتژی کلان برای مقابله با آن اتخاذ شود. از نظر او اسرائیل شناخته‌ترین متحد آمریکا در منطقه است که توسط ایران به وسیله حماس و حزب الله تهدید می‌شود. در عراق، ایران از گروه‌های ضد آمریکایی حمایت می‌کند و تلاش می‌کند قدرت حشدالشعبی را حفظ کند. در یمن، ایران از حوثی‌ها علیه عربستان حمایت می‌کند و تهدیدات ناشی از ایران باعث می‌شود عربستان نتواند اصلاحاتی که در جهت منافع آمریکاست را در داخل صورت دهد. در بحرین نیز ایران منافع آمریکا را تحلیل می‌برد. او می‌گوید اگرچه ایران شروع کننده مخالفت‌های ضدحکومتی در بحرین نبوده است و در آنجا بازیگر اصلی نیست ولی به بی ثباتی در آنجا کمک می‌کند و اقداماتش باعث می‌شود انجام اصلاحات لازم در بحرین عملاً غیرممکن شود.

3- خاورمیانه در حال دگرگونی است و ایران به دنبال هدایت این دگرگونی در جهت منافع خود است.
از نظر پولاک خاورمیانه خواه ناخواه در حال تغییر است. نظام‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر کشورهای اسلامی در حال تجزیه و فروپاشی هستند. او بهار عربی را نمونه‌ای از ناامیدی از نظم قدیمی و تقاضا برای چیزی متفاوت در منطقه تلقی می‌کند. از نظر او آینده این تغییر شکل مشخص و روشن نیست و هنوز نظم خاص و جدیدی شکل نگرفته است. این تغییر شکل می‌تواند مسیرهای متفاوتی را طی کند که برخی در جهت منافع آمریکاست و برخی نیست. طبق نظر او یک تهدید عمیق این است که ایران فعالانه برای هدایت این تغییر شکل به مسیرهایی تلاش می‌کند که بهتر با منافع آن سازگار باشد و اغلب این مسیرها با منافع آمریکا سازگار نیست. از نظر او این تهدیدی بنیادی است که ایران برای منافع آمریکا در خاورمیانه ‌ایجاد می‌کند و به همین دلیل او می‌گوید بر آمریکا واجب است که با ایرانی که نشان داده است سازش و همکاری نمی‌کند، مقابله کند.(1)

طرح مؤسسه ‌اینترپرایز آمریکا برای کنترل نفوذ منطقه‌ای ایران- بخش اول

پیش فرض‌های کلیدی
1- ایران با استراتژی تقابل جویانه آمریکا مقابله خواهد کرد.
از نظر پولاک ایران نسبت به این استراتژی بی اعتنایی نخواهد کرد و دنبال راه‌هایی برای ضدحمله خواهد بود. او ادعا می‌کند ایران در گذشته با تروریسم، جنگ نامتعارف و حملات سایبری علیه آمریکا و متحدانش به تهدیدات واقعی یا غیرواقعی از سوی آمریکا پاسخ داده است. به همین دلیل پیشنهاد می‌کند که «هر چه بیشتر بتوانیم ایران را محدود کنیم، آن را در حالت دفاعی قرار دهیم و آن را مجبور کنیم که در حوزه‌هایی هزینه کند که ما دارای مزیت هستیم ایران کمتر قادر خواهد بود علیه ما حمله متقابلی صورت دهد.» در این راستا او می‌گوید این امر نیازمند یک استراتژی همخوان است که در آن سنجیده شود کجا باید حمله کرد و کجا باید دفاع کرد.

2- متحدان بسیار مهم هستند.
طبق نظر کنت پولاک ایران قوی نیست ولی ضعیف هم نیست. از نظر او ایران سلاح‌های خطرناکی دارد که آمریکا باید از آنها فاصله بگیرد. به همین دلیل او استدلال می‌کند که عقب راندن ایران نیازمند حمایت قوی متحدان آمریکاست هم متحدان در خاورمیانه و هم ائتلاف گسترده‌تر دوستان آمریکا در اروپا، آسیا و حتی آمریکای لاتین. از نظر پولاک هر چه آمریکا در اجرای این استراتژی بیشتر بتواند روی حمایت متحدان حساب کند ابزارهای بیشتری برای بکارگیری علیه ایران و دفاع بیشتری علیه پاسخ‌های حتمی ایران در اختیار خواهد داشت. بسیاری از تحریم‌ها در صورتی روی ایران اثر خواهد گذاشت که توسط تعداد گسترده‌ای از کشورها به کار گرفته شوند.
به علاوه برخی از کشورها قابلیت‌هایی دارند که آمریکا ندارد و اگر آمریکا به تحریک کردن اقلیت‌های ناراضی ایران احساس نیاز کرد به کمک همسایگان ایران برای این کار نیاز خواهد داشت. از نظر او اسرائیل می‌تواند در حوزه سایبری و قلمروهای پنهان در مبارزه با ایران مفید باشد و عربستان، امارات و کویت نیز می‌توانند در بازارهای انرژی خواه برای فشار آوردن به ایران، خواه برای جلوگیری از استفاده ایران از قیمت نفت علیه آمریکا مفید باشند.

3- هدف نهایی باید کاهش نفوذ ایران در خاورمیانه باشد.
طبق نظر پولاک آمریکا نیازمند این است که ایران تهدید کردن متحدین ایالات متحده را متوقف کند، از بدتر کردن مسائلی که بهبود آنها نیازمند تلاش آمریکاست پرهیز کند و انجام اقداماتی که مانع تغییر شکل خاورمیانه در جهت منافع آمریکا می‌شود را متوقف کند. از نظر او همه اینها در نهایت به معنای کاهش نفوذ ایران است.

4- تغییر رژیم در ایران مطلوب و در نهایت لازم است اما نباید هدف فوری سیاست آمریکا باشد.
کنت پولاک معتقد است اگر استراتژی عقب رانی با سخت کوشی و کامل تعقیب شود، می‌تواند از طریق تضعیف منابع مشروعیت حکومت ایران به فراهم کردن زمینه برای تغییر رژیم نهایی در ایران کمک کند. بنابراین لازم نیست هدف فوری سیاست آمریکا در ایران تغییر رژیم باشد. از طرف دیگر او بیان می‌کند که هدف آمریکا نشستن با ایرانی‌ها و مذاکره درباره پایان مقابله و رویارویی با آنها نیز نباید باشد. طبق نظر او اگر چه این هدف هم ممکن است مطلوب باشد اما برای تأمین منافع آمریکا ضروری نیست.(2)

حوزه‌های عقب رانی و عقب‌نشینی
کنت پولاک معتقد است که در حوزه‌هایی که یکی از ویژگی‌های زیر را داشته باشد ایالات متحده باید دنبال رویارویی با ایران برای صدمه زدن به آن و کاهش نفوذ آن باشد. 1- مکان‌هایی که ایران آسیب‌پذیر است و بیش از آنکه ایران بتواند به آمریکا صدمه بزند، آمریکا بتواند به آن صدمه بزند. 2- مکان‌هایی که متحدان آمریکا آسیب‌پذیر هستند و نیازمند کمک برای دفع چالش ایران هستند. سوریه، عراق، یمن و خلیج فارس حوزه‌هایی هستند که دارای این ویژگی‌ها هستند.(3)

از نظر پولاک آمریکا در برخی حوزه‌ها باید بیشتر حالت تدافعی داشته باشد. یکی از آنها حوزه هسته‌ای است. از نظر او برجام فعالیت‌های هسته‌ای ایران را به شدت محدود کرده است و بقیه جهان هم به شدت از آن حمایت می‌کند. بنابراین با توجه به نقش متحدان در عقب رانی ایران نباید با لغو برجام آنها را از آمریکا دور کرد.(4) لبنان حوزه دیگری است که با توجه به قدرت حزب الله و شکننده بودن لبنان نباید ایران را در آنجا به چالش کشید. حوزه دیگری که آمریکا باید دفاعی عمل کند حوزه جنگ سایبری و غیرمتعارف است. از نظر پولاک آمریکا باید توانایی خود را برای به راه انداختن جنگ سایبری و غیرمتعارف توسعه دهد اما به صورت فعالانه از آنها استفاده نکند. فقط باید این توانایی را در اختیار داشته باشد که در صورت نیاز از آن استفاده کند و این توانایی را به عنوان یک نیروی بازدارنده حفظ کند. از نظر او اگر ایران بداند که آمریکا توانایی زیادی برای تهدید حکومت جمهوری اسلامی از طریق ابزارهای پنهانی دارد احتمالاً این مانع خواهد شد که ایران در مقابله با استراتژی عقب‌رانی خیلی تهاجمی عمل کند.(5)

نتیجه‌گیری
با روی کار آمدن دولت ترامپ، مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در خاورمیانه مطرح شده است. موسسه اینترپرایز آمریکا یکی از اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه مسائل غرب آسیاست که طرح‌ها و سیاست‌های پیشنهادی آن می‌تواند تأثیر زیادی بر تصمیم‌گیران حوزه سیاست خارجی ایالات متحده داشته باشد. سؤال این بوده است که این موسسه چه برنامه و سیاست‌هایی را برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌دهد؟ این پاسخ مطرح است که کارشناسان این موسسه اتخاذ یک استراتژی تقابل جویانه‌تر را برای مقابله با ایران پیشنهاد می‌دهند. مهم‌ترین دلیلی که برای اتخاذ چنین رویکردی ذکر می‌شود این است که ایران فرایند تغییر شکل خاورمیانه را به سمت مسیرهایی هدایت می‌کند که در تقابل با منافع ایالات متحده آمریکاست. تلقی آمریکا به عنوان یک دشمن از سوی ایران و رفتار بر اساس این تلقی و تهدید متحدان آمریکا دلایل دیگری است که برای اتخاذ چنین رویکردی ذکر می‌شود. مقابله ایران با این استراتژی و اهمیت متحدان از پیش فرض‌های مهم این استراتژی است. به طور کلی طبق این استراتژی ایالات متحده در برخی حوزه‌ها مثل سوریه و عراق باید در قبال ایران تهاجمی‌تر عمل کند و در برخی از حوزه مثل برجام بیشتر تدافعی عمل کند.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Kenneth Pollack )February 12, 2018), Pushing back on Iran, part 1: The Why, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-1-the-why/
2- Kenneth Pollack (February 13, 2018), Pushing back on Iran, part 2: An overview of the strategy, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-2-an-overview-of-the-strategy/
3- Ibid
4- Kenneth Pollack (February 16, 2018), Pushing back on Iran, part 5: Keeping the nuclear issue in perspective, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-5-keeping-the-nuclear-issue-in-perspective/
5- Kenneth Pollack (February 20, 2018), Pushing back on Iran, part 6: Pondering regime change, American Enterprise Institute, at: http://www.aei.org/publication/pushing-back-on-iran-part-6-pondering-regime-change/

نام:
ایمیل:
* نظر: