آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۹۲
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۶ - ۱۵:۲۰
مهدی آشنا
چکیده
در تاریخ 10 و 12 آذر امسال پانزدهمین نشست سالانه سابان با عنوان «نخست آمریکا و خاورمیانه» با محوریت توافق هسته‌ای ایران و 5+1، فرایند صلح اسرائیل- فلسطین و نقش عربستان سعودی در منطقه برگزار شد. سوال این است که در این نشست چه دیدگاه و مواضعی پیرامون وضعیت منطقه، سوریه، داعش، ایران و برجام اتخاذ شده است؟ با بررسی مباحث این نشست به نظر می‌رسد در نگاه تحلیلگران آمریکایی و صهیونیستی وضعیت منطقه مبهم است و سیاستمدارن آنها نیز در یک وضعیت سردرگمی قرار دارند. این سردرگمی در مقابله با آنچه آنها «سناریوی کابوس وار نفوذ ایران» در منطقه و مخصوصاً سوریه می‌نامند و همچنین آینده توافق هسته‌ای به اوج خود می‌رسد.

مقدمه
در سال 2002 (1381) با همکاری و تأمین مالی حییم سابان (Haim Saban) سرمایه‌دار اسرائیلی- آمریکایی و مالک بنیاد خانواده سابان مرکز سیاست خاورمیانه‌‌ای سابان در جهت گسترش تحقیق و تحلیل پیرامون مسائل سیاست خاورمیانه در مؤسسه بروکینگز تأسیس شد. حییم سابان بزرگترین دغدغه خود را حفاظت از اسرائیل بیان‌‌ می‌کند و سه روش تأثیرگذاری او بر سیاست آمریکا در این راستا عبارتند از: حمایت مالی از احزاب سیاسی، تأسیس اندیشکده‌ها و کنترل شبکه‌های رسانه‌ای.(1) مرکز سابان در 23 اردیبهشت 1381 در حضور ملک عبدالله پادشاه اردن در واشنگتن به عنوان بخشی از برنامه سیاست خارجی بروکینگز رسماً فعالیت خود را آغاز کرد. حییم سابان خود به عنوان رئیس شورای مشورتی بین‌المللی این مرکز که متشکل از برخی از سیاستمداران ارشد، مقامات حکومتی سابق، مقامات اجرایی و رسانه‌‌ای و پژوهشگرانی از آمریکا و خاورمیانه بود فعالیت‌‌ می‌کرد. این مرکز تا سال 2014 (1393) در چهار موضوع اصلی تشکیل دولت آینده فلسطینی، دیپلماسی صلح آمریکا، پیامدهای تغییر رژیم در عراق و محرکه‌های اصلاحات در ایران به تحقیق‌‌ می‌پرداخت.(2) این موسسه از ابتدای تأسیس هر سال نشستی را با حضور رهبران اسرائیلی و آمریکایی در عرصه‌های مختلف پیرامون روابط آمریکا و اسرائیل و مسائل منطقه‌ای برگزار کرد. در سال 2014 (1393) نام مرکز سابان به مرکز سیاست خاورمیانه‌‌ای تغییر یافت. اما بنیاد خانواده سابان و موسسه بروکینگز در راستای تعهد مشترک خود به تحقیق و فعالیت در زمینه‌ آینده اسرائیل و روابطش با آمریکا در قالب نشست سالانه سابان به همکاری خود ادامه دادند و بنابراین نشست‌های سالانه سابان همچنان برگزار می‌شود.(3)

در تاریخ 10 و 12 آذر امسال پانزدهمین نشست سالانه سابان با عنوان «نخست آمریکا1 و خاورمیانه» با محوریت توافق هسته‌ای ایران و 5+1، فرایند صلح اسرائیل- فلسطین و نقش عربستان سعودی در منطقه برگزار شد. در روز نخست مارتین ایندیک (Martin Indyk) معاون اجرایی بروکینگز به تشریح وضعیت منطقه می‌پردازد. یک گفتگو با جان آلن (John Allen) رئیس جدید بروکینگز پیرامون مسائل داعش، سوریه، ایران و مساله فلسطین صورت می‌گیرد. و بروس جونز (Bruce Jonse) مدیر برنامه سیاست خارجی موسسه بروکینگز، ایهود باراک نخست وزیر و وزیر دفاع سابق رژیم صهیونیستی و جفری گلدبرگ (Jeffrey Goldberg) روزنامه نگار و سردبیر مجله آتلانتیک توافق هسته‌ای ایران و 5+1 را به بحث می‌گذارند. در روز دوم حییم سابان با جراد کوشنر مشاور ارشد رئیس جمهور آمریکا به بحث در مورد سیاست‌های ترامپ در خاورمیانه مخصوصاً مساله فلسطین می‌پردازند. پیام ویدئویی نتانیاهو پخش می‌شود و توماس فریدمن (Tomas Friedman) روزنامه نگار از نیویورک تایمز و بروس ریدل (Bruce Riedel) عضو ارشد بروکینگز پیرامون آینده عربستان و نقش منطقه‌ای آن صحبت می‌کنند.(4) در گزارش حاضر به بررسی مباحث ارائه شده در این نشست پرداخته می‌شود.

وضعیت منطقه
مارتین ایندیک معاون اجرایی موسسه بروکینگز وضعیت منطقه را این گونه توصیف می‌کند؛ آشوب شدید در منطقه، عدم قطعیت درباره آینده سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه، عدم قطعیت درباره آینده سوریه، نامشخص بودن این که آیا با ظهور اتحاد کشورهای سنی و اسرائیل علیه ایران آمریکا از منطقه عقب‌نشینی می‌کند؛ روی کار آمدن محمد بن سلمان در عربستان و تغییرات اساسی توسط او در کشورش و جهان عرب.(5)

داعش
از نظر جان آلن رئیس جدید موسسه بروکینگز چالش داعش همچنان باقی خواهد ماند. از نظر او داعش یک اژدهای سه سر است که در حال حاضر تنها یک سر آن در حال شکست است؛ این سه سر یا به عبارت دیگر سه شکل داعش عبارتند از: 1- داعش فیزیکی به صورت اصل داعش در عراق و سوریه، 2- سازمان‌های جهادی سلفی موجود که در نواحی مختلف حضور دارند مثل انصار الشریعه در لیبی، بوکوحرام در نیجریه و انصار بیت‌المقدس در سینا، و 3- شبکه جهانی این موجودیت که از طریق اینترنت و نرم افزارهای مختلف فعالیت می‌کند. از نظر او تنها برای شکست شکل نخست داعش اراده کافی وجود داشت.(6)

سوریه و ایران
از نظر جان آلن آمریکا برای شکست داعش استراتژی داشت و حذف بشار اسد نیز هدف سیاسی مطلوب آمریکا بود. اما آمریکا نتوانست این دو را به هم پیوند بزند. در واقع آمریکا عناصر نظامی و سیاسی را به هم متصل نکرده بود. اگر چنین کاری را صورت می‌داد اکنون موازنه به شدت به نفع آمریکا بود. از نظر او اکنون که اسد توسط ایران و روسیه تقویت شده است چند هدف باید دنبال شود؛ 1- حفظ امنیت اسرائیل به عنوان هدف سیاسی شماره یک 2- تقویت کشورهای عرب سنی 3- جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای 4- شروع فرایند محدود ساز فعالیت ایران. از نظر او برای پیگیری چنین اهدافی مشکل اینجاست که آمریکا نفوذ دیپلماتیک اندکی در خصوص سوریه دارد و در واقع هیچ گزینه‌ای نظامی نیز ندارد. طبق دیدگاه او برای مقابله با سناریوی کابوس وار نفوذ ایران در منطقه باید از متحدان سنی برای عقب راندن ایران در برخی حوزه‌ها حمایت کرد؛ یک فرایند دیپلماسی منسجم و تهاجمی پیگیری شود و به پرورش و تقویت نیروهای بومی علیه ایران پرداخته شود. او اذعان می‌کند که گفتن این موارد آسان اما انجام آنها بسیار سخت است.(7)

برجام
ایهود باراک در پاسخ به این سوال که چرا زمانی که فرصت داشتید به ایران حمله نکردید و چرا اکنون طرفدار توافقی شدید که قبلاً گفته بودید از آن خیلی می‌ترسیدید؟ می‌گوید ما با رئیس جمهور آمریکا تماس داشتیم اما متأسفانه نتوانستیم او را متقاعد کنیم. به علاوه نتوانستیم رهبران حرفه‌ای خودمان را نیز متقاعد کنیم و حتی نظر اکثریت کابینه اسرائیل هم در این خصوص جلب نشد. او می‌گوید «این توافق، توافق بدی است اما توافقی است که انجام شده است.» او در مورد اقدام احتمالی کنگره در خصوص برجام می‌گوید کنگره احتمالاً چیزی بیشتر از یک فرمول برای حفظ آبروی رئیس جمهور انجام نخواهد داد. آنها از برجام خارج نمی‌شوند و بنابراین چیزی برای ایران تغییر نمی‌کند. از نظر او اگر کنگره چیزی را تغییر دهد ایران را در وضعیت بهتر قرار می‌دهد. از نظر ایهود باراک، ایران در حال انجام کارهای بدی است اما این کارها ربطی به توافق هسته‌ای ندارد. اگر آمریکا می‌خواهد توسعه موشک‌های قاره پیمای بالستیک را پایان دهد می‌تواند استدلال کند که یک موشک بالستیک میانبرد در ایران که به قلب اروپا می‌رسد منافع ملی حیاتی آمریکا را تهدید می‌کند. و بنابراین در این خصوص شروع به اقدام کند ولی ارتباط دادن آن با توافق هسته‌ای این مسئله را هم برای کنگره و هم برای متحدان آمریکا پیچیده‌تر می‌کند.(8)

نتیجه‌گیری
در نشست سالانه سابان در خصوص داعش این دیدگاه مطرح شد که اگرچه هسته‌ی فیزیکی داعش در عراق و سوریه در حال نابودی است اما ریشه‌های آن مخصوصاً سازمان‌های سلفی جهادی در نواحی مختلف در منطقه باقی خواهد ماند و تمایلی برای از بین بردن آن در سطح منطقه‌ای و جهانی وجود ندارد. درباره سوریه این نظر مطرح شد که دلیل عدم موفقیت آمریکا این بوده است که نتوانست سطح مبارزه سیاسی را به مبارزه نظامی علیه حکومت سوریه پیوند بزند چون به گروه‌هایی در سوریه کمک نظامی ‌شد که در عرصه سیاسی ناتوان بودند. برای مقابله با آنچه «سناریوی کابوس وار نفوذ ایران» در منطقه نامیده می‌شود پیشنهاد شده است که باید از متحدان سنی برای عقب راندن ایران در برخی حوزه‌ها حمایت کرد؛ یک فرایند دیپلماسی منسجم و تهاجمی از سوی آمریکا پیگیری شود و به پرورش و تقویت نیروهای بومی علیه ایران پرداخته شود. در خصوص برجام نیز این دیدگاه مطرح شد که نباید فعالیت‌های موشکی و منطقه‌ای ایران به توافق هسته‌ای پیوند زده شود و برجام فعلاً باید حفظ شود و برای مسائل دیگر در رابطه با ایران به صورت جداگانه اقدام شود.
1-شعار انتخاباتی ترامپ، رئیس جمهور آمریکا

* دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- Connie Bruck (May 10, 2010), "The Influencer; An entertainment mogul sets his sights on foreign policy”, at: https://www.newyorker.com/magazine/2010/05/10/the-influencer
2- Brookings Institution (Thursday, May 9, 2002), "Brookings Announces New Saban Center for Middle East Policy”, at: https://www.brookings.edu/news-releases/brookings-announces-new-saban-center-for-middle-east-policy/
3- Tamara Cofman Wittes (Wednesday, July 23, 2014), "The Center for Middle East Policy”, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2014/07/23/the-center-for-middle-east-policy/
4- Brookings(2017 Dec1), Saban Forum 2017: "America First” and the Middle East, at: https://www.brookings.edu/events/saban-forum-2017-america-first-and-the-middle-east/
5- BROOKINGS(2017,Des,1),SABAN FORUM 2017:"AMERICA FIRST” AND THE MIDDLE EAST,Welcoming remarks and introduction: A keynote conversation with John R. Allen at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/fp_20171204 welcoming keynote allen.pdf
6- Ibid
7- Ibid
8- BROOKINGS(2017,Dec,1),FORUM 2017: "AMERICA FIRST” AND THE MIDDLE EAST, Before sunset: The Iran deal and what to do about it, at: https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/fp_20171203_before_sunset remarks.pdf

نام:
ایمیل:
* نظر: