آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۶۷
تاریخ انتشار: ۰۸ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۶:۲۱
محمد حسین سلطانیان


چکیده
مؤسسه پژوهشی الزیتونة از سال 2005 به صورت سالانه (گاهی دوسالانه) گزارش های استراتژیک پیرامون مسائل فلسطین و اسرائیل منتشر می کند. مطلب پیش رو، گزیدۀ گزارش «ملخص التقریر لإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017» تهیه شده در مؤسسه «الزیتونة» است.

چکیدۀ گزارش «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017» به شرح زیر می باشد:
· تا کنون مذاکرات آشتی ملی، پیشرفتی نداشته و تشکیلات خودگردان تمایلی به مشارکت با حماس ندارد.
· نیروهای امنیتی فلسطین در چارچوب «همکاری امنیتی» نقش مؤثری در سرکوب انتفاضه قدس داشتند.
· در پایان سال 2017، جمعیت فلسطینیان و یهودیان ساکن کل فلسطین، برابر شده و در سال 2022، نسبت فلسطینیان، بیشتر خواهد شد.
· 61.9% از کل تبادل تجاری فلسطین (6,290.3 میلیون دلار) با اسرائیل است.
· پس از اسرائیل که 44% یهودیان جهان را در خود جای داده، آمریکا با 39.5% یهودیان، رتبه دوم را دارد.
· کشورهای مصر، اردن و مراکش در بین کشورهای عربی بیشترین حجم تبادل تجاری را با اسرائیل دارند.
· بیشترین سهم تبادل تجاری اسرائیل با کشورهای اسلامی (غیر عربی) مربوط به ترکیه است.
· در سال 2016 کمک های مالی آمریکا به اسرائیل به 3.11 میلیارد دلار رسید.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

مقدمه
مطلب پیش رو، گزیدۀ گزارش «ملخص التقریر لإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»1 تهیه شده در مؤسسه «الزیتونة» است. این گزارش 54 صفحه ای، خلاصۀ یک گزارش کامل 400 صفحه ای است که هنوز منتشر نشده و حاوی اطلاعات سیاسی، اقتصادی، نظامی و... فلسطین و اسرائیل در سال‌های 2016 و 2017 است. این گزارش در 9 فصل تدوین شده است. عنوان فصول به ترتیب  عبارتند از:
1- وضعیت داخلی فلسطین
2- شاخص های ساکنان فلسطین
3- شاخص های اقتصادی در کرانه باختری و نوار غزه
4- دشمنی اسرائیل، جریان های مقاومت و سازشکاری
5- اوضاع اسرائیل
6- مسألۀ فلسطین و جهان عرب
7- مسألۀ فلسطین و جهان اسلام
8- مسألۀ فلسطین و وضعیت جامعۀ بین الملل

پیش بینی جریان های احتمالی در دو سال 2018-2019
1- عرصۀ فلسطین
1-1- رفتار تشکیلات خودگردان
تشکیلات خودگردان ترجیح می‌دهد که زمام امور را در دست داشته باشد و وارد یک شراکت واقعی با حماس و سایر گروه‌های مقاومت نشود.

2-1- تحولات آشتی ملی
دیدارهای فتح و حماس در طول سال 2016 ادامه داشت اما این دیدارها ثمری نداشت. هرچند که در اکتبر 2016 آقای رمضان شلح؛ دبیر کل جنبش جهاد یک ابتکار 10 بندی برای پایان چنددستگی مطرح کرد و این ابتکار، با استقبال سایر گروه‌ها مواجه شد اما فتح به آن اعتنایی نکرد.

3-1- همکاری امنیتی
همکاری امنیتی بین تشکیلات خودگردان و رژیم اشغالگر همچنان ادامه داشته است و نیروهای امنیتی تشیکلات خودگردان موفق به سرکوب کردن بسیاری از عملیات های مقاومت و دستگیری تیم های نیروهای مقاومت شدند. نیروهای امنیتی فلسطین در خاموش کردن «انتفاضه قدس» نیز نقش مؤثری داشتند.

4-1- وضعیت جمعیتی
در نهایت سال 2017، جمعیت فلسطین به 13.03 میلیون نفر رسید. حدود نیمی از این جمعیت (6.44 میلیون نفر) خارج از فلسطین زندگی می کنند و باقی آنها (6.59 میلیون نفر) در فلسطین تاریخی زندگی می کنند. از جمعیت 6.59 میلیون نفر فلسطینی که در فلسطین زندگی می کنند، 1.57 میلیون نفر در اراضی 48، 5.02 میلیون نفر در اراضی 67، 3.046 در کرانۀ باختری و 1.975 میلیون نفر در نوار غزه ساکن هستند.
تعداد فلسطینیان ساکن اردن در پایان سال 2017 حدود 4.087 میلیون نفر بود. این جمعیت حدود 31.4% از فلسطینیان جهان و 63.5% از فلسطینیان خارج از فلسطین را تشکیل می دهد.
تعداد فلسطینیان ساکن کشورهای عربی حدود 1.646 میلیون نفر است. این جمعیت حدود 12.6% از فلسطینیان جهان را تشکیل می دهد.
شمار فلسطینیان کشورهای غیر عربی حدود 706 هزار نفر است. این تعداد، حدود 5.4% از مجموع فلسطینیان جهان را تشکیل می دهد.2

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

آوارگان هنوز بیش از دو سوم فلسطینیان جهان را تشکیل می دهند. حدود 6.439 میلیون آواره فلسطینی خارج از فلسطین و 2.157 میلیون آواره فلسطینی در کرانۀ باختری و نوار غزه سکونت دارند. علاوه بر اینها، حدود 150 هزار آواره از خانه هایشان رانده شدند اما همچنان در اراضی 48 ساکنند.
مجموع آوارگان فلسطینی در پایان سال 2017، حدود 8.746 میلیون نفرند که این تعداد، 67.1% از مجموع فلسطینیان را تشکیل می دهد.3

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»
گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

رشد جمعیت کرانۀ باختری و نوار غزه در سال 2017 نسبت به سال‌های گذشته، تقریباً ثابت ماند. درصد رشد در کرانۀ باختری 2.5%، در نوار غزه 3.3 و بین فلسطینیان 48 2.2% . با توجه به درصد رشد فلسطینیان و با نظر به رشد یهودیان (1.9%)، در پایان سال 2017 یا اوایل 2018، جمعیت فلسطینیان ساکن کل فلسطین و یهودیان ساکن فلسطین تقریباً برابر شده است. زیرا جمعیت فلسطینیان و یهودیان تقریباً 6.6 میلیون نفر می شود و در سال 2022 نسبت یهودیان به فلسطینیان حدود 49 به 51 درصد (7.2 میلیون یهودی در مقابل 7.5 میلیون فلسطینی) خواهد رسید.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

5-1- شاخص‌های اقتصادی در کرانۀ باختری و نوار غزه

1-5-1- تبادلات تجاری فلسطین

حجم تبادل تجاری سال 2016 فلسطین (تشکیلات خودگردان) با اسرائیل 3,894 میلیون دلار بود. این رقم حدود 61.9% از کل تبادل خارجی فلسطین (6,290.3 میلیون دلار) بود.

حجم واردات فلسطین از اسرائیل، 3,123.2 میلیون دلار است. این مقدار 58.2% از واردات فلسطین (5,363.8 میلیون دلار) است. این در حالی است که صادرات فلسطین به اسرائیل 770.8 میلیون دلار است. این مقدار 83.2% از صادرات فلسطین (926.5 میلیون دلار) است.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

2-5-1- تولید ناخالص داخلی
شاخص های اقتصادی در کرانۀ باختری و نوار غزه، حاکی از افزایش تولید ناخالص داخلی به 13,426 میلیون دلار در سال 42016 می باشد و طبق سه فصل ابتدایی سال 2017، پیش‌بینی می شود که این شاخص به 14,359 میلیون دلار برسد. لازم به ذکر است که تولید ناخالص داخلی اسرائیل، 24 برابر (2,421%) تولید ناخالص داخلی فلسطین است.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

3-5-1- متوسط سرانه
متوسط سرانه در سال‌های 2015 و 2016 به ترتیب 2,864 و 2,957 دلار بود و با توجه به 9 ماه ابتدایی سال 2017، انتظار می رود که در سال 2017 به 3,078 برسد.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

2- عرصه اسرائیل
1-2- اوضاع داخلی
در سال‌های 2016 و 2017، نفوذ جریان راست بخصوص احزاب افراطی همچون «خانۀ یهود» افزایش یافت.

2-2- شاخص‌های جمعیتی
مرکز آمار اسرائیل تعداد ساکنان اسرائیل در پایان سال 2016 را حدود 8.629 میلیون نفر برآورد کرد. 74.7% از این جمعیت (6.446 میلیون نفر) یهودی هستند.

1-2-2- جمعیت اسرائیل
ساکنان عرب [اسرائیل] با احتساب قدس شرقی و جولان، در پایان سال 2016 حدود 1.797 میلیون نفر و 20.8% ساکنان [اسرائیل] بودند. اگر ساکنان قدس شرقی (حدود 333 هزار نفر) و جولان (حدود 25 هزار نفر) را در نظر نگیریم، آنچه به عنوان فلسطینی 48 شناخته شده است، حدود 1.464 میلیون نفر و حدود 16.9% از ساکنان [اسرائیل] را تشکیل می دهند.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

2-2-2- مهاجرت به اسرائیل
تعداد مهاجران در سال 2015 و 2016 به ترتیب 27,908 و 25,977 نفر و تا پایان نوامبر 2017، 23,686 نفر بود. این اعداد، حاکی از ثبات نسبی مهاجرت به اسرائیل در سال‌های 2014-2017 می باشد.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

3-2-2- آمار یهودیان جهان
شمار یهودیان جهان در پایان سال 2016 به 14.411 میلیون نفر رسید که از این تعداد 83.5% در آمریکا و اسرائیل زندگی می‌کنند. با این حال، افزایش جمعیت یهود در دنیا –به استثنای اسرائیل- متوقف شده است. این امر نتیجۀ کاهش رشد جمعیت طبیعی [در جهان]، ترک دین یهودی و شیوع ازدواج با غیر یهودیان است.
گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

3-2- شاخص های اقتصادی
1-3-2- تولید ناخالص داخلی
تولید ناخالص داخلی اسرائیل برای سال 2016 برابر 1,220.3 میلیارد شیکل (318 میلیارد دلار) بود که نسبت به سال 2015 با 1,162.5 میلیارد شیکل (299 میلیارد دلار) میزان 5% رشد داشته است. تولید ناخالص داخلی اسرائیل در سال 2017 بر اساس اطلاعات 9 ماه ابتدایی سال، حدود 1,251.5 میلیارد شیکل (348 میلیارد دلار) پیش بینی می شود.

2-3-2- مبادلات تجاری
1-2-3-4- میزان صادرات و واردات اسرائیل
در سال 2016، نرخ صادرات اسرائیل 5.4% کاهش و واردات، 6% افزایش داشت. در سال 2017 با توجه به 11 ماه ابتدایی سال، صادرات 0.65% و واردات 5.07% افزایش داشت.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

2-2-3-2- بخش اعظم صادرات و واردات اسرائیل
در مورد کشورهایی که با اسرائیل، تبادل تجاری دارند، آمریکا در رتبۀ اول، و چین در رتبۀ دوم قرار دارد.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»
گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

3-2-3-2- مبادلات تجاری بین اسرائیل و کشورهای عربی
در 11 ماه ابتدایی سال 2017 نسبت به سال 2016 مبادلات تجاری بین اسرائیل و مصر 8.2% افزایش و بین اردن و اسرائیل 7% کاهش داشت. شاخص ها در رابطه با مراکش در دورۀ زمانی مذکور، حاکی از کاهش 28.4% است. در کل سطح تبادل تجاری کشورهای عربی با اسرائیل-نسبت به مبادلات تجاریشان با سایر کشورها- در سطح پایینی قرار دارد. این امر، انعکاس نفرت عامۀ مردم از عادی‌سازی با اسرائیل است.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»
گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

4-2-3-2- مبادلات تجاری بین اسرائیل و کشورهای اسلامی (غیر عربی)
در حالی که در جهان اسلام قدس، مایۀ اتحاد شده و -به خصوص پس از تصمیم ترامب مبنی بر انتقال سفارت- فعالیت های مردمی زیادی در حمایت از فلسطین صورت گرفته است، اما در زمینۀ اقتصادی، شاهد افزایش مبادلات تجاری کشورهای اسلامی با اسرائیل بودیم. بالاترین سطح تبادل تجاری با اسرائیل در کشورهای اسلامی (غیر عربی) مربوط به ترکیه می باشد.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»
گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

3-3-2- کمک های مالی آمریکا
با وجود اینکه اسرائیل از کشورهای ثروتمند و پیشرفته به شمار می آید، اما به صورت سالانه از آمریکا کمک مالی دریافت می کند. این کمک مالی در سال 2016 به 3.11 میلیارد دلار رسید.

گزیده «ملخص التقریر الإستراتیجي الفلسطیني 2016-2017»

4-3-2- بودجۀ نظامی اسرائیل
بوجه نظامی اسرائیل در سال‌های 2014 تا 2017 به ترتیب، 16.08، 15.47، 17 و 18.3 میلیارد دلار بود. البته لازم به ذکر است که بودجۀ واقعی نظامی اسرائیل، معمولا خیلی بیشتر از بودجۀ رسمی اعلامی است. میزان صادرات تسلیحات اسرائیل در سال‌های 2015 و 2016، به ترتیب 5.7 و 6.5 میلیارد دلار بود.

*دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

1- در این گزارش، آمارهای 2017 با استفاده از آمار 9 ماه یا 11 ماه ابتدایی سال 2017 تخمین زده شده است.
2- لازم به ذکر است که اعداد ذکر شده، تقریبی و بر اساس نسبت رشد اعلام شده در مرکز آمار فلسطین است.
3- ممکن است آمار فلسطینیان در برخی موارد، تکرار شده باشد، زیرا برخی فلسطینیان ساکن خارج، شهروندان فلسطین هستند.
4- میزان تولید ناخالص داخلی فلسطن در سال 2015، 12,673 بود.
نام:
ایمیل:
* نظر: