آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۰۷
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۶
مهدی آشنا


چکیده
با شروع جنگ داخلی سوریه و در پنج سال گذشته، رژیم اسرائیل چندین بار مکان‌هایی را در سوریه به بهانه‌های مختلف هدف حمله قرار داده است. گفته شده برخی از اهداف مورد حمله تجهیزات یا مکان‌هایی منتسب به ایران و حزب الله بوده است. با شکست داعش در سوریه و بازتر شدن دست حکومت سوریه، ایران و حزب الله برای پاسخ به این حملات این سوال مطرح می‌شود که در چنین وضعیتی امکان درگیری نظامی ایران با اسرائیل در سوریه چگونه است؟  فرضیه این است که رویارویی مستقیم با ایران آخرین اولویت اسرائیل است اما حملات این رژیم به مکان‌هایی در سوریه با هدف بازداشتن ایران از عبور از خط قرمزهای تعیین شده اسرائیل به گونه‌ای که منجر به جنگ تمام عیار نشود ادامه خواهد یافت. با توجه به شرایط منطقه‌ای، حضور بازیگران فرامنطقه‌ای آمریکا و روسیه و عدم داشتن ظرفیت کافی، تلاش اسرائیل این است که بار مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران مخصوصاً در سوریه را بر دوش دیگران بگذارد اما تا زمانی که پاسخ قاطعی در جواب حملاتش به سوریه دریافت نکند حملات موردی خود را به مکان‌هایی در سوریه ادامه خواهد داد.

مقدمه
با شروع جنگ داخلی سوریه و در پنج سال گذشته اسرائیل چندین بار مکان‌هایی را در سوریه به بهانه‌های مختلف هدف حمله قرار داده است. ادعا شده است هدف برخی از این حملات محموله‌های تسلیحاتی به مقصد لبنان برای حزب الله یا مکان‌هایی بوده است که ایران در آنجا قصد تأسیس زیرساخت‌های نظامی داشته است.(1) مقامات اسرائیلی اکنون معتقدند ایران در تلاش برای کسب برتری در خاورمیانه در حال پیروزی است و ادعا می‌کنند بنابراین اسرائیل در حال کسب آمادگی برای مقابله با صف‌بندی مجدد منطقه‌ای است که ممکن است تهدیداتی در پی داشته باشد. آنها استدلال می‌کنند با تلاش ایران برای پر کردن خلاء ناشی از شکست داعش در سوریه، اسرائیل باید آمادگی خود را گسترش دهد و بر این اساس اقدام کند.(2) با توجه به این نکات این سؤال پیش می‌آید که امکان رویارویی نظامی اسرائیل با ایران در سوریه چگونه است؟ با بررسی مطالب اندیشکده‌های آمریکایی و صهیونیستی فعال در حوزه خاورمیانه این فرض مطرح می‌شود که رویارویی مستقیم با ایران آخرین اولویت اسرائیل است اما حملات این رژیم به مکان‌هایی در سوریه با هدف بازداشتن ایران از عبور از خط قرمزهای تعیین شده اسرائیل به گونه‌ای که منجر به جنگ تمام عیار نشود ادامه خواهد یافت.

رویکرد اسرائیل و ایران به مسئله سوریه
آویگدور لیبرمن وزیر دفاع رژیم صهیونیستی اخیراً گفته است اسرائیل در یک مواجهه نظامی در شمال{اراضی اشغالی} نه تنها با یک جبهه فعال در لبنان بلکه با یک جبهه فعال نیز در سوریه روبرو خواهد بود که هر دو در «جبهه شمال» علیه اسرائیل متحد می‌شوند. اکنون طراحان و استراتژیست‌های نظامی اسرائیل با توجه به این که انتظار دارند رژیم صهیونیستی با حزب الله لبنان به همراه یک حزب الله سوریه‌ای و همچنین ارتش احیا شده سوریه روبرو شود اصطلاح «جنگ شمال» را بر اصطلاح «جنگ سوم لبنان» ترجیح می‌دهند. با وجود چنین پس زمینه‌ای است که در شهریور امسال ارتش اسرائیل بزرگترین رزمایش خود در دهه‌های اخیر را بر تمرکز بر سناریوی جنگ شمال برگزار کرد و به علاوه لیبرمن خواستار افزایش بودجه نظامی برای پرداختن به این تهدیدات شده است.(3) از دیدگاه اسرائیل، ایران در فعالیت‌های منطقه‌ای خود از جمله در سوریه چندین برنامه را پیگیری می‌کند که عبارتند از:
1- تأسیس یک حوزه نفوذ مستقیم از مرزهای ایران تا مدیترانه،
2- تحکیم یک جبهه نظامی علیه اسرائیل در سوریه و لبنان،
3- ایجاد پایگاه‌های نظامی در سوریه برای حضور بلندمدت،
4- ایجاد یک نیروی نظامی نیابتی دائمی و مشروع در سوریه،
5- ایجاد امکانات صنعتی نظامی برای تولید موشک‌های دقیق در سوریه و لبنان.

امکان مواجهه نظامی ایران و رژیم صهیونیستی در سوریه

مایکل هرزوگ ژنرال بازنشسته ارتش اسرائیل و عضو اندیشکده واشنگتن با برشمردن گزینه‌های فوق استدلال می‌کند اگر ایران موفق شود در سوریه یک نیروی نظامی نیابتی دائمی و مشروع مثل حشدالشعبی در عراق ایجاد کند سوریه نه تنها تحت الحمایه ایران می‌شود بلکه تبدیل به یک سنگر برای ایران و جبهه‌ای علیه اسرائیل می‌شود و بنابراین احتمال برخورد مستقیم افزایش پیدا می‌کند. مقامات اسرائیل چنین حرکتی را یک تهدید استراتژیک عمده و بلندمدت تلقی می‌کنند.(4) اسرائیل برای جلوگیری از برهم خوردن توازن قدرت منطقه‌ای به نفع ایران، و با توجه به درک این رژیم از فعالیت‌های ایران در سوریه و تهدیدات ناشی از آن خط قرمزهایی را تعریف کرده است و به عبور از آنها پاسخ داده است. این خطوط قرمز عبارتند از:
1- دستیابی حزب الله به تسلیحات استراتژیک دقیق
2- تهدید آزادی اقدام عملیاتی اسرائیل به خصوص پرواز بر فراز لبنان
3- پتانسیل ظهور یک واقعیت در جنوب سوریه که امنیت اسرائیل را تهدید کند.
4- تهدیدات، حملات و شلیک به قلمرو اسرائیل از مرز سوریه حتی غیرعمدی
5- تأسیس یک پایگاه عملیاتی ایرانی شیعی
6- نقض موافقتنامه عدم درگیری 1974 بین اسرائیل و سوریه

مقامات سیاسی و امنیتی اسرائیل معتقدند ایران در تلاش برای کسب برتری در خاورمیانه در حال پیروزی است و ادعا می‌کنند بنابراین اسرائیل در حال کسب آمادگی برای مقابله با صف‌بندی مجدد منطقه‌ای است که ممکن است تهدیداتی در پی داشته باشد. تمرکز مبارزه دیپلماتیک و نظامی اسرائیل روی سوریه است و به دو روش سعی کرده است تلاش ایران برای حضور در مرزهای اسرائیل را خنثی کند. نخست؛ حمله به مکان‌هایی که ادعا می‌شود در آنجا ایران به دنبال ایجاد زیرساخت‌های نظامی است. ترور جهاد مغنیه بخشی از این تلاش اسرائیل بود. دوم؛ برقراری روابط عمل‌گرایانه با گروه‌های شورشی مثل فرسان الجولان که هنوز بخش زیادی از مرزهای جنوبی سوریه را در کنترل خود دارند. اما مسئله فراتر از جنوب سوریه است.(5)

شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی
اسرائیل از طریق راه‌های دیپلماتیک سعی می‌کند آمریکا استراتژی منسجم‌تری برای مقابله با ایران پیگیری کند و حمایت کافی روسیه را نیز جلب کند تا بتواند اقدامات لازم را برای مقابله با ایران و نیروهای مورد حمایت آن انجام دهد. مایکل هرزوگ معتقد است دولت ترامپ از فعالیت‌های بازدارنده اسرائیل علیه ایران حمایت می‌کند. اما برخی در اسرائیل این نگرانی را دارند که آیا واشنگتن اقدامی جدی و بادوام از طرف خود برای مقابله با فعالیت‌های منطقه‌ای ایران طراحی و اجرا می‌کند یا خیر؟ و در دوایر سیاسی اسرائیل این احساس وجود دارد که آمریکا تسلیم نقش پیشرو روسیه در سوریه است و نقش خودش را در آنجا به حداقل خواهد رساند و حضور محدودی خواهد داشت. او می‌گوید اگرچه ایالات متحده به اسرائیل قول داده است در مرحله بعدی تلاش می‌کند منطقه حائل کنونی که در نتیجه توافق آمریکا، روسیه و اردن در جنوب سوریه ایجاد شده است را گسترش دهد و نیروهای وابسته به ایران را بیشتر از مرز اسرائیل دور کند در این خصوص تضمینی وجود ندارد.(6)

اسرائیل گفتگوهای نزدیکی نیز با روسیه از جمله در خصوص مکانیزم دوجانبه تنش زدایی نظامی برقرار کرده است. روسیه خط قرمزهای اسرائیل را پذیرفته و رعایت می‌کند. با وجود همکاری‌های روسیه و اسرائیل و برخی اختلاف مواضع بین روسیه و ایران، اشتراک منافع روسیه با ایران بیشتر از اشتراک منافع آن با اسرائیل است. روسیه هنوز در سوریه و فراتر از آن به ایران نیاز دارد و شراکت خود با ایران را رها نمی‌کند. به همین دلیل روسیه بر مشروعیت حضور ایران در سوریه اصرار می‌کند. طبق نظر مقامات اسرائیلی روسیه از طرح‌های ایران برای ایجاد پایگاه دریایی نزدیک به پایگاه روسیه، یا پایگاه زمینی نزدیک به اسرائیل ناخرسند است. اما موضع آن در خصوص پایگاه هوایی کمتر روشن است. معلوم نیست که روسیه آیا متمایل است برای جلوگیری از این طرح‌های ایران فعالانه مداخله کند.(7)

اگرچه اسرائیل در انداختن بار مقابله با نفوذ ایران در سوریه به گردن آمریکا یا روسیه ناموفق بوده است و به نظر نمی‌رسد بتواند در این زمینه موفقیتی حاصل کند اما این دو کشور مانعی بر سر راه اسرائیل برای این که خودش دست به اقدام بزند نیستند. الیوت آبرامز از اندیشکده «شورای روابط خارجی» می‌نویسد تلاش اسرائیل برای متقاعد کردن روسیه و آمریکا به جلوگیری از ایران ناموفق بوده است و این نشان می‌دهد که اسرائیل باید خودش وارد عمل شود؛ مگر این که سیاست جدید آمریکا در دولت ترامپ باعث شود که آمریکا دنبال راه‌هایی باشد که توسعه طلبی شدید و حضور و نفوذ نظامی ایران در خاورمیانه را متوقف کند. اگر ایران برای تأسیس یک پایگاه نظامی بزرگ و دائمی در سوریه برنامه‌ریزی کند چنین حضوری از سوی ایران در مرزهای اسرائیل موازنه نظامی در منطقه را تغییر می‌دهد و وضعیت امنیتی اسرائیل را به شدت تغییر می‌دهد بنابراین اسرائیل تصمیمات مهمی در این زمینه خواهد گرفت. شایان ذکر است که اخیراً یکی از مقامات نظامی اسرائیل به نام «الکس فیشمن» گفته است «اگر حرکت‌های دیپلماتیک اسرائیل به نتیجه نرسد به سمت یک درگیری با ایرانی‌ها پیش می‌رویم.»(8)

امکان مواجهه نظامی ایران و رژیم صهیونیستی در سوریه
اسرائیل علاوه بر تلاش برای متقاعد کردن آمریکا و روسیه برای مقابله موثر با نفوذ ایران در سوریه، ایجاد درگیری بین ایران و عربستان را نیز بدین منظور در دستور کار دارد. درگیری بین ایران و عربستان نه تنها باعث انحراف تمرکز ایران از سوریه برای پیاده‌سازی برنامه‌هایش می‌شود بلکه با قرار دادن عربستان در شرایط سخت باعث خواهد شد برنامه اسرائیل برای عادی‌سازی روابط خود با کشورهای عربی از جمله عربستان راحت‌تر پیش رود. گادی آیزنکوت در مصاحبه با روزنامه ایلاف عربستان که نخستین مصاحبه یک مقام نظامی اسرائیل با مطبوعات عربستان است به سه نکته اشاره می‌کند. 1- وجود دونالد ترامپ فرصتی برای یک ائتلاف جدید بین‌المللی و یک طرح استراتژیک عمده برای جلوگیری از تهدید ایران است. 2- اسرائیل اگر لازم باشد آماده است داده‌های اطلاعاتی در اختیار عربستان قرار دهد. چون بین اسرائیل و عربستان منافع مشترک زیادی وجود دارد. 3- ایران با ایجاد یک هلال شیعی از لبنان به ایران و از خلیج فارس تا دریای سرخ به دنبال بدست گرفتن کنترل خاورمیانه است؛ باید جلوی این اتفاق گرفته شود.(9) از این نکات می‌توان این استنباط را کرد که اسرائیل ایجاد درگیری بین عربستان و ایران را نیز در دستور کار دارد. شرایط منطقه‌ای و این پیوند رو به افزایش سعودی‌ها و اسرائیلی‌ها می‌تواند نشانه‌ای دال بر وقوع یک جنگ در آینده باشد اما نه بین اسرائیل و ایران بلکه بین ایران و عربستان. آنچه این طرح اسرائیلی را تسهیل می‌کند سیاست‌های ترامپ در منطقه است.

امکان مواجهه نظامی ایران و رژیم صهیونیستی در سوریه

«ایتا پرینس-گیبسون» تحلیلگر اسرائیلی معتقد است تغییرات استراتژیک ترامپ در منطقه دو بخش دارد: 1- لغو توافق هسته‌ای با ایران 2- برقراری یک ائتلاف بین‌المللی با عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس علیه ایران. او می‌گوید به عنوان بخشی از این ائتلاف‌سازی، آمریکا کشورهای حوزه خلیج فارس را تشویق به عادی‌سازی روابط با اسرائیل خواهد کرد و به نظر می‌رسد ترامپ به توافقاتی مقدماتی دست یافته که به اسرائیل اجازه می‌دهد پیش از حل منازعه اسرائیل و فلسطین، به سمت عادی‌سازی قدم بردارد نه مطابق پیشنهاد صلح عربی، بعد از حل منازعه.(10)

امکان مواجهه نظامی ایران و رژیم صهیونیستی در سوریه
نتیجه‌گیری
با شروع جنگ داخلی سوریه و در پنج سال گذشته اسرائیل چندین بار تجهیزات یا مکان‌هایی منتسب به ایران و حزب الله را به بهانه‌های مختلف هدف حمله قرار داده است. با شکست داعش در سوریه و بازتر شدن دست حکومت سوریه، ایران و حزب الله برای پاسخ به این حملات این سوال مطرح شده است که در چنین وضعیتی امکان درگیری نظامی ایران با اسرائیل در سوریه چگونه ارزیابی می‌شود؟ این فرضیه مطرح شد که رویارویی مستقیم با ایران آخرین اولویت اسرائیل است اما حملات این رژیم به مکان‌هایی در سوریه با هدف بازداشتن ایران از عبور از خط قرمزهای تعیین شده اسرائیل به گونه‌ای که منجر به جنگ تمام عیار نشود ادامه خواهد یافت. با توجه به شرایط منطقه‌ای، حضور بازیگران فرامنطقه‌ای آمریکا و روسیه و عدم داشتن ظرفیت کافی، تلاش اسرائیل این است که بار مقابله با نفوذ منطقه‌ای ایران مخصوصاً در سوریه را بر دوش دیگران بگذارد اما تا زمانی که پاسخ قاطعی در جواب حملاتش به سوریه دریافت نکند حملات موردی خود را به مکان‌هایی در سوریه ادامه خواهد داد. اسرائیل از طریق راه‌های دیپلماتیک سعی می‌کند آمریکا استراتژی منسجم‌تری برای مقابله با ایران پیگیری کند و حمایت کافی روسیه را نیز جلب کند تا بتواند اقدامات لازم را برای مقابله با ایران و نیروهای مورد حمایت آن انجام دهد. اسرائیل علاوه بر این، ایجاد درگیری بین ایران و عربستان را نیز بدین منظور در دستور کار دارد. این درگیری نه تنها باعث انحراف تمرکز ایران از سوریه می‌شود بلکه با قرار دادن عربستان در شرایط سخت باعث خواهد شد برنامه اسرائیل برای عادی‌سازی روابط خود با کشورهای عربی راحت‌تر پیش رود.

*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Elliott Abrams (October 8, 2017), The Coming Confrontation Between Israel and Iran, at: https://www.cfr.org/blog/coming-confrontation-between-israel-and-iran-1
2- Jonathan Spyer (September 28, 2017), Israel Is Going to War in Syria to Fight Iran, at: http://foreignpolicy.com/2017/09/28/israel-is-going-to-war-in-syria-to-fight-iran/
3- Michael Herzog (December, 2017), The Growing Risk of an Israel-Iran Confrontation in Syria, THE WASHINGTON INSTITUTE FOR NEAR EAST POL ICY, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/the-growing-risk-of-an-israel-iran-confrontation-in-syria
4- Michael Herzog, Ibid
5- Jonathan Spyer (September 28, 2017), Israel Is Going to War in Syria to Fight Iran, at: http://foreignpolicy.com/2017/09/28/israel-is-going-to-war-in-syria-to-fight-iran/
6- Michael Herzog (December, 2017), The Growing Risk of an Israel-Iran Confrontation in Syria, THE WASHINGTON INSTITUTE FOR NEAR EAST POL ICY, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/the-growing-risk-of-an-israel-iran-confrontation-in-syria
7- Ibid
8- Elliott Abrams (October 8, 2017), The Coming Confrontation Between Israel and Iran, at: https://www.cfr.org/blog/coming-confrontation-between-israel-and-iran-1
9- Jake Novak (20 Nov 2017), Growing ties between Saudis and Israelis could be an ominous sign, at: https://www.cnbc.com/2017/11/17/israel-and-saudi-arabia-forging-ties-could-mean-war-with-iran-commentary.html
10- Eetta Prince-Gibson (May 23, 2017), Trump's alignment with Israel and Saudi against Iran: Here's the catch, at: https://www.pri.org/stories/2017-05-23/trumps-alignment-israel-and-saudi-against-iran-heres-catch

نام:
ایمیل:
* نظر: