آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۲۱
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۵:۵۷
مهدی آشنا
چکیده
«مؤسسه بروکینگز» یکی از اندیشکده‌های بسیار اثرگذار در ایالات متحده مخصوصاً در حوزه سیاست خارجی است. سؤال این است که مواضع این مؤسسه پیرامون مسائل غرب آسیا و مخصوصاً ایران چیست؟ پاسخ اولیه این است که این مؤسسه به طور خاص در حوزه مسائل غرب آسیا حامی شدید رژیم صهیونیستی بوده و از دغدغه‌های مهم آن مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران است. نتیجه به دست آمده گزارش حاضر این است که این مؤسسه به منظور مقابله با نفوذ ایران و در جهت تحکیم نفوذ آمریکا در منطقه و رفع نگرانی‌های رژیم صهیونیستی از اجرای شدید توافق هسته‌‌ای حمایت می‌کند و در پی ترغیب مقامات آمریکا به ایجاد یک چینش امنیتی منطقه‌‌ای متشکل از متحدان راهبردی این کشور علیه ایران است.

مقدمه
با توجه به این که اندیشکده‌های آمریکایی نقشی بسیار موثر در هدایت سیاست خارجی آمریکا دارند بررسی ساختار و مواضع این اندیشکده‌ها به منظور درک مناسب سیاست خارجی آمریکا و متغیرهای تأثیرگذار بر آن در جهت برنامه‌ریزی صحیح برای مقابله با سیاست‌های متضاد با اهداف و منافع جمهوری اسلامی ایران ضروری است. «موسسه بروکینگز» یکی از اندیشکده‌های بسیار اثرگذار و حامی اسرائیل در آمریکاست. تاریخ تأسیس این‌‌ مؤسسه به سال 1916 بر می‌گردد یعنی زمانی که در آمریکا نخستین سازمان{مطالعاتی} خصوصی به نام «مؤسسه تحقیقات حکومتی» با هدف تحلیل سیاست عمومی در سطح ملی توسط «رابرت اس بروکینگز» بنیاد نهاده شد. رابرت بروکینگز در سال‌های 1922 و 1924 دو مؤسسه دیگر را با نام‌های «مؤسسه اقتصاد» و «دانشکده تحصیلات تکمیلی» تأسیس کرد. در سال 1927 مؤسسات و دانشکده فوق با هم ادغام شدند و مؤسسه بروکینگز کنونی را با هدف انجام تحقیقات در زمینه‌های گسترده اقتصاد، مدیریت دولتی، و علوم اجتماعی و سیاسی شکل دادند. نخستین رئیس این مؤسسه استادی از دانشگاه شیکاگو بود که به خاطر مطالعه‌‌‌اش درباره بدهی‌های جنگ معروف بود. متخصصان بروکینگز در آماده شدن دولت آمریکا برای ورود به جنگ جهانی دوم و مدیریت آن، تصحیح طرح روزولت برای ایجاد سازمان ملل و همچنین طرح مارشال نقشی اساسی داشتند.(1) این گزارش به بررسی مواضع کنونی این مؤسسه می‌پردازد. آنچه روشن به نظر می‌رسد این است که این مؤسسه به طور خاص در حوزه مسائل غرب آسیا حامی شدید رژیم صهیونیستی بوده و از دغدغه‌های مهم آن مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران است. در ذیل، مواضع این مؤسسه پیرامون موضوعات توافق هسته ای، نفوذ منطقه‌‌ای ایران و جنگ سوریه بررسی می‌شود.

مواضع
1- حفظ توافق هسته‌ای با ایران
این مؤسسه به دلایل متعدد خواهان حفظ برجام است. از نظر جان آلن (John Allen)، رئیس این مؤسسه، کناره‌گیری آمریکا از توافق هسته‌‌ای ضربه‌‌ای جدی به منافع آمریکا وارد می‌کند. از نظر او لغو یک جانبه توافق هسته‌‌ای توهینی جدی به حقوق بین‌الملل و ضربه‌‌ای سخت به معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای (NPT) و نادیده‌انگاری دیدگاه‌های متحدان کلیدی آمریکا محسوب می‌شود. بدتر این که احتمالاً این تصمیم غیرقابل بازگشت خواهد بود و باعث می‌شود ایران بدون وجود تحریم‌های سابق به فعالیت هسته‌ای خود ادامه دهد.(2)‌‌‌ از نظر «بونی جنکینز» (Bonnie Jenkins) عضو این مؤسسه، برجام ابزاری مهم از دیپلماسی عدم اشاعه است. اروپا، چین و روسیه بر ادامه اجرای برجام تأکید می‌کنند.‌‌‌‌‌‌ آن‌ها باید بر آمریکا نیز فشار وارد کنند تا اقدامی به ضرر برجام صورت ندهد.‌‌‌‌‌‌ آن‌ها باید همه مقررات برجام را اجرا کنند. به جزء لغو راه‌های دیگری برای پرداختن به نگرانی‌های ترامپ در مورد این توافق نیز وجود دارد‌‌‌ یکی از این راه‌ها کمیسیون مشترک پیش‌بینی شده در برجام برای حل اختلافات است. با این وجود هفت کشور طرف توافق می‌توانند بحث کنند که آیا طبق برجام چارچوبی برای پرداختن به دیگر نگرانی‌ها مثل برنامه موشکی ایران وجود دارد یا باید چارچوبی دیگر برای بحث پیرامون آن موضوعات تنظیم شود و برجام فقط متمرکز بر برنامه هسته‌‌ای باشد.(3) از نظر «مارتین ایندیک» (Martin Indyk) معاون اجرایی مؤسسه بروکینگز به دلیل نفوذ عمیق ایران در منطقه بحث زمان بسیار مهم است و باید آماده یک استراتژی بلندمدت بود که برجام چنین امکانی را فراهم می‌کند. او شش عنصر برای استراتژی عقب رانی ایران ذکر می‌کند و معتقد است اجرای برجام به عنوان یکی از این عناصر که علی‌رغم کمبودهای موقتی‌‌‌اش یک پنجره زمانی ده ساله عاری از تهدید توانایی‌های هسته‌‌ای و مسابقات تسلیحاتی در منطقه ایجاد کرده است اجرای پنج عنصر دیگر این استراتژی را آسانتر می‌کند.(4)

2- مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران
مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران از مهم‌ترین دغدغه‌های‌‌ مؤسسه بروکینگز است. در این راستا این مؤسسه در سال 2014 مرکز سیاست خاورمیانه‌‌ای را‌‌‌ با هدف تمرکز روی موضوع ایران ایجاد نمود؛ البته با توجه به درهم تنیدگی و ارتباط موضوعات و کنشگران منطقه‌‌ای این مرکز به موضوعات اسرائیل، کشورهای حوزه خلیج فارس و دیگر عرصه‌های مرتبط نیز می‌پردازد.(5)
سوزان مالونی (Suzanne Maloney) عضو ارشد و معاون بخش سیاست خارجی بروکینگز از متخصصان حوزه ایران است. او در گزارشی به بررسی چگونگی عملکرد ایران در خاورمیانه و بنیادهای ایدئولوژیک و استراتژیک اقدامات آن می‌پردازد. وی نتیجه می‌گیرد که سیاست‌های ایران علاوه بر سیاست قدرت (Real-politic) ناشی از دیدگاه‌های آن درباره خود به عنوان وارث امپراتوری پارس، ایدئولوژی شیعه، اعتقادات ضدامپریالیستی، سیاست داخلی، و دغدغه امنیت می‌باشد.(6)‌‌‌ از نظر جان آلن و مایکل اوهانلن (Michael O’Hanlon) اکنون برای محدود کردن ایران به یک استراتژی بهتر نیاز است. آمریکا در خلیج فارس حضور دارد با کشورهای شورای همکاری خلیج }فارس{ همکاری می‌کند و از اسرائیل حمایت می‌کند. هدف همه این سیاست‌ها ایران است. اما این کافی نیست. ایالات متحده باید اصرار کند که فرایند صلح در یمن پیش رود و به تقویت مصر و اردن که ممکن است نسبت به جنگ‌های منطقه‌‌ای آسیب‌پذیر باشند کمک کند. از نظر او از جمله عناصری که یک استراتژی امنیتی برای محدود کردن چالش ایران باید داشته باشد عبارتند از: 1- تعهد به حفظ حضور نظامی در عراق برای دوره‌‌ای طولانی مدت و گسترش بسته حمایتی به این کشور2 - کمک نظامی و اقتصادی به مناطقی از سوریه که خارج از کنترل اسد است 3- حمایت مالی از اردن به منظور توسعه اقتصادی و ایجاد شغل برای جوانان این کشور در جهت جلوگیری از از پذیرش افراط گرایی توسط‌‌‌‌‌‌ آن‌ها که زمینه را برای نفوذ ایران فراهم می‌کند.(7)

مارتین ایندیک معاون اجرایی این‌‌ مؤسسه که از سوی کمیته روابط خارجی سنای آمریکا دعوت به سخنرانی درباره وضع قانون در خصوص مقابله با فعالیت‌های به اصطلاح‌‌‌ ثبات‌زدای ایران شده بود در سخنرانی خود در آن کمیته می‌گوید آنچه برای مقابله با اهداف منطقه‌‌ای ایران لازم است یک استراتژی جامع، منسجم و پایدار برای عقب راندن ایران است. او شش عنصر برای استراتژی عقب‌رانی ایران ذکر می‌کند؛ 1- اجرای شدید برجام 2- حمایت از دولت حیدر العبادی در عراق 3- بهبود راه‌حل سیاسی برای جنگ داخلی یمن 4- کاهش نفوذ ایران در سوریه 5- جمع کردن قابلیت‌های متحدان منطقه‌‌ای در یک چارچوب امنیتی منطقه‌‌ای 6- بنیان گذاشتن اساس مذاکرات با ایران پیرامون اهداف و رفتارش در منطقه.(8)

ایندیک معتقد است این عناصر به طرق مختلف باعث کاهش نفوذ ایران در منطقه می‌شوند. از نظر او به دلیل پیوندهای تاریخی- مذهبی، حذف نفوذ ایران در عراق غیرممکن و غیرضروری است. اما ایجاد یک وزنه تعادل در برابر نفوذ ایران به دلیل استقبال دولت حیدرالعبادی از چنین هدفی امکان‌پذیر است. او معتقد است یمن راهی آسان برای منحرف کردن توجه آمریکا و متحدان منطقه‌‌ای توسط ایران از چالش‌های استراتژیک مهّم‌تر در عراق و سوریه است و حل جنگ داخلی یمن امکان تمرکز روی این چالش‌ها را فراهم می‌کند. ایندیک پیچیده‌ترین عنصر استراتژی عقب‌رانی را کاهش نفوذ ایران در سوریه می‌داند و معتقد است اگر ایران جای پای خود در سوریه را از دست دهد مزیت کنترل حزب الله بر لبنان را نیز از دست خواهد داد. او معتقد اگرچه هدف غیرواقع‌بینانه خارج کردن ایران از سوریه از طریق گفتگو به دلیل عدم وجود ظرفیت و اراده چنین کاری در آمریکا و روسیه امکان‌پذیر نیست اما کاهش نفوذ ایران از طریق بهره‌برداری از رقابت ایران و روسیه و اعمال فشار بر روسیه برای جلوگیری از دستیابی ایران به امکانات بنادر سوریه و همچنین انتقال نیروهای ایران و حزب الله به جنوب بلندی‌های جولان امکان‌پذیر است. از نظر ایندیک به دلیل آمادگی شرکای استراتژیک آمریکا در منطقه یعنی اسرائیل، ترکیه، عربستان و کشورهای عرب سنی برای همکاری در منطقه علی‌رغم دیدگاه‌های متفاوتشان و همکاری بی‌سابقه‌‌‌‌‌‌ آن‌ها با اسرائیل اکنون زمان جمع شدن این کشورها در یک ترتیبات امنیتی منطقه‌‌ای است که اجازه می‌دهد تلاش‌ها برای مقابله با ایران هر چه مؤثرتر هماهنگ شود. در نهایت ایندیک می‌گوید تحریم‌های جدید همراه با پنج عنصر دیگر استراتژی عقب‌رانی اگر به صورت موفقیت‌آمیز تدوین و اجراء شود بنیانی را برای وارد کردن ایران در مذاکراتی فراهم می‌کند که بر موارد زیر تمرکز دارد: 1- تلاش ایران برای صدور انقلاب و مداخله در امور داخلی کشورهای عربی 2- فعالیت‌های منطقه‌‌ای بی ثبات‌کننده ایران و حمایت آن از تروریسم 3- برنامه موشکی و فعالیت‌های هسته‌‌ای پس از انقضای برجام.(9)

3- حذف اسد در سوریه
طبق نظر کارشناسان و متخصصان بروکینگز کاهش نفوذ ایران در منطقه نیازمند حمایت از یک راه‌حل سیاسی در سوریه است که در نهایت منجر به رفتن بشار اسد شود. از دیدگاه یکی از کارشناسان این مؤسسه، تلاش‌های دیپلماتیک روسیه از کاهش خشونت به راه‌حل سیاسی و برگزاری کنفرانس گفتگوی ملی کاملاً سوریه‌‌ای معطوف شده است. روسیه برای رسیدن به راه حل سیاسی دو راه پیش رو دارد: 1- مسیر آستانه با رهبری خود 2- مسیر ژنو به رهبری سازمان ملل. راه‌حل نخست فاقد اعتبار و مشروعیت بین‌المللی است؛ باعث امتناع غرب از حمایت از بازسازی سوریه می‌شود و به علل اصلی منازعه نمی‌پردازد. راه‌حل دوم که اعتراض دمشق و تهران را در پی خواهد داشت دارای اعتبار و مشروعیت بین‌المللی خواهد بود؛ حمایت غرب از بازسازی سوریه را در پی خواهد داشت و پرداختن به علل شروع منازعه که لازمه صلح پایدار است در آن لحاظ می‌شود. طبق نظر او اصرار روسیه بر این است که مسیر آستانه مکمل مسیر ژنو است. این کشور می‌خواهد فرایند آستانه را حفظ کند و مذاکرات ژنو را نیز برای مشروعیت دادن به آن زنده نگه دارد. روسیه نمی‌تواند هر دو کار را انجام دهد. هر چه این کشور در مسیر نخست حرکت کند ادعای مکمل بودن بودن این دو مسیر تضعیف می‌شود و عقیده آمریکا و اروپا و برخی کشورهای منطقه به این که روسیه در حال بهره‌برداری از فرایندهای دیپلماتیک برای تحمیل یک راه حل نظامی است تقویت می‌شود.(10) مارتین ایندیک معاون اجرایی این مؤسسه نیز معتقد است اگر ایران جای پای خود در سوریه را از دست دهد مزیت کنترل حزب الله بر لبنان را نیز از دست خواهد داد. او پیشنهاد می‌کند که آمریکا باید از راه حلی سیاسی در سوریه حمایت کند که در نهایت منجر به رفتن اسد شود و در این راستا باید اصرار کند که یکی از ملزومات راه‌حل سیاسی، بیرون رفتن همه نیروهای خارجی است. از نظر او چنین کاری مشروعیت درخواست خارج شدن نهایی ایران از سوریه را فراهم می‌کند.(11)

نتیجه‌گیری
مؤسسه بروکینگز با بهره‌گیری از کادر وسیعی از متخصصان حوزه‌های مختلف به بررسی، ارزیابی و ارائه راهبردهایی برای طیف وسیعی از موضوعات داخلی آمریکا و همچنین سیاست خارجی این کشور در نقاط مختلف جهان می‌پردازد. این مؤسسه به طور خاص در حوزه مسائل غرب آسیا حامی شدید رژیم صهیونیستی و از دغدغه‌های مهم آن مقابله با نفوذ منطقه‌‌ای ایران است. نتیجه به دست آمده گزارش حاضر این است که این مؤسسه به منظور مقابله با نفوذ ایران و در جهت تحکیم نفوذ آمریکا در منطقه و رفع نگرانی‌های رژیم صهیونیستی از اجرای توافق هسته‌‌ای با ایران حمایت می‌کند و در پی ترغیب مقامات آمریکا به ایجاد یک چینش امنیتی منطقه‌‌ای متشکل از متحدان راهبردی این کشور است. در خصوص مسئله سوریه مؤسسه بروکینگز از راه‌حلی سیاسی حمایت می‌کند که در نهایت منجر به کنار رفتن اسد از قدرت شود.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1-    Brookings Institution (no date), Brookings Institution History, at: https://www.brookings.edu/about-us/brookings-institution-history/
2-    John R. Allen and Michael E. O’Hanlon (Monday, October 23, 2017), A blueprint for minimizing Iran’s influence in the Middle East, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/23/a-blueprint-for-minimizing-irans-influence-in-the-middle-east/
3-    Bonnie Jenkins Thursday (October 26, 2017), Saving the Joint Comprehensive Plan of Action, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/26/saving-the-joint-comprehensive-plan-of-action/
4-    Martin S. Indyk Tuesday (March 28, 2017), U.S. strategy toward Iran, at: https://www.brookings.edu/testimonies/u-s-strategy-toward-iran/
5-    Tamara Cofman Wittes (Wednesday, July 23, 2014), The Center for Middle East Policy, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2014/07/23/the-center-for-middle-east-policy/
6-    Suzanne Maloney )SEPTEMBER 2017(, The Roots and Evolution of Iran’s Regional Strategy, Atlantic Council, BRENT SCOWCROFT CENTER ON INTERNATIONAL SECURITY, at: http://www.atlanticcouncil.org/publications/issue-briefs/the-roots-drivers-and-evolution-of-iran-s-regional-strategy
7-    John R. Allen and Michael E. O’Hanlon, ibid
8-    Martin S. Indyk, ibid
9-    ibid
10-    Steven Heydemann (14.11.2017), From De-Escalation to Diplomacy in Syria: Russia Confronts a Dilemma, at: http://valdaiclub.com/a/highlights/from-de-escalation-to-diplomacy-in-syria-russia-co/
11-    Martin S. Indyk, ibid


نام:
ایمیل:
* نظر: