آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۹۳
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۶ - ۱۵:۳۲
مهدی آشنا
چکیده
در تاریخ 10 و 12 آذر امسال پانزدهمین نشست سالانه سابان با عنوان «"نخست آمریکا" و خاورمیانه» با محوریت توافق هسته‌‌ای ایران و 5+1، فرایند صلح اسرائیل- فلسطین و نقش عربستان سعودی در منطقه برگزار شد. در این بخش دیدگاه و مواضع اتخاذ شده در نشست فوق درباره فرایند صلح، روابط آمریکا با اسرائیل و عربستان و همچنین روابط اسرائیل و عربستان بررسی می‌شود. آنچه از این بررسی منتج می‌شود این است که به نظر می‌رسد آمریکا می‌خواهد با مطرح کردن تهدید ایران و ایجاد ترس و رعب در متحدین منطقه‌ای خود، آنها را وادار به پذیرش خواسته‌های اسرائیل در گفتگوهای صلح کند. در خصوص نقش عربستان در استراتژی منطقه‌ای ایالات متحده اگرچه آمریکا و رژیم صهیونیستی به دلیل ضعف شدید عربستان برای مقابله با ایران روی این کشور حساب نمی‌کنند اما این اعتقاد وجود دارد که این کشور می‌تواند ابزار مفیدی برای تحقق اهداف آنها مخصوصاً در رابطه با مسأله اسرائیل و فلسطین باشد.

مقدمه
در تاریخ 10 آذر و 12 آذر 1396 پانزدهمین نشست سالانه سابان با عنوان «نخست آمریکا و خاورمیانه» با محوریت توافق هسته‌‌ای ایران و 5+1، فرایند صلح اسرائیل- فلسطین و نقش عربستان سعودی در منطقه برگزار شد. در روز نخست مارتین ایندیک (Martin Indyk) معاون اجرایی بروکینگز به تشریح وضعیت منطقه می‌پردازد. یک گفتگو با جان آلن (John Allen) رئیس جدید بروکینگز پیرامون مسائل داعش، سوریه، ایران و‌‌ مسأله فلسطین صورت می‌گیرد. و بروس جونز ( Bruce Jonse) مدیر برنامه سیاست خارجی موسسه بروکینگز، ایهود باراک نخست وزیر و وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی و جفری گلدبرگ (Jeffrey Goldberg) روزنامه نگار و سردبیر مجله آتلانتیک توافق هسته‌‌ای ایران و 5+1 را به بحث می‌گذارند. در روز دوم حییم سابان با جراد کوشنر مشاور ارشد رئیس جمهور آمریکا به بحث در مورد سیاست‌های ترامپ در خاورمیانه مخصوصاً مسأله فلسطین می‌پردازند. پیام ویدئویی نتانیاهو پخش می‌شود و توماس فریدمن (Tomas Friedman) روزنامه نگار از نیویورک تایمز و بروس رایدل (Bruce Riedel) عضو ارشد بروکینگز پیرامون آینده عربستان و نقش منطقه‌‌ای آن صحبت می‌کنند.(1) دیدگاه و مواضع اتخاذ شده در این نشست پیرامون وضعیت منطقه، سوریه، داعش، ایران و برجام در بخش اول این گزارش بررسی شد. در این بخش از گزارش حاضر به بررسی مباحث ارائه شده در این نشست درباره فرایند صلح اسرائیل و فلسطین، روابط آمریکا و اسرائیل و نقش عربستان در استراتژی ایالات متحده پرداخته می‌شود.

فرایند صلح
به نظر می‌رسد آمریکا می‌خواهد با مطرح کردن تهدید ایران و ایجاد ترس و رعب در متحدین منطقه‌ای خود، آنها را وادار به پذیرش خواسته‌های اسرائیل در گفتگوهای صلح کند. جراد کوشنر در گفتگو با حییم سابان با ذکر این نکته که هنگام آغاز بررسی فرایند چگونگی ایجاد صلح بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها نخستین چیزی که مردم در این خصوص می‌گفتند این بود که اکنون زمان و شرایط مناسبی نیست و به دلیل بی‌اعتمادی، کار روی چنین‌‌ مسأله‌ای اتلاف وقت است می‌گوید رویکرد ترامپ بازگرداندن موضوع صلح به مذاکرات بوده است و آن را قابل حصول می‌داند. از نظر او دلایل زیادی وجود دارد که اکنون زمان مناسبی برای این کار است. او می‌گوید چندین‌‌ مسأله در منطقه وجود دارد که دغدغه شدید مردم است. او این مسائل را «ایران و جاه طلبی‌های هسته‌‌ای و شرارات منطقه‌‌ای گسترده آن‌ها»،‌‌ مسأله داعش و ایدئولوژی افراط‌گرایی و در نهایت‌‌ مسأله اسرائیل و فلسطین بیان می‌کند. از نظر او برای تجربه و خلق ثبات بیشتر در منطقه باید ابتدا‌‌ مسأله اسرائیل و فلسطین حل شود که ترامپ شخصاً وقت زیادی برای حل آن صرف می‌کند و معتقد است که این‌‌ مسأله چیزی است که باید حل شود. کوشنر همچنین در پاسخ با این سؤال سابان که برای کار با عراقی‌ها، سعودی‌‌ها و دیگر کشورهای عربی برای کمک به پیشرفت مذاکرات صلح چطور برنامه‌ریزی می‌کنید؟ می‌گوید محرکه‌های منطقه‌‌ای نقش مهمی ایفا می‌کنند چون بسیاری از کشورها دنبال فرصت اقتصادی هستند و به تهدیدات منطقه‌‌ای نظر دارند؛ آنها به دلیل ایران، داعش و افراط گرایی، نسبت به 20 سال قبل اسرائیل را که سنتاً دشمن آنهاست، بیشتر یک متحد طبیعی می‌بینند.(2)

با توجه به گرایش قوی صهیونیستی تیم ترامپ که روی مسأله فلسطین کار می‌کند ابهامات زیادی در خصوص امکان موفقیت این تیم وجود دارد. حییم سابان در خصوص تیم ترامپ در‌‌ مسأله فلسطین می‌گوید در این تیم هیچ متخصصی در امور خاورمیانه وجود ندارد و خطاب به کوشنر می‌گوید که با افرادی کار می‌کند که اساساً گروهی از یهودیان ارتدوکس هستند که هیچ ایده‌‌ای درباره هیچ چیز ندارند. شایان ذکر است که از تیم چهار نفره ترامپ در‌‌ مسأله فلسطین سه نفر شامل جراد کوشنر، جیسون گرینبلات و دیوید فریدمن یهودی ارتدوکس هستند و یک نفر یعنی خانم دنا پاول از مسیحیان قبطی مصر است. کوشنر در این رابطه و در خصوص اعتماد فلسطینیان و اسرائیلی‌ها به این تیم می‌گوید «با شروع این فرایند، با وجود سه یهودی ارتدوکس و یک مصری قبطی گفتگوهای زیادی با اسرائیلی‌‌ها و فلسطینیان برای کسب اعتماد آنها انجام داده‌ایم و در خصوص کشورهای مختلف که ذینفعان منطقه‌‌ای هستند نیز همین کار را انجام داده‌ایم.» کوشنر برخلاف نظر سابان معتقد است که موارد زیادی از اعتماد عمیق بین اسرائیلی‌‌ها و فلسطینی‌‌ها وجود دارد او همچنین بر خلاف نظر سابان معتقد است که دو طرف اسرائیلی و فلسطینی به آمریکا به عنوان واسطه و میانجی اعتماد دارند.(3)

روابط آمریکا و اسرائیل
تأثیرگذاری لابی صهیونیستی در جهت‌گیری‌های ترامپ در خصوص مسائل منطقه و روابط آمریکا و اسرائیل به وضوح در گفتگوهای این نشست نمایان می‌شود. در گفتگوی بین کوشنر و سابان مطرح می‌شود که سابان در دوران مبارزات انتخاباتی ترامپ با کوشنر تماس گرفته است و به دلایل متعدد دغدغه زیادی درباره روابط ایالات متحده و اسرائیل داشت. او در این تماس به کوشنر گفته است که بسیار نگران است چون چیز زیادی درباره ترامپ نمی‌داند و نمی‌داند انتخاب شدن ترامپ چه معنایی برای اسرائیل خواهد داشت. کوشنر نیز در پاسخ گفته است که اگر به روابط ایالات متحده و اسرائیل اهمیت می‌دهید باید امیداور باشید که ترامپ برنده شود چون در این صورت رئیس جمهوری بهتر از او وجود نخواهد داشت که بتواند این روابط را تقویت کند و سعی در ایجاد تغییر در خاورمیانه کند. به علاوه این نکته که از تیم چهار نفره ترامپ در‌‌ مسأله فلسطین سه نفر شامل جراد کوشنر، جیسون گرینبلات و دیوید فریدمن یهودی ارتدوکس هستند نشان دهنده تأثیر شدید لابی صهیونیست روی ترامپ است.(4)

نقش عربستان در استراتژی ایالات متحده
اگرچه آمریکا و رژیم صهیونیستی به دلیل ضعف شدید عربستان برای مقابله با ایران روی این کشور حساب نمی‌کنند اما این اعتقاد وجود دارد که این کشور می‌تواند ابزار مفیدی برای تحقق اهداف آنها مخصوصاً در رابطه با مسأله اسرائیل و فلسطین باشد. توماس فریدمن با بیان این که محمد بن سلمان علاوه بر اصلاحات داخلی همزمان برنامه‌های دیگری نیز در زمینه‌های اقتصادی، آموزشی زیرساختی و همچنین یک برنامه در حوزه سیاست خارجی دارد که نه تنها بحث انگیز بلکه بسیار دشوار هستند معتقد است که او نیاز به یک مربی دارد. او با ذکر این که بن سلمان در عرصه سیاست خارجی اساساً تلاش می‌کند به لحاظ منطقه‌‌ای با ایران مقابله کند معتقد است که به دلیل توان زیاد ایران در ساخت شبکه‌های پنهانی و استفاده از گروه‌های نیابتی و ضعف عربستان در عرصه داخلی و خارجی که نمونه‌‌های آن بازداشت شاهزادگان، جنگ یمن و همچنین قضیه سعد حریری هستند نمی‌تواند در این زمینه موفق باشد. از نظر او تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا و رئیس جمهور این کشور، دونالد ترامپ، به دلیل شناخت اندک‌شان از منطقه نمی‌توانند مربی خوبی برای بن سلمان باشند.(5)

کاهش اهمیت مسأله فلسطین در عربستان سعودی نکته‌ای است که سبب خوشحالی آمریکا و اسرائیل است. رایدل در خصوص روابط اسرائیل و عربستان با بیان این که «در دهه 90 میلادی در عربستان کسی نمی‌توانست وارد یک خانه شود که نخستین‌‌ مسأله آنها اسرائیل و فلسطین نباشد اما اکنون کسی نمی‌تواند وارد خانه‌ای شود که نخستین پرسش آنها درباره رنگ شراب نباشد» معتقد است به دلیل روابط عربستان و اسرائیل که از جنگ یمن در دهه 60 میلادی به صورت غیرعلنی و غیررسمی شروع شده است‌‌ مسأله فلسطین در این کشور اهمیت خود را از دست است. او معتقد است آشکار شدن شواهد وجود روابط بین اسرائیل و عربستان می‌تواند ابزاری در دستان حزب الله و ایران برای انتقاد و ضربه زدن به عربستان باشد. رایدل با اشاره با داستان بازداشت حریری در عربستان معتقد است که عربستان به دلیل وجود روابط نزدیک بین حوثی‌‌ها و حزب الله و برای ضربه زدن به حزب الله و در نتیجه حوثی‌‌ها به دنبال ایجاد جنگ بین اسرائیل و حزب الله است. او در این رابطه به اسرائیل هشدار می‌دهد که مبادا در دام سعودی‌‌ها افتد.(6)

علی‌رغم بهبود روابط آمریکا و عربستان در دوره ترامپ هنوز تردیدهایی در این خصوص وجود دارد. از نظر بروس رادیل روابط آمریکا و عربستان که نزدیک 75 سال سابقه دارد همواره دچار فراز و فرود بوده است. گرچه در زمان آزادسازی کویت و مقابله با شوروی در افغانستان این روابط بسیار خوب بود در زمان تحریم نفتی 1973 و همچنین دوران اوباما روابط دو کشور بسیار سرد شد. از نظر او در روابط کنونی آمریکا و عربستان در دوران ترامپ یک تناقض وجود دارد. اگرچه سفر ترامپ به عربستان به عنوان نخستین سفر خارجی در جایگاه رئیس جمهور، معامله تسلیحاتی که رادیل آن را یک خبری جعلی می‌داند، وعده‌های زیاد عربستان سعودی به ترامپ و تأیید سیاست‌های سعودی‌ها مخصوصاً در مقابل ایران توسط ترامپ ظاهراً نشان می‌دهد که روابط آنها بهتر از همیشه است، اما اگر با دقت نگاه شود این روابط دارای برخی مشکلات است. پرونده دخالت عربستان در حادثه 11 سپتامبر یکی از این مسائل است که می‌تواند مجازات‌‌های اقتصادی شدیدی علیه سعودی‌‌ها در پی داشته باشد. در بحث قانونگذاری نیز سنای آمریکا که یک معامله کوچک فروش تسلیحات به عربستان را تصویب نکرد با توجه به پرونده 11 سپتامبر و همچنین جنگ یمن بعید به نظر می‌رسد که با معامله بزرگ فروش تسلیحات به عربستان موافقت کند.(7)

نتیجه‌گیری
با توجه به مباحث ارائه شده در نشست سابان به نظر می‌رسد آمریکا می‌خواهد با مطرح کردن تهدید ایران و ایجاد ترس و رعب در متحدین منطقه‌ای خود، آنها را وادار به تن دادن به خواسته‌های اسرائیل در گفتگوهای صلح کند. البته با توجه به گرایش قوی صهیونیستی تیم ترامپ که روی مسأله فلسطین کار می‌کند ابهامات زیادی در خصوص امکان موفقیت این تیم و مخصوصاً جلب رضایت فلسطینی‌ها وجود دارد. تأثیرگذاری لابی صهیونیستی در جهت‌گیری‌های ترامپ در خصوص مسائل منطقه و روابط آمریکا و اسرائیل به وضوح در گفتگوهای این نشست نمایان می‌شود. به علاوه این نکته که از تیم چهار نفره ترامپ در‌‌ مسأله فلسطین سه نفر شامل جراد کوشنر، جیسون گرینبلات و دیوید فریدمن یهودی ارتدوکس هستند نشان دهنده تأثیر شدید لابی صهیونیست روی ترامپ است. در خصوص نقش عربستان در استراتژی منطقه‌ای ایالات متحده اگرچه آمریکا و رژیم صهیونیستی به دلیل ضعف شدید عربستان برای مقابله با ایران روی این کشور حساب نمی‌کنند اما این اعتقاد وجود دارد که این کشور می‌تواند ابزار مفیدی برای تحقق اهداف آنها مخصوصاً در رابطه با مسأله اسرائیل و فلسطین باشد و در این راستا کاهش اهمیت مسأله فلسطین در عربستان سعودی نکته‌ای است که سبب خوشحالی آمریکا و اسرائیل است. این نکته نیز شایان ذکر است که علی‌رغم بهبود روابط آمریکا و عربستان در دوره ترامپ به دلیل پرونده دخالت عربستان در حادثه 11 سپتامبر و فجایعی که جنگ این کشور علیه یمن به بار آورده است هنوز تردیدهایی در این خصوص وجود دارد.


*دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

1- شعار انتخاباتی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا

پی‌نوشت‌ها
1-    Brookings(2017 Dec1), Saban Forum 2017: "America First” and the Middle East, at: https://www.brookings.edu/events/saban-forum-2017-america-first-and-the-middle-east/
2-    Brookings (2017, Dec3), "The Future of Saudi Arabia and Its Regional Role”, SABAN FORUM 2017:"AMERICA FIRST” AND THE MIDDLE EAST, at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/fp_20171205_future_saudi_arabia.pdf
3-    Ibid
4-    Ibid
5-    Brookings (2017, Dec3), "A Keynote Conversation With Jared Kushner”, SABAN FORUM 2017:"AMERICA FIRST” AND THE MIDDLE EAST, at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/fp_20171205_keynote_kushner.pdf
6-    Ibid
7-    Ibid

نام:
ایمیل:
* نظر: