آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۴۵
تاریخ انتشار: ۲۹ آذر ۱۳۹۶ - ۱۳:۲۳
طاهره زادفرج


چکیده
رهبران و مسئولان فلسطینی پیش و پس از امضای پروتکل توافق آشتی ملی 2017 به اظهارنظر در خصوص آن پرداختند. در این اظهارات شاهد وفاقی جدی بر سر ضرورت پیشبرد این دوره از گفتگوها هستیم، اما از سوی دیگر برخی اظهارنظرها بیانگر وقوع اختلافاتی احتمالی در مورد برخی مسایل مهم از جمله موضوع کارکنان نوار غزه و موضوع امنیت در نوار غزه و سلاح مقاومت در آینده است. این گزارش قصد دارد به این سؤال پاسخ دهد که مقامات گروه‌های فلسطینی و به طور خاص جنبش‌های فتح و حماس چه مواضعی در قبال آشتی ملی فلسطین ارائه کرده‌اند؟ به طور کلی فرض بر این است که مسئولان فلسطینی ضمن اینکه عزم جدی برای به نتیجه رسیدن آشتی ملی فلسطین 2017 دارند اما برخی مسائل چون «عدم پرداخت کارکنان غزه» و مسئله گذرگاه‌ها را مانع اولیه بر سر راه آشتی ملی 2017 فلسطین می‌دانند.

مقدمه
در پی امضای اولین پروتکل گفتگوهای آشتی ملی 2017 قاهره که با حضور هیأت‌های فتح و حماس در تاریخ 20 مهرماه 1396 (12 اکتبر 2017) انجام گرفت، رهبران فلسطینی اعم از مقامات دو طرف گفتگو یعنی جنبش‌های فتح و حماس و همچنین گروه‌های فلسطینی از جمله جهاد اسلامی به اظهارنظر در خصوص این موضوع پرداختند. این گزارش به انعکاس مواضع اختصاص دارد؛ ضمن اینکه نیم نگاهی نیز به مواضع مسئولان پیش از توافق خواهد داشت تا سیر این روند مشخص‌تر باشد. این گزارش قصد دارد به این سؤال پاسخ دهد که مقامات گروه های فلسطینی و به طور خاص جنبش‌های فتح و حماس چه مواضعی در قبال آشتی ملی فلسطین ارائه کرده‌اند؟ به طور کلی فرض بر این است که مسئولان فلسطینی ضمن اینکه عزم جدی برای به نتیجه رسیدن آشتی ملی فلسطین 2017 دارند اما برخی مسائل چون «عدم پرداخت کارکنان غزه» و مسئله گذرگاه‌ها را مانع اولیه بر سر راه آشتی ملی 2017 فلسطین می‌دانند.

مواضع رهبران فلسطینی پیش از امضای پروتکل
الف) فتح و تشکیلات خودگردان
محمود عباس (پس از اعلام حماس برای انحلال کمیته اداری نوار غزه و آمادگی برای آشتی ملی): حماس آنچه را خواسته بودیم انجام داد.
عباس: اقدامات (مجازات‌های) اخیر علیه نوار غزه را هر زمان که دولت وفاق امور را به دست بگیرد لغو خواهم کرد، فعلاً عجله‌ای ندارم.
- عباس: واگذاری دستگاه‌های امنیتی، گذرگاه‌ها و وزارتخانه‌ها به دولت وفاق ملی شرط برداشتن اقدامات [مجازات‌ها] علیه نوار غزه است.
- عباس: در حالی به دیدارهای قاهره می‌رویم که نگاه مثبت و حس همکاری داریم.
- رامی حمدالله پیش از سفر هیأت وزیران به نوار غزه: این سفر بر زدودن پیامدهای محاصره و جدایی [نوار غزه از کرانه غربی] متمرکز خواهد بود.
- هیأت دولت: پاسخ مثبت حماس به خواست محمود عباس برای انحلال کمیته اداری گامی برای پایان دادن به جدایی [نوار غزه و کرانه غربی] برای همیشه است.
- حمدالله پس از حضور در نوار غزه: دولت از هم اکنون وظایف خود را در نوار غزه بر عهده می‌گیرد.
- القواسمی، سخنگوی فتح: هدف از گفتگو با حماس این است که دولت وفاق به طور کامل امور نوار غزه را به دست بگیرد.
- جبریل الرجوب، سخنگوی کمیته مرکزی: آشتی ملی نباید شکست بخورد.
- الرجوب: فتح خواهان یک حاکمیت فلسطینی و یک سلاح و توافق بر برنامه سیاسی مشترک است، اینکه امور نوار غزه به دولت واگذار می‌شود به این معناست که تمام ظواهر قدرت حماس باید برچیده شود.
- الرجوب: فتح و حماس در مقابل یک آشتی تاریخی قرار دارند و حماس افکار خود را تغییر داده است.
- عزام الاحمد، مسئول هیأت فتح در گفتگوها: هیچ بازگشتی به گذشته در کار نخواهد بود.
- الاحمد پس از تعیین العاروری به عنوان مسئول هیأت حماس: پرونده کارمندان را طی 4 ماه حل خواهیم کرد؛ تسلیم سلاح مقاومت در گفتگوها مطرح نبوده و نخواهد بود.
- عباس زکی، عضو کمیته مرکزی: مصر دیگر ناظر آشتی ملی نیست بلکه عضوی از طرف‌هاست.
- خانم عبیر عوده، وزیر اقتصاد دولت وفاق: با تمام توان برای بهبود اقتصاد نوار غزه تلاش خواهیم کرد.
- شکری، وزیر دارایی دولت وفاق: جذب کارمندان حماس ممکن نیست چرا که با کسری بودجه بالایی مواجه هستیم.

ب) جریان اصلاحی فتح
- محمد دحلان: وضعیت داخلی فتح مقدس‌تر از مذاکرات [سازش] است.
- ابوزایده، عضو جریان اصلاحی فتح: آشتی ملی باید در عمل محقق شود؛ حماس به خاطر موفقیت آشتی ملی در مواضع خود تغییر ایجاد کرد، حالا نوبت فتح است که گام‌های عملی بردارد.

ج) حماس
- اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی در دیدار با نیکولای ملادینوف، نماینده سازمان ملل در منطقه: تلاش خواهیم کرد گفتگوهای آشتی ملی را به گونه‌ای پیش ببریم که نتایج آن برای همه ملموس باشد.
- هنیه: حاضریم برای تحقق آشتی ملی هر بهایی را بپردازیم.
- هنیه: سلاح مقاومت مادام که رژیم اشغالگر حضور داشته باشد، باقی خواهد بود و اینکه ما به سمت آشتی رفته‌ایم از سر ضعف نبوده است.
یحیی سنوار، مسئول حماس در نوار غزه: همه تسهیلات لازم را برای موفقیت‌آمیز بودن سفر هیأت دولت به نوار غزه فراهم خواهیم کرد.
- سنوار: امتیازهای بسیار بزرگی خواهیم داد که هر یک از آنها غافلگیر کننده‌تر از قبلی خواهد بود.
- سنوار: گردن هر کسی را که آشتی ملی را نخواهد خواهم شکست؛ چه حماسی باشد چه غیر حماسی.
- سنوار: محمد الضیف (فرمانده کل القسام) از حامیان قوی گزینه آشتی ملی است.
- سنوار: هماهنگی بسیار خوبی میان گردان‌های القسام و شاخه‌های نظامی سایر گروه‌های نوار غزه وجود دارد و ما امیدواریم همه اینها در ارتش ملی فلسطین ادغام شوند.
- سنوار: به هیچ عنوان راهی برای بازگشت به عقب نداریم و می‌خواهیم به جدایی پایان دهیم.
- سامی ابوزهری، سخنگوی حماس: یکی از انگیزه‌های ما برای روی آوردن به آشتی ملی دور کردن مردم نوار غزه از مشکلات و فشارهایی است که این بار به دست خود فلسطینی‌ها [تشکیلات خودگردان] ایجاد شد.
- خلیل الحیه، عضو دفتر سیاسی و مسئول (جدید) دفتر رسانه‌ای حماس: سلاح مقاومت خارج از هر معادله‌ای است و هیچ‌گاه روی میز مذاکره نخواهد بود و ما چنین چیزی را هرگز نخواهیم پذیرفت.
- الحیه: با عقلانیت و قلب گشاده برای تحقق آشتی ملی راهی قاهره هستیم.
- ابومرزوق، مسئول (جدید) دفتر روابط بین‌الملل حماس: سلاح مقاومت هرگز روی میز مذاکره نخواهد بود.
- ابومرزوق: تصمیم جنگ یا صلح با اسراییل باید در آینده با فتح مورد توافق قرار گیرد.
- ابومرزوق: ما سلاح فلسطینی مقاوم، مسئول، یکپارچه و ملی می‌خواهیم و مانع چیزی که حق مقاومت ما را حفظ کند نخواهیم شد.
- ابومرزوق در خصوص اظهارات دحلان و استقبال وی از آشتی ملی: این یک موضع ملی خوب است اما همه از میزان حساسیت ابومازن و بالطبع اعضای مرکزی فتح نسبت به موضوع دحلان مطلع هستند.
- ابومرزوق: موفقیت آشتی ملی در گرو تصمیم محمود عباس است.
- صلاح البردویل، مسئول (جدید) پرونده روابط ملی: هیچ کس نباید از سلاح مقاومت ترسی داشته باشد و ما با تمام توان به سمت تحقق آشتی ملی به پیش می‌رویم.
- الزهار: عباس جرأت ندارد و نمی‌تواند سلاح مقاومت را از ما بگیرد.
- روحی مشتهی، از رهبران نزدیک به شاخه نظامی: توافق 2011 زمینه گفتگوهای قاهره خواهد بود و ما از مصر می‌خواهیم گذرگاه رفح را بازگشایی کند.
- حسام بدران، مسئول (جدید) دفتر روابط ملی: بیشترین نرمش را در دیدار قاهره خواهیم داد و دلیلی برای مقایسه میان ما و حزب الله جود ندارد.

د) گروه‌های فلسطینی
جهاد اسلامی
- النخاله، جانشین دبیر کل: ما از آشتی ملی حمایت می‌کنیم، اما شک داریم موافقت اسراییل و آمریکا را در پی داشته باشد.
- جهاد اسلامی نسبت به تلاش کمیته چهارجانبه بین‌المللی برای استفاده از آشتی ملی به عنوان مدخلی برای خلاصی از قضیه فلسطین هشدار داد.
جبهه دمکراتیک
- زیاد جرغون، عضو دفتر سیاسی: سلاح مقاومت مقدس است و برای مقاومت در برابر رژیم اشغالگر و شهرک‌نشین‌هاست.
- جنبش الاحرار: موفقیت آشتی ملی آغاز رفع مجازات‌ها و اجرای انصاف و عدالت در خصوص کارمندان نوار غزه است.
- گردان‌های الاقصی تیپ العامودی: سلاح مقاومت را بر زمین نخواهیم گذاشت، این سلاح برای حمایت از مردم فلسطین و کاملاً مشروع است.
پس از امضای پروتکل
الف) فتح
- القواسمی، سخنگوی فتح: مصرّ هستیم به جدایی نوار غزه و کرانه غربی پایان دهیم و به وحدت دست یابیم.
- الرجوب (جانشین عباس در کمیته مرکزی فتح): آشتی با حماس یک گام ضروری است.
- حسین الشیخ، مسئول امور مدنی تشکیلات خودگردان: عباس تصمیم به شروع سربازگیری در نوار غزه برای بازسازی دستگاه‌های امنیتی گرفت.
- فتح نوار غزه: آشتی ملی سرآغاز حمایت از طرح ملی فلسطین است.
ب) جریان اصلاحی فتح
- دحلان به تشکیلات خودگردان هشدار داد به دیکته‌های اسرائیل تن ندهد و آشتی ملی را پیش ببرد.
- دحلان: پاسخ به تصمیمات اسرائیل علیه آشتی ملی پیشبرد عملی توافق آشتی است.
- المشهراوی: با همه توان از آشتی ملی حمایت می‌کنیم.
ج) حماس
- سنوار: در تصمیم حماس برای آشتی ملی هیچ‌گونه بازگشتی در کار نیست.
- ابومرزوق با اشاره به موضوع کارمندان، گذرگاه‌ها، امنیت و اداره امور اراضی نوار غزه: اظهارات منفی از سوی برخی مسئولان تشکیلات خودگردان خبر خوبی نمی‌دهد.
- العاروری: کمیته‌ای اداری- حقوقی با توافق حماس و فتح تشکیل خواهد شد که مسئولیت ادغام کارمندان قدیمی و جدید را در یک ساختار واحد بر عهده می‌گیرد.
- البردویل: آنچه امضا شد اولین پروتکل اجرای توافق آشتی 2011 است و مراحل بعدی در ماه‌های آینده انجام خواهد گرفت.
- روحی مشتهی: تا یک سال آینده به همین منوال باقی خواهد ماند تا شرایط برای تشکیل دستگاه‌های امنیتی جدید فراهم شود.
- احمد یوسف از رهبران حماس (و تحلیلگر مسائل فلسطین که گاه خبر از اسرار پشت پرده جنبش می‌دهد): حماس به توافقات سازمان آزادیبخش با اسرائیل احترام خواهد گذاشت.
- احمد یوسف: فعلاً زمان گفتگو درباره سلاح مقاومت نیست.
- حسن یوسف، از رهبران حماس در کرانه غربی: توافق آشتی بند محرمانه‌ای نداشته و موضوع امنیتی با اسرائیل به گفتگوهای بین گروه‌ها مربوط می‌شود.
د) گروه‌های فلسطینی
- جهاد اسلامی با استقبال از آشتی ملی خواستار لغو مجازات‌های اقتصادی در کرانه غربی و نوار غزه شد.
- خالد البطش، از رهبران جهاد اسلامی: محمود عباس تحریم و مجازات‌ها علیه نوار غزه را کنار بگذارد؛ سلاح مقاومت چیزی نیست که قابل گفتگو باشد.
- گروه‌های فلسطینی در خانیونس: زمان جدایی به طور کامل به پایان رسیده و بازگشت به عقب در کار نیست؛ محمود عباس هیچ توجیهی برای باقی گذاشتن مجازات‌ها علیه نوار غزه ندارد.
- مصطفی برغوثی، دبیر کل ابتکار ملی: بهترین پاسخ به تهدیدات اسرائیل این است که دولت وفاق ملی امور نوار غزه را به دست گیرد.

جمع‌بندی
اظهارات مقامات حماس پیش از امضای توافق همان گونه که یحیی السنوار، مسئول حماس در نوار غزه و شخصیت اول این روزهای جنبش اعلام کرد، غافلگیرکننده بود و خبر از دادن امتیازهای بزرگ برای پیشبرد گفتگوهای آشتی ملی در این دوره داشت؛ چیزی که محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان نیز به آن اعتراف کرد. اما با این وجود پس از امضای توافق، عباس اعلام کرد مجازات‌ها همچنان باقی خواهد ماند تا امور نوار غزه به طور کامل به فتح واگذار شود، گویی منظور وی واگذاری امور امنیتی و چه بسا خلع سلاح حماس است. از این روی مقامات امنیتی تشکیلات خودگردان همچنان بر واگذاری امور امنیتی نوار غزه و کوتاه آمدن حماس در این مورد اصرار دارند. به هر ترتیب با وجود اینکه تقریباً همه مقامات و مسئولان و گروه‌های فلسطینی تأکید دارند که راه بازگشت به عقب بسته است و تنها باید مسیر پیش رو را رفت اما برخی اظهارنظرها حکایت از وجود مشکلات بزرگ در آینده گفتگوهای آشتی ملی دارد؛ از جمله موضوع کارکنان نوار غزه به ویژه در بخش نظامی و ادغام آنها در نیروهای تشکیلات خودگردان و پرداخت حقوق به آنان و همچنین موضوع امنیت نوار غزه و اینکه آیا به نیرویی مشترک از فتح و حماس (بر اساس توافقات پیشین) واگذار خواهد شد یا با مخالفت سران فتح تشکیلات خودگردان که سیطره کامل بر آن را می‌خواهد روبرو می‌شود. فراتر از همه اینها موضوع سلاح مقاومت است که همه گروه‌ها بر حفظ آن تأکید دارند اما مسئولان فتح اعلام کرده‌اند که نمی‌توانند شاهد حزب اللهی دیگر در فلسطین باشند.

* کارشناسی ارشد مطالعات فلسطین و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا
نام:
ایمیل:
* نظر: