آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۵۲
تاریخ انتشار: ۰۱ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۳:۰۵
طاهره گودرزی، احسان اعجازی


چکیده
اتاق‌های فکر به عنوان یک حلقه رابط بین نهادهای تصمیم‌گیر دولتی و مراکز دانشگاهی نقشی غیر قابل انکار در عرصه سیاستگذاری کشورهای مختلف ایفا می‌کنند. یکی از مهم‌ترین اتاق‌های فکر رژیم اسراییل «مؤسسه مطالعات امنیت ملی» اسراییل می‌باشد که در چند سال اخیر توجه ویژه‌ای به سیاست‌های داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران کرده است. از همین رو، در این نوشتار به عنوان حلقه اول از سلسله گزارش‌های همراستا، به بیان چیستی، اهداف و جایگاه این مؤسسه تحقیقاتی پرداخته می‌شود و سپس در گام‌های بعد، نحوه تعامل آن با موضوع ایران بررسی می‌گردد.

مقدمه
یکی از واحدهای سیاسی در منطقه خاورمیانه که از ابتدای تشکیل خود به تأسیس اتاق‌های فکر اقدام نموده است رژیم اسراییل می‌باشد. رژیم اسراییل با تشکیل اتاق‌های فکر در حوزه‌های مختلف سعی نموده است تا به تصمیم‌گیران سیاست خارجی خود کمک فکری کند. از آنجایی که مسئله امنیت در رأس سیاست خارجی رژیم اسراییل قرار دارد، اتاق‌های فکر رژیم اسراییل نیز بر مسئله امنیت تأکید بسیاری می‌ورزند. علاوه بر این، از زمان پیروزی انقلاب اسلامی، جمهوری اسلامی ایران یک مسئله امنیتی برای اسراییل به شمار رفته است و در نتیجه مؤسسات تحقیقاتی رژیم اسراییل بر سیاست داخلی و خارجی ایران تمرکز بسیاری نموده‌اند. یکی از مؤسسات پژوهشی که در این زمینه پژوهش‌های بسیاری انجام داده است، مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل می‌باشد که در سال‌های اخیر گزارش‌های راهبردی بسیاری درباره مسایل داخلی ایران منتشر کرده است. گزارش حاضر در راستای پرداختن به چیستی مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، اهداف و جایگاه آن تنظیم شده است.

1- اتاق فکر یا «درِ گَردان»
اتاق‌های فکر از زمان شکل‌گیری در دهه اول قرن بیستم بر سیاستگذاری داخلی و خارجی کشورهای مختلف تأثیر بسزایی گذاشته‌اند. در واقع اتاق‌های فکر، محفلی برای برقراری ارتباط بین نخبگان سیاسی و نخبگان دانشگاهی می‌باشد به طوری که در این مؤسسات تحقیقاتی سیاستمداران و اساتید و صاحبنظران دانشگاهی به تبادل فکر و تعامل می‌پردازند و محصول چنین همکاری بین این دو گروه بر تصمیم‌سازی کمک شایانی می‌کند. اتاق‌های فکر یک کار ویژه1 مهم دارند که از آن به عنوان «در گَردان» یا «تغییرات سریع پرسنلی»2 یاد می‌شود. منظور از عبارت «در گردان» این است که نخبگان به طور معمول بین نهادهای تصمیم‌گیری (ریاست جمهوری، نخست وزیری، پارلمان و...) و اتاق‌های فکر در حال رفت و آمد هستند، بدین معنا که نخبگان سیاسی پس از ترک خدمت می‌توانند در اتاق‌های فکر دست به پژوهش بزنند و یا بالعکس، نخبگان دانشگاهی که در اتاق‌های فکر فعالیت می‌کنند از سوی نهادهای دولتی دعوت به همکاری شوند و یا در انتخابات پارلمانی به کرسی نمایندگی دست پیدا کنند و یا در دیگر سازمان‌های دولتی مشغول به فعالیت شوند. در نهایت، چنین تعاملی بین نهادهای تصمیم‌گیر و نهادهای آکادمیک می‌تواند فرآیند تصمیم‌گیری را تقویت و بهینه کند.


2- اتاق فکر «مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل»
مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، مشهور به INSS، در اول اکتبر سال 2006 ضمن ادغام با مرکز جافی (یافا) برای مطالعات استراتژیک در دانشگاه تلآویو (Jaffee Center for Strategic Studies at Tel Aviv University (TAU) ) توسط آهارون یاریف تأسیس شد. یاریف، وزیر اطلاعات اسحاق رابین (1974-1976) و رییس سابق اداره اطلاعات نظامی (1964-1972) بود. در همین حال، مرکز جافی که به نوعی، یکی از هسته­های اولیه INSS محسوب میشود، در نوامبر سال 1977 به وجود آمد تا به عنوان یک موسسه فرا حزبی و مستقل برای تهیه تحلیلهای مستقل مربوط به امور امنیت ملی تلاش کند.(1)
 شایان ذکر است که موسسه جافی، یکی از مراکز پیشگام در اسراییل بود که در دهه 80، به موضوع تروریسم میپرداخت. این مرکز، وابسته به دانشگاه تل آویو بود.(2)
موسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل در سال 2006، با کمک صندوق پاعامی تیکوا (Paamei Tikva Fund) به یک شرکت عامالمنفعه و غیرانتفاعی مبدل شد و هم اکنون نیز با دانشگاه تل آویو روابط خود را حفظ کرده است.(3)

معرفی مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل – بخش اول

3- اهداف و زمینه های کاری
مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، پرداختن به اجزای تشکیلدهنده گفتمان امنیت ملی اسراییل و مقوله استراتژی در داخل و بینالملل را به عنوان اصلیترین اولویت خود معرفی کرده است(4) که در این راستا اقدام به انجام پژوهشهایی با سطح بالای کیفیت و ارائه توصیه به تصمیم سازان، رهبران مردمی و جوامع استراتژیک در داخل و خارج میکند و از آنجا که معتقد است مقوله استراتژی، یک موضوع نرم و میان رشته ای است و شامل موضوعات نظامی، سیاسی، فکری، اقتصادی و اجتماعی میشود، بررسی چالشهای استراتژیک اسراییل، در دستور کار آن قرار دارد.(5)
به علاوه، امور زیر از جمله درخواست های مشتریان موسسه مذکور محسوب میشوند:
1- جلوگیری از ایجاد یک ایران هسته ای، ابعاد امنیتی یک ایران هسته ای برای اسراییل
2- مذاکرات اسراییلی فلسطینی و حل و فصل منازعه
3- جهان عرب، به ویژه کشورهای همسایه (سوریه، اردن و مصر)
4- روابط اسراییل با قدرت های جهان به ویژه آمریکا
5- موضوعات داخلی امنیت ملی(6)
همچنین بر اساس بروشوری که توسط خود این موسسه در ابتدای سال 2016 منتشر شده، مهمترین زمینه کاری آن، موضوع امنیت است که ابعاد آن، در این مقطع این چنین تعریف شدهاند:
- تهدید هسته ای ایران
- تغییرات انقلابی در جهان عرب
- نزاع اسراییلی فلسطینی و پارادایمی جدید برای برای دستیابی به واقعیت دو دولتی
- روابط آمریکا و اسراییل و آینده روابط ویژه فی مابین
- مشروعیت زدایی از اسراییل
- جنگ سایبری(7)
کنترل تسلیحات و امنیت منطقه ای، امور نظامی و استراتژیک، جامعه اسراییل و آراء عمومی، روابط اسراییل- فلسطین و خاورمیانه، از جمله زمینه های کاری این موسسه عنوان شده است.(8)
4- تأثیر و جایگاه
میتوان تأثیر و جایگاه مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل را در دو بخش مجزا مشاهده کرد: الف- بررسی وزن عملکردی این موسسه و ب- بررسی جایگاه جهانی آن.

الف- وزن عملکردی در اراضی 48
در نمودار زیر میتوان شبکه طراحی شده برای ترسیم مشتریان موسسه امنیت ملی اسراییل را مشاهده کرد:(9)

معرفی مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل – بخش اول

شایان ذکر است که این موسسه در بسیاری از نهادهای اسراییلی ریشه دوانده و هماهنگی تنگاتنگی با آنها دارد. نهادهایی مثل ارتش، دفتر نخست وزیری، وزارت خارجه، کمیسیون انرژی اتمی. همچنین ارتباط نزدیک آن با نهادهای دانشگاهی مثل دانشگاه تل آویو و بهره‌گیری از ظرفیت آن، یکی دیگر از نقاط قوت موسسه امنیت ملی اسراییل است که به طور ویژه محققان و کارشناسان مورد نظر خود را در قالب برنامه‌های تحقیقاتی متعدد از میان آنها انتخاب می‌کند. این موضوع در بخش‌های آتی گزارش بررسی خواهد شد.(10)
این موسسه روش‌های متعددی برای تحت تأثیر قرار دادن حوزه مشتریان و مخاطبان خود دارد:
1- مشاوره‌های مستقیم با مقامات دولتی
در این رابطه می‌توان به نکاتی چند اشاره نمود:
- دیدارهای مرتب بین «عاموس یادلین» مدیر مرکز INSS و نخست وزیر اسراییل، وزیر دفاع، رییس جمهور، وزیر دفاع و وزرای کابینه.
- مشارکت عاموس یادلین مدیر مرکز INSS و «عودی دکل» معاون مدیر در گروه‌های برنامه‌ریزی وزارت دفاع و دیدارهای مرتب آنان با رییس ستاد.
- دیدار با رهبران بین‌المللی مثل جان کری وزیر امورخارجه سابق آمریکا، سوزان رایس، آنگلا مرکل، ملک عبدالله پادشاه اردن.
- صحبت با روسای احزاب مثل یائیر لاپید و تزیپی لیونی و کارگاه‌های ویژه برای اعضای جدید کمیته دفاع کنست.
2- برگزاری کنفرانس‌ها
- برگزاری کنفرانس‌ها و مراسم‌های متعدد سالانه.
- طی هر سال، تقریباً همه تصمیم‌گیرندگان اصلی در موسسه مذکور صحبت می‌کنند.
- برگزاری کنفرانس سالانه استراتژیک با حضور تعدادی از رهبران اصلی خارجی و داخلی و روزنامه‌نگاران بین‌المللی به همراه پوشش رسانه‌ای داخلی.
3- ملاقات و گفت و گوی استراتژیک با هسته‌های فکری جهانی
این موضوع که ارتباط نزدیکی با مراکز تصمیم‌گیری آنها دارد، کشورهایی مثل آمریکا، انگلیس، روسیه، چین، فرانسه، آلمان، هند، ژاپن و کره جنوبی را در بر می‌گیرد. دیدارهایی در مسکو، لندن و پکن از این جمله هستند.(11)

ب- جایگاه و رتبه جهانی
موسسه امنیت ملی اسراییل، یکی از اندیشکده‌ها و مراکز فکری مطرح در خاورمیانه و جهان محسوب می‌شود. بر اساس رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا، که در اوایل سال 2017 منتشر شد ولی اطلاعات سال 2016، مبنای آن بود، موسسه امنیت ملی اسراییل در میان تینک تنک‌های خاورمیانه و شمال آفریقا، در رتبه سوم قرار داشت.(12) این مطلب در رتبه‌بندی دیده‌بان تینک تنک‌ها یا همان هسته‌های فکری برای سال 2017 نیز مشهود است.(13) بر اساس رتبه‌بندی دانشگاه پنسیلوانیا، این موسسه در جهان (به استثنای مراکز آمریکایی)، در جایگاه 60 و با احتساب موسسات پژوهشی آمریکایی در رتبه 109 بود. شایان ذکر است که این مرکز در میان مراکز امنیتی و دفاعی جهان، رتبه 20 و در زمینه سیاست خارجی و امور بین‌الملل، رتبه 79 را به خود اختصاص داده است.(14)

شایان ذکر است که بر اساس رتبه‌بندی‌های سابق همین مراکز برای اندیشکده‌ها و با مراجعه به شاخص‌های سال‌های گذشته به نظر می‌رسد که موسسه امنیت ملی اسراییل در جایگاه جهانی و نه منطقه‌ای، اندکی دچار افت شده و نزول رتبه داشته است که البته این تنزل، در حد یک یا دو پله بوده و زیاد نیست اما چنانچه تداوم داشته باشد، ممکن است جایگاه کلی آن را تحت تأثیر قرار دهد.

جمع‌بندی
در این گزارش، با پرداختن به چیستی مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، اهداف و جایگاه آن، این نتیجه حاصل شد که موسسه مذکور، با پرداختن به موضوع امنیت و چالش‌های استراتژیک اسراییل، جایگاه موثری در داخل و خارج از اراضی 48 دارد و یکی از معدود موسسات اسراییلی است که در رتبه‌بندی‌های منطقه‌ای و جهانی جایگاه بالایی را به خود اختصاص داده است. مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل، از طریق مشاوره‌های مستقیم با تصمیم‌گیران اسراییلی، برگزاری کنفرانس‌های معتبر و ملاقات و رایزنی با دیگر اندیشکده‌ها و مقامات جهانی، راه‌های نیل بر هدف کلان خود یعنی جهت‌دهی به سیاست‌های رژیم اسراییل و تأمین منافع امنیت ملی آن را فراهم می‌آورد.

*کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا
** دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل

1- Function
2- Revolving Door

پی‌نوشت‌ها
1- Israel’s Institute for National Security Studies (INSS), December 2013, Ralph Garrett: www.slideplayer.com/slide/10164765/
2-Institute for National Security Studies (Israel):
https://wikispooks.com/wiki/Institute_for_National_Security_Studies_(Israel)
3-Israel’s Institute for National Security Studies (INSS), December 2013, Ralph Garrett:
www.slideplayer.com/slide/10164765/
4-THE INSTITUTE FOR NATIONAL SECURITY STUDIES:
http://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/INSS%20Brochure%20January2016%20(4).pdf
5- Mission: http://www.inss.org.il/mission/
6- Israel’s Institute for National Security Studies (INSS), December 2013, Ralph Garrett:
www.slideplayer.com/slide/10164765/
7-THE INSTITUTE FOR NATIONAL SECURITY STUDIES:
http://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/INSS%20Brochure%20January2016%20(4).pdf
8- INSS - Institute for National Security Studies, Areas of work:
 http://www.euromesco.net/index.php?option=com_content&task=category§ionid=5&id=1367&Itemid=39&lang=en
9-Israel’s Institute for National Security Studies (INSS), December 2013, Ralph Garrett:
www.slideplayer.com/slide/10164765/
10- THE INSTITUTE FOR NATIONAL SECURITY STUDIES:
http://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/INSS %20Brochure%20January2016%20(4).pdf
11- Israel’s Institute for National Security Studies (INSS), December 2013, Ralph Garrett: www.slideplayer.com/slide/10164765/
12- 2016 Global Go To Think Tank Index Report, James G. McGann University of Pennsylvania, 26/1/2017:
https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=think_tanks
13- 2017 Think Tank Rankings, Think Tank Watch, Cheat Sheet, 26/1/2017:
http://www.thinktankwatch.com/2017/01/2017-think-tank-rankings-cheat-sheet.html
14-2016 Global Go To Think Tank Index Report, James G. McGann University of Pennsylvania, 26/1/2017:
https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=think_tanks

نام:
ایمیل:
* نظر: