آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۸۰۶
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۰:۴۵
مهدی آشنا


چکیده
در آمریکا معمولاً پایه‌های تصمیمات سیاسی را اندیشکده‌های تخصصی فعال در حوزه‌های مرتبط فراهم می‌کنند. سوال گزارش حاضر این است که دیدگاه و پیشنهادات اندیشکده‌های فعال آمریکایی- صهیونیستی در حوزه مسأله فلسطین، در خصوص انتقال سفارت آمریکا به قدس چیست؟ فرضیه این است که دیدگاه غالب این اندیشکده‌ها این است که تصمیم فوق و اجرای آن، تأثیرات منفی چندانی برای آمریکا ندارد و آنها راهکارهایی برای پرهیز از تأثیرات منفی احتمالی ارائه می‌دهند. نتیجه بدست آمده این است که غالب راهکارهای ارائه شده این اندیشکده‌ها بر این نکته تمرکز دارند که از یک طرف برای پرهیز از خشونت تأکید شود که این تصمیم تغییری جدی در وضعیت قدس ایجاد نمی‌کند و از طرف دیگر با موضع سخت گرفتن و اعمال فشار بر فلسطینی‌ها، آنها از ترس از دست دادن چیزهای بیشتر، وادار به تن دادن به یک توافق صلح نهایی با اسرائیل شوند.

مقدمه
در 6 دسامبر 2017 برابر با 15 آذر 1396 دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا تصمیم خود را مبنی بر شناسایی قدس به عنوان پایتخت اسرائیل و انتقال سفارت آمریکا از تل آویو به این شهر طبق قانونی که در سال 1995 در کنگره آمریکا به تصویب رسید اعلام کرد. در مورد آثار و پیامدهای این تصمیم و چگونگی اجرای آن نظرات متعددی وجود دارد. در این گزارش به بررسی دیدگاه‌های اندیشکدهای آمریکایی- صهیونیستی در این خصوص پرداخته می‌شود. فرضیه این است که دیدگاه غالب این اندیشکده‌ها این است که تصمیم فوق و اجرای آن، تأثیرات منفی چندانی برای آمریکا ندارد و آنها راهکارهایی برای پرهیز از تأثیرات منفی احتمالی ارائه می‌دهند. اندیشکده‌هایی که آثار آنها در این زمینه بررسی می‌شود عبارتند از: موسسه بروکینگز، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، اینترپرایز آمریکا، موسسه هادسون و موسسه سیاست خاور نزدیک واشنگتن.

موسسه بروکینگز
دیدگاه غالب در موسسه بروکینگز این است که به دلیل شرایط داخلی کشورهای عربی و شرایط منطقه‌ای تصمیم ترامپ تأثیرات منفی چندانی ندارد اما این نظر نیز وجود دارد که این تصمیم ممکن است نقش آمریکا به عنوان میانجی صلح را از بین ببرد و همچنین باعث تقویت جریان مقابل جریان سازش شود. شالوم لیپنر از اعضای این موسسه چند دلیل از جمله وضعیت آب و هوا، خستگی فلسطینیان از راه‌های خشونت‌آمیز، همکاری عرب‌ها با اسرائیل برای واکنش‌های نسبتاً آرام به تصمیم ترامپ ذکر می‌کند. یکی دیگر از دلایلی که ذکر می‌کند عدم ایجاد تغییر جدی در وضعیت به وسیله تصمیم ترامپ است. از نظر او سفارت آمریکا برای آینده‌ای قابل پیش‌بینی در تل آویو باقی خواهد ماند و تغییری در رویه‌های کنسولی و یا صدور پاسپورت صورت نمی‌گیرد و تصمیم ترامپ کاری به محدوده‌ها، حاکمیت یا مرزهای جغرافیایی ندارد.(1) شادی حمید یکی دیگر از متخصصان این اندیشکده معتقد است کشورهای عربی حتی نسبت به اسرائیل در قبال زندگی مسلمانان بی تفاوت‌تر هستند و می‌گوید اسرائیل ثابت کرده است با همه رنج‌هایی که به سرزمین‌های فلسطینی‌ها تحمیل کرده است نسبت به رژیم‌های عربی بیشتر به زندگی مسلمانان اهمیت می‌دهد. او می‌گوید بنابراین، تصمیم ترامپ هیچ ضربه‌ای به اتحاد با کشورهای عربی و حتی مذاکرات صلح وارد نمی‌کند چون کشورهای عربی مشغول مسائل داخلی خودشان هستند. او با توجه با واکنش‌های کشورهای عربی در پی اعلامیه ترامپ می‌گوید در واقع جهان عرب وجود ندارد.(2)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس

در مقابل هادی عمر عضو مرکز سیاست خاورمیانه‌ای بروکینگز معتقد است این تصمیم نتایجی منفی خواهد داشت. از نظر او تشکیلات خودگردان که دهه‌ها قبل متکی به تضمین‌های ایالات متحده وارد فرایند صلح شد تحقیر می‌شود؛ رهبران عرب که شاید می‌خواستند از سازش حمایت کنند اکنون این کار برایشان سخت خواهد بود؛ آمریکایی‌ها در خارج امنیتشان کاهش پیدا می‌کند؛ اسرائیل که مردم عرب را در سراسر منطقه به خشم آورده است کمتر امنیت خواهد داشت و احتمالاً کمتر مورد پذیرش واقع می‌شود و آمریکا بعد از خروج از توافق پاریس درباره وضعیت جوی، با پشت کردن دوباره به اجماع بین‌المللی جایگاه رهبری خود را از دست می‌دهد. او غم انگیزترین نتیجه این تصمیم را از بین رفتن نقش آمریکا به عنوان میانجی مذاکرات ذکر می‌کند.(3) مارتین ایندیک معاون اجرای موسسه بروکینگز هم معتقد است این تصمیم ترامپ در حالیکه اشتهای ضمیمه‌سازی را در جناح راست اسرائیل نیز سیر نکرد فلسطینیان و دیگر حامیان عرب و مسلمان آنها را عمیقاً ناراضی کرده است. او معتقد است ترامپ می‌توانست انتقال فوری سفارت به مکان‌های موجود در قدس غربی را اعلام کند و اضافه کند که اگر در مذاکرات وضعیت نهایی یک دولت فلسطینی تشکیل شد که پایتخت آن قدس شرقی باشد آمریکا در آنجا سفارتی برای فلسطین می‌سازد.(4)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس

هادی عمر برای کاهش اثرات منفی تصمیم ترامپ پیشنهاد می‌دهد که آمریکا، اسرائیل را تشویق به تغییر سیاست‌هایش در خصوص قدس کند به گونه‌ای که فلسطینی‌ها احساس کنند که در آینده قدس سهمی واقعی خواهند داشت. سیاست‌های پیشنهادی او عبارتند از: صدور اجازه بازگشایی نهادهای فلسطینی در قدس شرقی، از قبیل اتاق بازرگانی عربی، که از سال 2001 بسته شده‌اند؛ اعلام این که اگر فلسطینی‌ها در سال 2018 انتخابات پارلمانی برگزار کنند ساکنان فلسطینی قدس شرقی اجازه خواهند داشت مثل گذشته در آن انتخابات شرکت کنند؛ صدور مجوز اقامت برای ساکنان کرانه باختری که با ساکنان قدس شرقی ازدواج می‌کنند؛ و لغو محدودیت‌های فلسطینی‌ها برای ساخت خانه در قدس شرقی.(5)

بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها
بنا به مطلبی که در سایت این بنیاد نقل شده است تصمیم ترامپ حاوی این پیام به فلسطینی‌هاست که هرچه کمتر عقب‌نشینی کنید بیشتر از دست می‌دهید. طبق این مطلب، فلسطینی‌ها باید یاد بگیرند که وقتی به پیشنهادی نه می‌گویند دیگر پیشنهاد مشابهی دریافت نمی‌کنند.(6) جاناتان شانزر عضو این بنیاد معتقد است اگر چه اعلامیه ترامپ یک پیروزی برای اسرائیل و بنابراین یک یأس برای فلسطینی‌ها بود اما این اعلامیه چالشی برای ادعاهای فلسطینی، عربی و اسلامی درباره قدس ایجاد نمی‌کند و تنها به این معناست که آمریکا امور دیپلماتیک خود را در کجا صورت دهد. به همین دلیل از نظر او واکنش‌ها به این تصمیم هیجانی و فاقد تناسب بوده است. از نظر او انتقال سفارت به قدس در هیچ کدام از مسائل اصلی در منازعه اسرائیلی- فلسطینی تغییری ایجاد نمی‌کند و آنها هنوز مسائلی دوجانبه هستند که باید حل شوند.(7)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس
موسسه هادسون

داگلاس فیت مدیر مرکز استراتژی‌های امنیت ملی و عضو ارشد در موسسه هادسون معتقد است به رسمیت شناختن قدس برای فرایند صلح خوب است. از نظر او به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر قدس به هیچ طریق تأثیر عمده‌ای بر صلح نخواهد داشت. چون برای سال‌ها هیچ دیپلماسی جدی وجود نداشته است و منازعه درباره چیزی بیش از قدس است. او معتقد است دلیل منازعه اسرائیل و فلسطینی‌ها و تداوم آن ناشی از این اعتقاد است که همه فلسطین و بقیه خاورمیانه تماماً متعلق به عرب‌هاست و اعمال حاکمیت یهودی‌ها بر سرزمین عربی یک ظلم ناپایدار و غیرقابل مصالحه است و این نوع ایده‌هاست که به منازعه تداوم می‌بخشد. از نظر او مقامات آمریکا تنها اگر بفهمند منازعه درباره چیست قادر خواهند بود کمک کنند این منازعه پایان یابد. او می‌گوید اگر رهبران فلسطینی می‌خواستند یک توافق دائمی زمین در برابر صلح صورت دهند صلح می‌توانست وجود داشته باشد. رهبران فلسطینی مجبورند این اعتقاد را که اسرائیل یک چیز موقت است که روزی می‌تواند حذف شود رها کنند و مجبورند مفهوم انتزاعی عدالت را به نفع این مساله کاربردی کنار بگذارند که بهترین صلح قابل دستیابی برای آنها چیست؟(8)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس
مرکز واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک
هیثم حسنین از متخصصان این مرکز معتقد است که این تفکر که از طریق گفتگو عرب‌ها یک توافق صلح را خواهند پذیرفت و قدس را به عنوان پایتخت کشور یهودی به رسمیت خواهند شناخت غیرمنطقی است. او معتقد است که موضع بالا گرفتن و در نظر گرفتن این موضوع به عنوان حق غیرقابل مذاکره اسرائیل تنها شانسی است که می‌تواند باعث شود پذیرش صلح و به رسمیت شناختن قدس به عنوان پایتخت فلسطین در مغز عرب‌ها فرو رود. از نظر او احتمال اعتراض شهروندان عرب و فداکاری آنها به خاطر فلسطین اندک است و در عوض آنها بر بهبود اوضاع خودشان در شرایط وخیم اقتصادی متمرکز می‌شوند. از نظر او بسیاری از تظاهرات کنونی علیه تصمیم ترامپ احتمالاً توسط گروه‌های نیابتی ایران در کشورهای عربی مثل لبنان و عراق هدایت می‌شوند. بنابراین نباید اجازه داد محور تحت رهبری ایران در خاورمیانه سیاست خارجی آمریکا را تعیین کند. او می‌گوید به تأخیر انداختن حل وضعیت نهایی قدس توسط سیاست‌گذاران آمریکایی به دو دلیل اشتباه بوده است. نخست: رهبران فلسطین هرگز بدون فشار سازش نکرده‌اند. دوم مخالفان صلح از موضوع شهر قدس برای سد پیشرفت به سمت توافق صلح استفاده کرده‌اند. از نظر او به رسمیت شناختن قدس این مسأله را حل می‌کند و فلسطینی‌ها اگر صلح می‌خواهند وارد مسائلی می‌شوند که واقعاً نیازمند مذاکره است.(9)


دنیس راس متخصص و مشاور این موسسه برای موثر واقع شدن تصمیم ترامپ و جلوگیری از بروز تأثیرات منفی آن یک گام عملی برای دولت ترامپ به منظورکاهش توانایی بهره‌برداری دیگران از این تصمیم پیشنهاد می‌دهد و آن گام، این است که مقامات ارشد آمریکا در خبرگزاری‌های عرب زبان ظاهر شوند و توضیح دهند که این تصمیم چیست و چه نیست؟ او می‌گوید آنها باید تأکید کنند که این اعلامیه درباره چیزی است که هیچ کس با آن مسأله‌ای ندارد: یعنی این که هر توافق صلحی با حفظ پایتخت اسرائیل، حداقل در بخشی از قدس، نهایی می‌شود. از نظر او آمریکا باید اصرار کند که مسائل اصلی مرتبط با آینده قدس، مسائل حاکمیت و ادعاهای متعارض اسرائیل و فلسطین قبل از این که صلحی بتواند وجود داشته باشد باید مورد مذاکره قرار گیرند. پیشنهاد او این است که هر دو عنصر این پیام باید توسط مقامات عالی‌رتبه آمریکا برای مخاطبان عربی به صورت یک نیایش مرتباً تکرار شود. از نظر او این کار بهترین امید برای تقویت جریان سازش در مقابل جریان مقاومت است و می‌تواند فضا را به گونه‌ای برای محمود عباس و مذاکره‌کنندگان او مثل صائب عریقات تغییر دهد تا از برخی اظهاراتشان درباره پایان فرایند صلح و نقش آمریکا در آن عقب‌نشینی کنند. او می‌گوید رساندن این پیام نه تنها باعث جلوگیری از خشونت می‌شود بلکه این اطمینان را حاصل می‌کند که طرح ترامپ زودهنگام نمرده است.(10)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس

اینترپرایز آمریکا

مایکل روبین از متخصصان مؤسسه‌ اینترپرایز معتقد است که شناسایی قدس به عنوان پایتخت اسرائیل نه تنها مانع صلح نمی‌شود بلکه می‌تواند فرایند صلح را به پیش ببرد. او می‌گوید به رسمیت شناختن واقعیت، فلسطینی‌ها را مجبور می‌کند بفهمند عدم رضایت آنها دیگر قابل تحمل نیست. این کار نه تنها فلسطینی‌ها بلکه عرب‌های منطقه را وادار می‌کند به لحاظ روانشناختی خودشان را آماده صلح کنند. از نظر او اگر چه این اقدام ممکن است منجر به برخی خشونت‌ها شود ولی وقتی لفاظی‌های تند و داغ فروکش کند و دیپلمات‌ها بار دیگر با هم ملاقات کنند صلح یک قدم به واقعیت نزدیکتر می‌شود.(11)

جان بولتون عضو ارشد این موسسه معتقد است که اعلامیه ترامپ هم درست بود و هم محتاطانه. او می‌گوید برای جابجایی سفارت هنوز کارهای زیادی باقی مانده اما این یک قدم حیاتی بود و آنچه اکنون مهم است اجرای این تصمیم است. نگرانی او این است که آیا وزارت خارجه آمریکا سیاست جدید را عملاً اجرا می‌کند یا مخالفان سرسخت در وزارت خارجه با بی تحرکی و ایجاد ابهام آن را کاملاً بی اثر می‌کنند. از نظر او هرچه آمریکا زودتر پرچم خود را در سفارتش در قدس به اهتزار درآورد بهتر خواهد بود و برای آمریکا اشتباه است که تسلیم تظاهرات و خشونت‌هایی که در پاسخ به این تصمیم به وجود می‌آید شود. پیشنهاد او این است که کنگره شدیداً از این تصمیم حمایت کند و با توجه به مانع‌تراشی‌های سازمانی و اداری، کنگره از طریق اعمال فشار مداوم بر وزارت خارجه و از طریق فراهم کردن منابع مالی کافی برای ساخت یک سفارت درجه یک، به ایفای نقش مهم خود ادامه دهد.(12)

اندیشکده های آمریکایی- صهیونیستی و انتقال سفارت آمریکا به قدس

نتیجه‌گیری
در این گزارش دیدگاه‌های اندیشکدهای آمریکایی- صهیونیستی در مورد آثار و پیامدهای تصمیم آمریکا به انتقال سفارت خود به قدس و چگونگی اجرای آن مطرح شد. پس دیدگاه غالب این اندیشکده‌ها این است که به دلیل شرایط داخلی کشورهای عربی و شرایط منطقه‌ای تصمیم فوق و اجرای آن، تأثیرات منفی چندانی برای آمریکا ندارد و اندیشکده‌های فوق راهکارهایی برای پرهیز از تأثیرات منفی احتمالی ارائه می‌دهند. غالب راهکارهای ارائه شده این اندیشکده‌ها نیز بر این نکته تمرکز دارند که از یک طرف برای پرهیز از خشونت تأکید شود که این تصمیم تغییری جدی در وضعیت قدس ایجاد نمی‌کند و از طرف دیگر با موضع سخت گرفتن و اعمال فشار بر فلسطینی‌ها، آنها از ترس از دست دادن چیزهای بیشتر، وادار به تن دادن به یک توافق صلح نهایی با اسرائیل شوند.


*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و دستیار تحقیق در موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

منابع
1- Shalom Lipner Friday (December 22, 2017), 5 reasons the Palestinian reaction to Trump’s Jerusalem announcement has been relatively quiet, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/12/22/5-reasons-the-palestinian-reaction-to-trumps-jerusalem-announcement-has-been-relatively-quiet/
2- Shadi Hamid Thursday (December 7, 2017), The Jerusalem announcement won’t really hurt America’s Arab alliances, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/12/07/the-jerusalem-announcement-wont-really-hurt-americas-arab-alliances/
3- Hady Amr (December 13, 2017), Jerusalem: After 30 years of hope and failure, what’s next for Israel/Palestine? At: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/12/13/jerusalem-after-30-years-of-hope-and-failure-whats-next-for-israel-palestine/
4- Martin S. Indyk Friday (December 8, 2017), Donald Trump’s Jerusalem move may prove too clever by half, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/12/08/donald-trumps-jerusalem-move-may-prove-too-clever-by-half/
5- Hady Amr, Ibid
6- Oren Dorell (Dec. 6, 2017), Trump's Jerusalem plan signals to Palestinians - the less you give up, the more you lose, at: https://www.usatoday.com/story/news/world/2017/12/06/trump-jerusalem-decision-israel-and-palestinians/928032001/
7- Joyce Karam (December 7, 2017), Experts react to Trump’s Jerusalem decision: A diplomatic upgrade or end of the peace process?, at: https://www.thenational.ae/world/the-americas/experts-react-to-trump-s-jerusalem-decision-a-diplomatic-upgrade-or-end-of-the-peace-process-1.682188
8- Douglas J. Feith (December 15, 2017), Why Recognizing Jerusalem Is Good for Peace, at: https://www.hudson.org/research/14065-why-recognizing-jerusalem-is-good-for-peace
9- Haisam Hassanein (December 10, 2017), Arabs Must Accept Jerusalem's Status, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/arabs-must-accept-jerusalems-status
10- Dennis Ross and David Makovsky (December 7, 2017), Moving the U.S. Embassy to Jerusalem Is Not a Disaster, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/moving-the-u.s.-embassy-to-jerusalem-is-not-a-disaster
11- Michael Rubin (December 5, 2017), Peace in the Middle East is one step closer to reality if Trump makes huge Jerusalem change, at: http://www.aei.org/publication/peace-in-the-middle-east-is-one-step-closer-to-reality-if-trump-makes-huge-jerusalem-change/
12- John R. Bolton (December 9, 2017), Trump’s Jerusalem declaration long overdue, at: http://www.aei.org/publication/trumps-jerusalem-declaration-long-overdue/

نام:
ایمیل:
* نظر: