آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۶۰
تاریخ انتشار: ۰۸ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۴:۱۸
مهدی آشنا
چکیده
«مؤسسه بروکینگز» یکی از اندیشکده‌های بسیار اثرگذار در ایالات متحده آمریکا مخصوصاً در حوزه سیاست خارجی است و از مهم‌ترین دغدغه‌های‌‌ آن مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران است. از طرف دیگر، با روی کار آمدن دولت ترامپ نیز مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در منطقه مطرح می‌شود. حال سؤال این است که موسسه بروکینگز با توجه به جایگاه خود در ایالات متحده چه برنامه و سیاست‌هایی را برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌دهد؟ در این گزارش برای پاسخ به این سؤال اظهارات و مطالب منتشر شده این موسسه با تمرکز بر اظهارات و مطالب رئیس آن، جان آلن و معاون اجرایی آن مارتین ایندیک مورد بررسی قرار گرفته است و رئوس برنامه پیشنهادی این موسسه برای مقابله با ایران استخراج شده است.

مقدمه
«مؤسسه بروکینگز» یکی از اندیشکده‌های بسیار اثرگذار در ایالات متحده مخصوصاً در حوزه سیاست خارجی است. این مؤسسه با بهره‌گیری از کادر وسیعی از متخصصان حوزه‌های مختلف به بررسی، ارزیابی و ارائه راهبردهایی برای طیف وسیعی از موضوعات داخلی آمریکا و همچنین سیاست خارجی این کشور در نقاط مختلف جهان‌می‌پردازد. مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران از مهم‌ترین دغدغه‌های‌‌ مؤسسه بروکینگز است. در این راستا این مؤسسه در سال 2014 مرکز سیاست خاورمیانه‌‌ای را‌‌‌ با هدف تمرکز روی موضوع ایران ایجاد نمود؛ البته با توجه به درهم تنیدگی و ارتباط موضوعات و کنشگران منطقه‌‌ای این مرکز به موضوعات اسرائیل، کشورهای حوزه خلیج فارس و دیگر عرصه‌های مرتبط نیز می‌پردازد.(1) با روی کار آمدن دولت ترامپ مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از اولویت‌های ایالات متحده در منطقه مطرح می‌شود. حال سؤال این است که موسسه بروکینگز با توجه به جایگاه خود در ایالات متحده چه برنامه و سیاست‌هایی را برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران پیشنهاد می‌دهد؟ برای پاسخ به این سؤال اظهارات و مطالب منتشر شده این موسسه با تمرکز بر اظهارات و مطالب رئیس آن، جان آلن (John Allen) و معاون اجرایی آن مارتین ایندیک مورد بررسی قرار گرفته است. مارتین ایندیک (Martin Indyk) معاون اجرایی بروکینگز که از سوی کمیته روابط خارجی سنای آمریکا دعوت به سخنرانی درباره وضع قانون در خصوص مقابله با فعالیت‌های به اصطلاح‌‌‌ ثبات زدای ایران شده بود در سخنرانی خود خطوط یک استراتژی جامع را برای عقب راندن ایران از منطقه ترسیم می‌کند.(2) جان آلن نیز در سخنرانی خود در نشست سالانه سابان(3) و همچنین در یک گزارش با همکاری مایکل اهانلن(Michael O’Hanlon)(4)، یکی از کارشناسان این موسسه، سیاست‌های پیشنهادی خود را برای مقابله با آنچه او سناریوی کابوس وار نفوذ ایران در منطقه می‌نامد مطرح می‌کند. آنچه در ادامه می‌آید ترکیبی از برنامه‌های پیشنهادی این دو مسئول برجسته موسسه بروکینگز برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران است.

طرح اندیشکده بروکینگز در جهت مدیریت نفوذ منطقه‌ای ایران

1- سوریه؛ کمک نظامی به مناطق خارج از کنترل حکومت و در نهایت حذف اسد
ایندیک پیچیده‌ترین عنصر استراتژی عقب‌رانی را کاهش نفوذ ایران در سوریه می‌داند و معتقد است اگر ایران جای پای خود را در سوریه از دست دهد مزیت کنترل حزب الله بر لبنان را نیز از دست خواهد داد. او معتقد اگرچه هدف غیرواقع‌بینانه خارج کردن ایران از سوریه از طریق گفتگو به دلیل عدم وجود ظرفیت و اراده چنین کاری در آمریکا و روسیه امکان‌پذیر نیست اما کاهش نفوذ ایران از طریق بهره‌برداری از رقابت ایران و روسیه و اعمال فشار بر روسیه برای جلوگیری از دستیابی ایران به امکانات بنادر سوریه و همچنین انتقال نیروهای ایران و حزب الله به جنوب بلندی‌های جولان امکان‌پذیر است. از نظر جان آلن و مایکل اوهانلن کمک نظامی و اقتصادی به مناطقی از سوریه که خارج از کنترل اسد است از جمله عناصری است که یک استراتژی امنیتی برای محدود کردن چالش ایران باید داشته باشد. پیشنهاد مارتین ایندیک این است که آمریکا باید از راه حلی سیاسی در سوریه حمایت کند که در نهایت منجر به رفتن اسد شود و در این راستا باید اصرار کند که یکی از ملزومات راه‌حل سیاسی، بیرون رفتن همه نیروهای خارجی است. از نظر او چنین کاری مشروعیت درخواست خارج شدن نهایی ایران از سوریه را فراهم می‌کند.

2- عراق؛ حضور نظامی بلند مدت و حمایت از دولت این کشور
از نظر ایندیک به دلیل پیوندهای تاریخی مذهبی حذف نفوذ ایران در عراق غیرممکن و غیرضروری است. اما ایجاد یک وزنه تعادل در برابر نفوذ ایران به دلیل استقبال دولت حیدرالعبادی از چنین هدفی امکان‌پذیر است. از نظر جان آلن و میشل اوهانلن تعهد به حفظ حضور نظامی در عراق برای دوره‌‌ای طولانی مدت و گسترش بسته حمایتی به این کشور از جمله عناصری است که یک استراتژی امنیتی برای محدود کردن چالش ایران باید داشته باشد.

3- یمن؛ پیشبرد فرایند صلح و راه‌حل سیاسی برای جنگ
ایندیک معتقد است یمن راهی آسان برای منحرف کردن توجه آمریکا و متحدان منطقه‌‌ای توسط ایران از چالش‌های استراتژیک مهم‌تر در عراق و سوریه است و حل جنگ داخلی یمن امکان تمرکز روی این چالش‌ها را فراهم می‌کند. از نظر آلن و اوهانلن اکنون به یک استراتژی بهتری برای محدود کردن ایران نیاز است. آمریکا در خلیج فارس حضور دارد با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس همکاری می‌کند و از اسرائیل حمایت می‌کند. هدف همه این سیاست‌ها ایران است. اما این کافی نیست و یکی از اقدامات لازم برای مقابله با ایران این است که ایالات متحده باید اصرار کند که فرایند صلح در یمن پیش برود.

4- تقویت مصر و اردن
جان آلن و مایکل اوهانلن معتقدند کمک ایالات متحده به تقویت مصر و اردن که ممکن است نسبت به جنگ‌های منطقه‌‌ای آسیب‌پذیر باشند در جهت اتخاذ یک استراتژی بهتر برای محدود کردن ایران نیاز است و حضور در خلیج فارس، همکاری با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و حمایت از اسرائیل کفایت نمی‌کند. از نظر آنها حمایت مالی از اردن به منظور توسعه اقتصادی و ایجاد شغل برای جوانان این کشور در جهت جلوگیری از پذیرش افراط‌گرایی توسط‌‌‌‌‌‌ آن‌ها که زمینه را برای نفوذ ایران فراهم می‌کند ضروری است.

5- جمع کردن قابلیت‌های متحدان منطقه‌‌ای در یک چارچوب امنیتی منطقه‌‌ای
از نظر ایندیک به دلیل آمادگی شرکای استراتژیک آمریکا در منطقه یعنی اسرائیل، ترکیه، عربستان و کشورهای عرب سنی برای همکاری در منطقه علی‌رغم دیدگاه‌های متفاوتشان و همکاری بی‌سابقه آن‌ها با اسرائیل اکنون زمان جمع شدن این کشورها در یک ترتیبات امنیتی منطقه‌‌ای است که اجازه می‌دهد تلاش‌ها برای مقابله با ایران هر چه مؤثرتر هماهنگ شود. طبق دیدگاه جان آلن برای مقابله با سناریوی کابوس وار نفوذ ایران در منطقه باید از متحدان سنی برای عقب راندن ایران در برخی حوزه‌ها حمایت کرد؛ یک فرایند دیپلماسی منسجم و تهاجمی پیگیری شود و به پرورش و تقویت نیروهای بومی علیه ایران پرداخته شود.

6- اجرای دقیق برجام
از نظر «مارتین ایندیک» معاون اجرایی مؤسسه بروکینگز به دلیل نفوذ عمیق ایران در منطقه بحث زمان بسیار مهم است و باید آماده یک استراتژی بلندمدت بود که برجام چنین امکانی را فراهم می‌کند. او شش عنصر برای استراتژی عقب رانی ایران ذکر می‌کند و معتقد است اجرای برجام به عنوان یکی از این عناصر که علی رغم کمبودهای موقتی‌‌‌اش یک پنجره زمانی ده ساله عاری از تهدید توانایی‌های هسته‌‌ای و مسابقات تسلیحاتی در منطقه ‌ایجاد کرده است اجرای پنج عنصر دیگر این استراتژی را آسان‌تر می‌کند. از نظر «بونی جنکینز»(Bonnie Jenkins) عضو این مؤسسه، برجام ابزاری مهم از دیپلماسی عدم اشاعه {تسلیحات هسته‌ای} است. اروپا، چین و روسیه باید بر آمریکا نیز فشار وارد کنند تا اقدامی به ضرر برجام صورت ندهد. از نظر او به جزء لغو برجام، راه‌های دیگری برای پرداختن به نگرانی‌های ترامپ در مورد این توافق نیز وجود دارد؛ طرف‌های برجام می‌توانند از طریق کمیسیون مشترک پیش‌بینی شده در برجام برای حل اختلافات بحث کنند که آیا طبق برجام چارچوبی برای پرداختن به دیگر نگرانی‌ها مثل برنامه موشکی ایران وجود دارد یا باید چارچوبی دیگر برای بحث پیرامون آن موضوعات تنظیم شود و برجام فقط متمرکز بر برنامه هسته‌‌ای باشد.(5) از نظر جان آلن رئیس این مؤسسه، تصمیم به لغو توافق غیرقابل بازگشت خواهد بود و باعث می‌شود ایران بدون وجود تحریم‌های سابق به فعالیت هسته‌ای خود ادامه دهد.

7- بنیان گذاشتن اساس مذاکرات با ایران پیرامون اهداف و رفتار منطقه‌ای
ایندیک می‌گوید تحریم‌های جدید همراه با پنج عنصر دیگر استراتژی عقب‌رانی اگر به صورت موفقیت‌آمیز تدوین و اجراء شود بنیانی را برای وارد کردن ایران در مذاکراتی فراهم می‌کند که بر موارد زیر تمرکز دارد: 1- تلاش ایران برای صدور انقلاب و مداخله در امور داخلی کشورهای عربی 2- فعالیت‌های منطقه‌‌ای بی ثبات‌کننده ایران و حمایت آن از تروریسم 3- برنامه موشکی و فعالیت‌های هسته‌‌ای پس از انقضای برجام. طبق دیدگاه جان آلن برای مقابله با سناریوی کابوس وار نفوذ ایران در منطقه باید یک فرایند دیپلماسی منسجم و تهاجمی پیگیری شود. از نظرجان آلن اکنون که اسد توسط ایران و روسیه تقویت شده است چند هدف باید دنبال شود؛ 1- حفظ امنیت اسرائیل به عنوان هدف سیاسی شماره یک 2- تقویت کشورهای عرب سنی 3- جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای 4- شروع فرایند محدود ساز فعالیت ایران.

نتیجه‌گیری
مؤسسه بروکینگز به طور خاص در حوزه مسائل غرب آسیا حامی شدید رژیم صهیونیستی و از دغدغه‌های مهم آن مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران است. مسئولین و کارشناسان این موسسه، سیاست‌هایی را بدین منظور پیشنهاد داده‌اند که به طور کلی عبارتند از: 1- کمک نظامی به مناطق خارج از کنترل حکومت سوریه و در نهایت حذف بشار اسد 2- حضور نظامی بلندمدت در عراق، حمایت از دولت آن و تبدیل آن به وزنه‌ای در برابر ایران 3- پیشبرد فرایند صلح در یمن به منظور تمرکز بر حوزه‌های مهم‌تر عراق و سوریه 4- تقویت دو کشور مصر و اردن که اسرائیل را به رسمیت شناخته‌اند به منظور جلوگیری از فراهم شدن زمینه نفوذ ایران در آنها 5- جمع کردن قابلیت‌های متحدان منطقه‌‌ای(اسرائیل، ترکیه و کشورهای عربی سنی) در یک چارچوب امنیتی منطقه‌‌ای 6- اجرای دقیق برجام به دلیل نیاز به زمان و یک استراتژی بلندمدت برای مقابله با نفوذ عمیق ایران 7- بنیان گذاشتن اساس مذاکرات با ایران پیرامون اهداف و رفتار منطقه‌ای آن از طریق دیپلماسی تهاجمی.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Tamara Cofman Wittes (Wednesday, July 23, 2014), "The Center for Middle East Policy”, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2014/07/23/the-center-for-middle-east-policy/
2- Martin S. Indyk Tuesday (March 28, 2017), U.S. strategy toward Iran, at: https://www.brookings.edu/testimonies/u-s-strategy-toward-iran/
3- BROOKINGS(2017,Des,1),SABAN FORUM 2017:"AMERICA FIRST” AND THE MIDDLE EAST,Welcoming remarks and introduction: A keynote conversation with John R. Allen at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/fp_20171204 welcoming keynote allen.pdf
4- John R. Allen and Michael E. O’Hanlon (Monday, October 23, 2017), A blueprint for minimizing Iran’s influence in the Middle East, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/23/a-blueprint-for-minimizing-irans-influence-in-the-middle-east/
5- Bonnie Jenkins Thursday (October 26, 2017), Saving the Joint Comprehensive Plan of Action, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/26/saving-the-joint-comprehensive-plan-of-action/
نام:
ایمیل:
* نظر: