آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۱۷
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۴:۳۹
مهدی آشنا


چکیده
در پی اعتراضات و اغتشاشات اخیر در ایران، تبیین‌ها و توصیه‌های متفاوتی برای چگونگی مواجهه آمریکا با این پدیده از سوی اندیشکده‌های آمریکایی- صهیونیستی ارائه شده است. سوال این است که این اندیشکده‌ها چه تبیینی در این خصوص ارائه کرده‌اند و توصیه آنها به دولت آمریکا در مواجهه با این اغتشاشات و موضع‌گیری در قبال آنها چه بوده است؟ فرضیه این است که دیدگاه غالب این اندیشکده‌ها این است که آمریکا می‌تواند از این اغتشاشات برای فشار به ایران در عرصه‌های مختلف منطقه‌ای و داخلی استفاده کند. در این گزارش مطالب سه اندیشکده سیاست خاور نزدیک واشنگتن (WINEP)، رند (RAND) و هادسون (Hudson) مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه این است که این موسسات راهکارهایی اقتصادی، سیاسی و امنیتی را برای دولت آمریکا برای استفاده از این اغتشاشات در جهت مقابله با ایران پیشنهاد داده‌اند.

مقدمه
در تاریخ 7 دی در مشهد تظاهراتی در اعتراض به گرانی برپا شد. پس از آن در برخی شهرهای دیگر ایران نیز اعتراضات و اغتشاشاتی به مدت چند روز شکل گرفت. در پی این تحرکات در ایران، تبیین‌ها و توصیه‌های متفاوتی برای چگونگی مواجهه آمریکا با اغتشاشات از سوی اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی ارائه شده است. سوال این است که اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی چه تبیینی در این خصوص ارائه کرده اند و توصیه آنها به دولت آمریکا در مواجهه با این اغتشاشات و موضع‌گیری در قبال آنها چه بوده است؟ برای پاسخ به این سوال مطالب منتشر شده و جلسات برگزار شده و مصاحبه‌های متخصصان این اندیشکده‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد. پیش از این در یک گزارش موسسه بروکینگز، موسسه اینترپرایز و بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها بررسی شدند. در گزارش حاضر نیز سه اندیشکده سیاست خاور نزدیک واشنگتن (WINEP)، رند (RAND) و هادسون (Hudson) مورد بررسی قرار گرفته‌اند. فرضیه این است که دیدگاه غالب اندیشکده‌های مذکور این است که آمریکا می‌تواند از این اغتشاشات برای فشار به ایران در عرصه‌های مختلف منطقه‌ای و داخلی استفاده کند.

موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن
مایکل آیزنستات عضو موسسه واشنگتن در پی اعتراضات و اغتشاشات اخیر در ایران در مقاله‌ای با عنوان «عقب رانی منطقه‌ای عقب گرد هسته‌ای؛ یک استراتژی جامع برای ایرانی در آشوب» ضرورت و فوریت ویژه فرمول بندی یک استراتژی جامع در قبال ایران را با اشاره با تغییر وضعیت و قدرت ایران مطرح می‌کند. از نظر او دلایل چنین ضرورتی عبارتند از:

1- تغییر شکل دراماتیک ایران از یک کشوری که ترس از احاطه شدن داشت به کشوری که در حال اعمال یک استراتژی احاطه‌سازی در مقابل متحدین آمریکا در منطقه یعنی عربستان و اسرائیل است.
2- ایران از یک قدرت منزوی به لحاظ استراتژیک به رهبر منسجم‌ترین بلوک سیاسی- نظامی منطقه یعنی محور مقاومت تبدیل شده است.
3- از یک قدرت یاغی هسته‌ای به کشوری در آستانه هسته‌ای شدن تبدیل شده است که وضعیت آن به وسیله برجام تأیید شده و مشروعیت یافته است.

او در این مقاله برای مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران اصولی را به عنوان اصول راهنما توصیه می‌کند که عبارتند از:
1- پر کردن مناطق خلاء قدرت در منطقه
2- رسیدگی به نگرانی شیعیان در کشورهای عربی به منظور جلوگیری از گرایش آنها به ایران
3- لکه دار کردن برند مقاومت با تحمیل شکست‌هایی بر آن
4- هدایت کردن خطرات و هزینه‌هایی که اکنون بیشتر متوجه گروه‌های مورد حمایت ایران هستند به سمت خود ایران
5- ساختارشکنی محور مقاومت با جلوگیری از پیوستن کامل بازیگرانی مثل عراق، سودان و حماس به هسته ‌این محور یعنی ایران، سوریه و حزب الله
6- بریدن خطوط ارتباطی زمینی، هوایی و دریایی ایران با بازیگران مورد حمایت
7- جلوگیری از ایجاد پایگاه‌های نفوذ خارجی با استفاده از نهادهای علمی و مذهبی توسط ایران
8- جلوگیری از وابستگی اقتصادی کشورهایی مثل عراق و افغانستان به ایران
9- به راه انداختن جنگ اطلاعاتی شدید علیه ایران

علاوه بر نفوذ منطقه‌ای نکته دیگر مورد تأکید آیزنستات برنامه هسته‌ای ایران و رژیم عدم اشاعه در کنار محدود کردن برنامه موشکی ایران از طریق فعالیت چندجانبه است. از نظر او موثرترین اقدام در این زمینه تحریم شرکت‌ها و نهادهایی است که بخشی از سلسله برنامه موشکی ایران هستند.
پیشنهاد او اجرای برجام و تقویت آن از طریق اجماع بین‌المللی برای تقویت رژیم منع اشاعه تسلیحات هسته‌ای است. او می‌گوید بدین منظور برگرداندن اعتبار آمریکا باید اولویت نخست باشد و راهکارهایی که برای تحقق این اولویت ارائه می‌کند عبارتند از:
1- جلوگیری از مزاحمت‌های دریایی ایران در خلیج فارس
2- جلوگیری از تحویل تسلیحات به گروه‌های مورد حمایت
3- حمایت از اقدامات متحدان علیه ساخت کارخانه‌های تسلیحاتی در لبنان، یمن و سوریه
4- تعهد به همکاری امنیتی با عراق
5- حمایت از گروه‌های شورشی غیرسلفی در سوریه

پیشنهاد دیگر او به دولت آمریکا همکاری با اتحادیه اروپا برای جلوگیری از سرکوب جنبش نوپای اخیر در ایران از طریق تهدید به تحمیل یا در صورت لزوم تحمیل تحریم‌های حقوق بشری و منزوی ساختن ایران است. او می‌گوید هدف از چنین اقدامی باید ایجاد فضایی برای ادامه یافتن تظاهرات داخلی باشد تا ایران هزینه‌های بیشتری صرف عملیات امنیت داخلی کند. همچنین باید از اهرم عقب‌رانی منطقه‌ای در جهت کسب همکاری اروپا برای رفع نقایص برجام و تقویت رژیم عدم اشاعه هسته‌ای استفاده شود.(1)

مواضع اندیشکده‌های آمریکایی در قبال اغتشاشات اخیر در ایران- بخش دوم

عامر کارمی، یک نظامی اسرائیلی عضو موسسه واشنگتن، معتقد است فشار خارجی باعث می‌شود روحانی، رئیس جمهور ایران متقاعد شود از ابزارهای محدود ریاست جمهوری برای جلوگیری از فعالیت‌های خاصی از سپاه پاسداران در منطقه استفاده کند. او این ابزارها را کاهش بودجه دفاعی، استفاده از کنترل خود بر وزارت دفاع برای جلوگیری از همکاری با سپاه و افزایش انتقاد گهگاهی از سپاه معرفی می‌کند. از نظر او این رویکرد شاید رفتار ایران را در منطقه کاملاً تغییر ندهد اما می‌تواند برخی طرح‌هایی را که احتمالاً نیروی قدس سپاه برای خاورمیانه دارد به چالش بکشد.(2)

سعید گلکار عضو شورای امور جهانی شیکاگو نیز در خصوص اغتشاشات اخیر برای موسسه هادسون می‌نویسد «تا زمانی که ارگان‌های امنیتی ایران ظرفیت و میل به سرکوب دارند احتمال موفقیت این تظاهرات وجود ندارد. اما این هر دو عنصر (میل و ظرفیت سرکوب) می‌تواند از طریق چند متغیر تضعیف شود که عبارتند از: شکاف درونی بین نخبگان جمهوری اسلامی ایران، گسترش یافتن تظاهرات و اعمال فشار بین‌المللی در موارد نقض حقوق بشر بر ایران.(3)
جی سولمون از اعضای برجسته هادسون معتقد است شکاف بین آمریکا و اروپا در پاسخ به اغتشاشات ایران می‌تواند توانایی غرب را برای ایجاد یک جبهه بین‌المللی در طیف وسیعی از مسائل منطقه‌ای و عدم اشاعه به خطر اندازد. او در این خصوص می‌نویسد برای بستن این شکاف شاید لازم باشد آمریکا به اروپا تضمین دهد که برجام را پاره نمی‌کند اما حکومت‌های اروپایی نیز باید با نشان دادن تمایلی بسیار بیشتر به پرداختن به نقائص برجام واکنش نشان دهند و تهران را به خاطر عملکرد حقوق بشری خود به چالش بکشند.(4)

مواضع اندیشکده‌های آمریکایی در قبال اغتشاشات اخیر در ایران- بخش دوم

رند
علیرضا نادر عضو اندیشکده رند معتقد است اعتراضات در ایران ضعف بزرگی را در حکومت ایران آشکار ساخته است. از نظر او اگرچه ممکن است ایران در خاورمیانه قدرتمند به نظر برسد اما ایرانی‌ها خودشان از سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی، مذهبی و سیاست خارجی حکومت رنجیده خاطر شده‌اند. او می‌نویسد علیرغم خاموش شدن اعتراضات، مانع ترس مردم از حکومت شکسته شده است و حکومت دینی ایران نه تنها مشروعیت خود بلکه توانایی کنترل مردم از طریق ابزارهای خشونت را نیز از دست داده است. این موضوع می‌تواند فرصت نادری را برای واشنگتن فراهم کند تا قدرت نفوذش را بر تهران افزایش دهد. پیشنهادات او این است که دولت ترامپ می‌تواند با لغو منع مسافرتی ایرانیان، فراهم کردن اینترنت ماهواره‌ای برای فعالان اغتشاشات و افزایش حمایت و تأمین مالی اقدامات حقوق بشری، قدرت نفوذ ایالات متحده را افزایش دهد. از نظر او حفظ توافق هسته‌ای با ایران و فشار بر جمهوری اسلامی در دیگر جبهه‌ها برای واشنگتن عاقلانه خواهد بود. از نظر علیرضا نادر «منبع مشکلات آمریکا فقط برنامه هسته‌ای ایران نیست بلکه رژیم ایران است که این برنامه را اداره می‌کند؛ در نهایت کلیدِ یافتن یک راه حل دائم برای برنامه هسته‌ای تغییر بنیادین در ایران است که شاید در حال شروع باشد.»(5)

مواضع اندیشکده‌های آمریکایی در قبال اغتشاشات اخیر در ایران- بخش دوم

هادسون
موسسه هادسون در پی اعتراضات و اغتشاشات اخیر، گفتگویی را در تاریخ 10 ژانویه 2018 با موضوع بررسی وضعیت داخلی ایران و تأثیر آن بر منازعه سوریه برگزار کرد. کمال لبوانی؛ یکی از مخالفان سوریه‌ای بشار اسد، روئل گِرِکت از بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها به همراه مایکل دوران عضو ارشد موسسه هادسون در این گفتگو شرکت داشتند. محور این گفتگو این بود که اعتراضات در ایران چالشی برای مشروعیت جمهوری اسلامی است اما نکته جالب این است که این تهدید عمیق در حالی به وجود آمده است که ایران به اوج نفوذ خود در خاورمیانه رسیده است و بر چهار کشور عربی که مهم‌ترین آنها سوریه است نفوذ قابل توجهی اعمال می‌کند.(6) این موسسه در 16 ژانویه نیز یک پنل گفتگو برگزار کرد که به پیامدهای اعتراضات در ایران برای منطقه و فرصت‌های پیش روی دولت ترامپ پرداخت. در این نشست برایان کاتولیس، از مرکز ترقی آمریکا، چارلز لیستر از «موسسه ضد افراط گرایی و ضد تروریسم در خاورمیانه»، عامری سِرِن از «پروژه اسرائیل»، مایکل پریجنت عضو ارشد هادسون و جویس کَرَم رئیس دفتر روزنامه الحیات در واشنگتن به ارزیابی گزینه‌های سیاسی پیش روی آمریکا برای محدود کردن نفوذ ایران در منطقه پرداختند. پیشنهاد مایکل پریجنت این بود که آمریکا باید نهادهایی مثل بسیج و صدا و سیما را هدف تحریم قرار دهد. برایان کاتیلوس پیشنهاد می‌دهد که آمریکا باید ابزارهای لازم را از طریق تکنولوژی در اختیار نسل جدید در ایران دهد تا آنها بتوانند به مبارزه خود علیه جمهوری اسلامی ادامه دهند. از نظر عامری سِرِن نیز اکنون زمان تحت فشار قرار دادن ایران به لحاظ اقتصادی است و راه بی ثبات کردن ایران تمرکز بر نهادهای فاسد و سوء استفاده‌های حقوق بشری است.(7)

مواضع اندیشکده‌های آمریکایی در قبال اغتشاشات اخیر در ایران- بخش دوم

نتیجه‌گیری
در پی اعتراضات و اغتشاشات اخیر در ایران، تبیین‌ها و توصیه‌های متفاوتی برای چگونگی مواجهه آمریکا با این پدیده از سوی اندیشکده‌های آمریکایی صهیونیستی ارائه شده است. دیدگاه غالب اندیشکده‌های مذکور این است که آمریکا می‌تواند از این اغتشاشات برای فشار به ایران در عرصه‌های مختلف منطقه‌ای و داخلی استفاده کند. در این گزارش مطالعات سه اندیشکده ‌هادسون، رند و واشنگتن مورد بررسی قرار گرفت. در این میان موسسه واشنگتن به صورت بسیار گسترده اغتشاشات در ایران را پوشش داده است و متخصصان این اندیشکده توصیه‌های مختلفی برای مواجهه آمریکا با این اغتشاشات ارائه کرده است. مایکل آیزنستات عضو این موسسه در مقاله‌ای با عنوان «عقب رانی منطقه‌ای، عقب گرد هسته‌ای؛ یک استراتژی جامع برای ایرانی در آشوب» ضرورت و فوریت فرمول‌بندی یک استراتژی جامع در قبال ایران را با اشاره با تغییر وضعیت و قدرت ایران مطرح می‌کند. عامر کارمی، یک نظامی اسرائیلی عضو موسسه واشنگتن، معتقد است فشار خارجی شاید رفتار ایران را در منطقه کاملاً تغییر ندهد اما می‌تواند برخی طرح‌هایی را که احتمالاً نیروی قدس سپاه برای خاورمیانه دارد به چالش بکشد. سعید گلکار برای موسسه هادسون می‌نویسد شکاف درونی بین نخبگان جمهوری اسلامی ایران، گسترش یافتن تظاهرات و اعمال فشار بین‌المللی در موارد نقض حقوق بشر بر ایران می‌تواند توان مقابله حکومت ایران را با اغتشاشات تضعیف کند. پیشنهادات علیرضا نادر از موسسه رند این است که دولت ترامپ می‌تواند با لغو منع مسافرتی ایرانیان، فراهم کردن اینترنت ماهواره‌ای برای فعالان اغتشاشات و افزایش حمایت و تأمین مالی اقدامات حقوق بشری، قدرت نفوذ ایالات متحده بر ایران را افزایش دهد. از نظر او حفظ توافق هسته‌ای با ایران و فشار بر جمهوری اسلامی در دیگر جبهه‌ها برای واشنگتن عاقلانه خواهد بود. موسسه هادسون نیز با برگزاری دو نشست به بررسی تأثیر این اغتشاشات بر جایگاه ایران در منطقه و فرصت‌های دولت ترامپ در این خصوص پرداخته است که راهکارهایی که شرکت‌کنندگان در این نشست‌ها برای آمریکا پیشنهاد داده‌اند عمدتاً اقتصادی است.

* دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Michael Eisenstadt (January 2018), Regional Pushback, Nuclear Rollback: A Comprehensive Strategy for an Iran in Turmoil, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/regional-pushback-nuclear-rollback-a-comprehensive-strategy-for-an-iran-in
2- Omer Carmi (January 8, 2018), Rouhani's Protest Paradox, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/rouhanis-protest-paradox
3- Saeid Golkar (January 5, 2018), Iran's Coercive Apparatus: Capacity and Desire, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/irans-coercive-apparatus-capacity-and-desire
4- Jay Solomon (January 8, 2018), Sorting Out U.S. and European Differences Over Iran, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/sorting-out-u.s.-and-european-differences-over-iran
5- Alireza Nader(January 8, 2018), Why the Iranian Uprising Won't Die, at: https://www.rand.org/blog/2018/01/why-the-iranian-uprising-wont-die.html
6- Hudson Institute(January 10, 2018) , The Crisis in Iran and Its Implications for Syria, at: https://www.hudson.org/events/1507-the-crisis-in-iran-and-its-implications-for-syria12018
7- Hudson institiute (January 16, 2018), Iran Protests: Consequences for the Region and Opportunities for the Trump Administration, at: https://www.hudson.org/events/1508-iran-protests-consequences-for-the-region-and-opportunities-for-the-trump-administration12018

نام:
ایمیل:
* نظر: