آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۲۷
تاریخ انتشار: ۲۹ آذر ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۴
طاهره زادفرج


چکیده
«طرح مارشال برای نوار غزه» که برگرفته از طرح اقتصادی معروف مارشال است، تاکنون چند بار در اسراییل مطرح گردیده و این بار نیز همزمان با گفتگوهای آشتی ملی گروه‌های فلسطینی از سوی چند تن از مقامات نظامی رژیم صهیونیستی در قالب نگارش یک مقاله چند صفحه‌ای مطرح شد. سوال این است که اهداف واقعی طرح و پیامدهای آن برای مقاومت در نوار غزه چیست؟ فرض بر این است که ارائه‌دهندگان طرح آن را به عنوان جایگزینی برای شکست گفتگوهای آشتی مطرح کرده‌اند و هدف آنها از اجرای طرح از بین بردن قدرت نظامی حماس، حضور اسراییل در این منطقه و سیطره کامل این رژیم بر نوار غزه است و پیامد آن برای مقاومت نیز به سازش کشیده شدن حماس به عنوان مهم‌ترین گروه مقاومت نوار غزه و خلع سلاح گروه‌های مقاومت خواهد بود.

مقدمه
اجرای طرح اقتصادی مارشال برای نوار غزه تا کنون چند بار از سوی افراد مختلف در اسراییل مطرح شده و اخیراً نیز بار دیگر چند تن از مسئولان سازمان کوگت (هماهنگ‌کننده فعالیت‌های دولت در مناطق) با نگارش مقاله‌ای لزوم اجرای این طرح برای پایان دادن به وضعیت وخیم اقتصادی حاکم بر نوار غزه را طرح کرده‌اند. استدلال آنها برای لزوم اجرای طرح در شرایط فعلی این است که اگر وضعیت یاس‌آور کنونی در این منطقه ادامه یابد نسل جدیدی تندروتر از جنبش حماس و رهبران آن روی کار می‌آید که در این صورت احتمال درگیری میان غزه و اسراییل افزایش خواهد یافت و راه جلوگیری از آن نیز توسعه اقتصادی نوار غزه است، در این گزارش ضمن پرداختن به طرح، اهداف واقعی ارائه کنندگان طرح و پیامدهایی که اجرای آن می‌تواند برای مقاومت فلسطین در پی داشته باشد اشاره می‌شود. فرض بر این است که این طرح به موازات گفتگوهای جدید آشتی ملی مطرح شده تا در صورت شکست گفتگوهای فتح و حماس، اسراییلی‌ها با استفاده از این فرصت و شرایط سخت حاکم بر نوار غزه، حماس را مجبور به سازش کنند و به اهداف خود که خلع سلاح حماس و جدایی نوار غزه از کرانه غربی و سیطره کامل بر آن است، دست یابند.

طرح مارشال برای نوار غزه
طرح مارشال برای نوار غزه را «یواف مردخای»، مسئول سازمان هماهنگ کننده امور مناطق در دولت اسراییل (کوگت)(1)، به همراه دو تن از معاونان خود، سرهنگ میخائیل میلشتاین رئیس بخش امور فلسطینی دفتر هماهنگ کننده امور مناطق و سرهنگ دوم احتیاط «یوتام امیتای» در قالب مقاله‌ای(2) که اواخر اکتبر در سایت مرکز پژوهش‌های امنیت ملی اسراییل منتشر شد، ارائه کرده‌اند. این طرح مشابه طرحی است که جرج مارشال، رئیس ستاد ارتش آمریکا در جنگ جهانی دوم و وزیر خارجه وقت، در سال 1947 برای بازسازی 16 کشور آسیب دیده از جنگ جهانی دوم با حمایت مالی آمریکا ارائه کرد و معروف به «طرح اقتصادی مارشال»(3) شد.

«یواف مردخای» این طرح را برای بهبود اوضاع نوار غزه و جلوگیری از بروز درگیری جدید میان اسراییل و حماس با روی کار آمدن یک نسل جوان تندرو در این منطقه که نتیجه ادامه ناامیدی کنونی آنان از بهبود شرایط خواهد بود، پیشنهاد کرده و بر لزوم حمایت تمامی طرف‌ها یعنی اسرائیل، حماس، تشکیلات خودگردان، مصر و جامعه بین‌الملل از آن تأکید کرده است. نویسندگان مقاله راه‌حل را در توسعه اقتصادی نوار غزه دانسته و گفته‌اند که با اجرای این طرح، غزه به محیطی توسعه یافته شامل مناطق صنعتی پیشرفته، مناطق گردشگری، کانال‌های حمل و نقل مبتکرانه و زیرساخت‌هایی تبدیل خواهد شد اما مشخص نکرده‌اند که بودجه طرح قرار است از کجا تأمین شود.
«یواف لیمور»، تحلیلگر نظامی روزنامه «اسرائیل هیوم» در یادداشتی در این خصوص طرح «مردخای» را یک طرح مارشال عربی دانسته و نوشته است: مردخای و زیردستان وی در واقع خواستار یک طرح مارشال عربی در نوار غزه هستند و در این راستا از تصمیم‌سازان سیاسی در تل آویو خواسته‌اند رهبری تحرکی از سوی مصر، عربستان سعودی و ایالات متحده را به دست بگیرند.(4)

بندها و برنامه‌های طرح
ارائه طرح مارشال برای نوار غزه در مقاله مذکور، ابتدا با توجیه لزوم اجرایی شدن آن آغاز شده است؛ به این ترتیب که:
- حماس قدرت خود را به دلیل میزان بالای فقر و بیکاری، در نوار غزه از دست داده است و این می‌تواند فرصت را برای ظهور نسل جدیدی از جوانان 15 تا 30 ساله فلسطینی فراهم کند و شورشی مانند «بهار عربی» را در پی داشته باشد.
- این نسل می‌تواند حتی به تهدیدی علیه حماس تبدیل شود و غزه را با دیدگاه‌های خود؛ با حماس یا بدون آن اداره کند.
- این نسل در حال حاضر یک خطر بالقوه برای دولت حماس و تشکیلات خودگردان و در نهایت اسراییل به شمار می‌رود.
 از بندها و برنامه‌های گام به گام طرح به وضوح صحبتی به میان نیامده و نویسندگان مقاله مشخص نکرده‌اند که اسراییل باید برای اجرای طرح دست به چه اقداماتی بزند، آنها بیشتر به بیان بایدها و نبایدهای کلی در خصوص طرح پرداخته‌اند:
- طرح مارشال باید شامل اقدامات ابتکاری و سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی وسیع باشد تا بتواند تغییر اساسی از نظر فکری و اقتصادی در غزه ایجاد کند، بدون آن که حماس قادر به مخالفت و سنگ‌اندازی در مقابل آن باشد.
- باید معادله‌ای را به وجود آورد که مخالفان طرح نتوانند کاری از پیش برند و حتی با آغوش باز آن را بپذیرند.
- این طرح همزمان باید شامل برنامه‌های امنیتی و اقتصادی باشد.

اهداف طرح
یواف مردخای و دو همکارش در مقاله خود چنین نتیجه‌گیری کرده‌اند که توسعه اقتصادی نوار غزه:
1- باعث تضعیف قدرت نظامی حماس و در نهایت خلع سلاح آن خواهد شد.
 2- راه حلی برای آزاد کردن مفقودان اسراییلی در نوار غزه است.
 3- راه حلی برای حضور اسراییل در این منطقه خواهد بود.
به نظر می‌رسد آنها امیدوارند با نافرجام ماندن آشتی ملی فلسطینی‌ها، از این طرح به عنوان یک طرح جایگزین استفاده کنند. «یواف لیمور» در این خصوص می‌نویسد: با وجود فشارهایی که مصر برای پیشبرد آشتی ملی آورده، محمود عباس همچنان اصرار بر عدم پایبندی به جدول مورد توافق طرف‌ها برای اجرای بندهای توافق آشتی دارد و اگر این توافق به شکست بینجامد احتمال درگیری امنیتی میان گروه­های فلسطینی و اسراییل وجود دارد.(5)
در این صورت با توجه به اوضاع وخیم اقتصادی نوار غزه و فقر و نرخ بسیار بالای بیکاری، ارائه‌دهندگان طرح امیدوارند اهداف بالا که در نهایت جدایی کامل نوار غزه از کرانه غربی را در پی خواهد داشت، مشکل نوار غزه را حل کند.

موافقان و مخالفان طرح در اسراییل
ارائه این طرح واکنش‌های مثبت یا منفی مسئولان و مقامات اسراییل را در پی نداشت علت آن هم این است که اولاً این طرح در قالب نگارش یک مقاله ارائه شده و نه در قالب یک طرح و لایحه در دولت یا کنست (پارلمان رژیم صهیونیستی)، دیگر این که اجرای طرح مارشال برای نوار غزه پیشتر نیز هر از گاهی مطرح می‌شد. اما برخی تحلیلگران نظرات خود را در خصوص نقاط منفی یا مثبت طرح اظهار نموده‌اند، به عنوان مثال «افرایم اینبار»، رئیس موسسه قدس (مرکز پژوهش‌های استراتژیک اسراییل) به بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی توصیه کرده این طرح را نپذیرد.(6)

پیامدهای طرح برای مقاومت فلسطین
پیچیده بودن روند گفتگوهای آشتی ملی و وجود برخی موارد اختلافی جدی میان طرف‌های گفتگو، برخی از اسراییلی‌ها از جمله «یواف مردخای» را امیدوار کرده است که در صورت شکست گفتگوها، حماس به راه‌حل‌های دیگر، مانند این طرح روی آورد و مجبور به مذاکره و سازش با اسراییلی­ها شود. در متن مقاله آمده است: اجرای چنین طرحی در نوار غزه ایجاب می‌کند تا اسراییل دست­کم به توافقی غیر مستقیم با حماس دست یابد و با تزریق مقدار زیادی پول، زیرساخت­های نوار غزه در سطح وسیعی بازسازی شود. بنابراین علاوه بر اهدافی که در بالا ذکر شد، به سازش کشاندن حماس و مقاومت نوار غزه از پیامدهای اجرای چنین طرحی خواهد بود؛ به ویژه این که اسراییلی­ها در ماه­های اخیر موفق شده­اند با اعمال فشار و تحریم‌های بیشتر، حماس را به واسطه تشکیلات خودگردان و فتح به دام سازش کشانده، مجبور به تحمیل خواسته‌های خود به مقاومت کنند و حماس و دیگر گروه‌های مقاومت را دست بسته نگه دارند. با اجرای این طرح، نه فقط تشکیلات خودگردان، بلکه اسراییل بر نوار غزه سیطره مستقیم خواهد یافت.

جمع‌بندی
اجرای طرح «جرج مارشال» در اروپا، پیامدهای بزرگی برای آمریکا داشت؛ از جمله این که دلار را تبدیل به پول نخست جهان و آمریکا را بزرگ غرب کرد. بدون شک اسراییل نیز می‌خواهد از قِبَل اجرای چنین طرح‌هایی در نوار غزه به اهداف بزرگی دست یابد. ارائه طرح را باید اقدامی به موازات به جریان افتادن پرونده آشتی ملی قلمداد کرد. اگر چه این طرح پیشتر نیز برای نوار غزه و بازسازی آن پیشنهاد شده بود اما این بار ارائه‌دهندگان آن کوشیده‌اند با ارتباط برقرار کردن میان اقتصاد نوار غزه و وضعیت امنیتی آن، سران اسراییل و طرف‌های دیگر را که به نظر می‌رسد بیشتر کشورهای عربی هستند، برای حمایت از اجرای این طرح که اهدافی چون خلع سلاح مقاومت و به سازش کشاندن رهبران آن و جدایی کامل نوار غزه از کرانه غربی و سیطره کامل اسراییل بر آن را دنبال می‌کند، ترغیب نمایند.

* کارشناسی ارشد مطالعات فلسطین و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- CORDINATOR OF GOVERNMENT ACTIVITIEIS IN THE TERRITORIES
2- "The Next Gaza: The Gaza Strip between a Dead End and a Glimmer of Hope"، Yoav (Poli) Mordechai, Michael Milstein, Yotam Amitay. http://www.inss.org.il/publication/next-gaza-gaza-strip-dead-end-glimmer-hope/
 (اصل مقاله به زبان عبری نگاشته شده و ترجمه انگلیسی آن نیز در سایت مرکز پژوهش‌های امنیت ملی اسراییل INSS منتشر شده است).
3. این طرح که هری ترومن، رئیس جمهور وقت آمریکا آن را امضا کرد، شامل کمک پنج میلیارد دلاری آمریکا به 16 کشور غربی جنگ زده در جنگ جهانی دوم بود که برای بازسازی خرابی‌های اروپا در جنگ و پای گرفتن اقتصادی جدید در اروپا مطرح شد. مارشال خودش در تاریخ 5 جولای 1947 در دانشگاه هاروارد حاضر شد و در خصوص طرحش سخنرانی و در واقع از آن پرده‌برداری کرد. اجرای طرح مارشال در اروپا دلار را پول اول جهان و آمریکا را بزرگ غرب کرد.
4. صالح النعامی، " اقتراح إسرائيلي لـ"خطة مارشال" عربية لمنع مواجهة مع غزة"، 11/11/2017.
https://www.alaraby.co.uk
5. همان.
6. وی منطق ارائه کنندگان طرح را اشتباه می‌داند و دلایل زیر را برای آن می‌آورد: 1- اعتقاد به این که فقر به تروریسم می‌انجامد یک افسانه بی پایه و اساس لیبرالیستی است 2- اعتقاد به این که افزایش ثروت شهروندان نوار غزه باعث اعتدال‌گرایی رهبران نظامی حماس خواهد شد ساده انگارانه است 3- کمک‌های اقتصادی هنگفت به نوار غزه به معنی حمایت از دشمن سرسخت اسراییل خواهد بود که سهمی در ضربه زدن به اسراییل داشته است 4- حماس ضعیف به نفع اسراییل است و مصر و تشکیلات خودگردان هم همین را می‌خواهند 5- تقویت جنبش حماس به ضرر تشکیلات خودگردان خواهد بود در حالی که تشکیلات خودگردان نسبت به حماس دشمنی کمتری با اسراییل دارد 6- مبارزه اسراییل علیه ایران و سیطره آن بر منطقه باعث می‌شود خود به خود سیاست اسراییل در حفظ نظام حماس هم از بین برود، و در کل کمک به حماس تنها باعث تقویت موضع اسلام رادیکال در خاورمیانه می‌شود. بنابراین همان سیاست چماق و هویج همچنان بهترین سیاست است. ر. ک: "تنفيذ خطة مارشال في غزة سيكون فكرة سيئة"، افرایم اینبار(اصل مقاله در جروزالیم پست چاپ شده است)، ترجمه احمد بعلوشه، 05/11/2017.
https://www.alhadath.ps/article/68354/


نام:
ایمیل:
* نظر: