آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۰۵
تاریخ انتشار: ۱۵ آذر ۱۳۹۶ - ۱۵:۳۲
طاهره گودرزی


چکیده
گزارش حاضر که چهارمین و آخرین گزارش از سلسه گزارش‌های مربوط به معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی است، به معرفی رییس این مرکز یعنی «انور عشقی» و رصد مواضع آن پرداخته و ماهیت دولتی اطلاعاتی آن مورد تأیید قرار گرفته است.

مقدمه
همان گونه که در گزارش‌های قبلی مربوط به معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، گفته شد، این مرکز که اساساً شهرت آن به تلاش برای عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی است، در جهت مقاصد جریان حاکم بر عربستان گام بر می‌دارد. مفروض این گزارش آن است که مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، مرکزی است که در توضیح گرایش‌های آن می‌توان گفت که بیشتر، بر مواضع «انور عشقی» تکیه دارد و در مجموع می‌توان آن را مرکزی فرد محور نامید که گرایش‌های آن، تابعی از گرایش‌های عشقی محسوب می‌شود.

1- درباره انور عشقی
از آنجا که این مرکز، کاملاً با محوریت انور عشقی فعالیت دارد، مواضع مستقلی از آن نیز دیده نشده است و تمام مواضع و گرایش‌های آن، در راستای مواضع شخص عشقی ارزیابی می‌شود. به همین دلیل، بهتر آن است که آشنایی مختصری با افکار و مواضع عشقی صورت گیرد.

انور عشقی متولد مدینه منوره در سال 1943 است و دکترای خود را از دانشگاه گلدن گیت کالیفرنیا دریافت نمود. او دانش آموخته کالج نظامی در ریاض است و فوق لیسانس خود را در رشته مطالعات نظامی دریافت کرد.

وی سابقه فعالیت در نیروهای اتحادیه عرب بین کویت و عراق در اوایل دهه 1960 را داراست. او ملک فیصل را در چندین نشست بین‌المللی همراهی کرده و عضو هیأت او در دیدارش از مالزی و اندونزی طی دهه 1960 بوده است.
در سال 1977، او فرمانده نیروی حافظ صلح سعودی در لبنان بود.
از سال 1983 تا 1985، مشاور بندر بن سلطان سفیر سعودی در واشنگتن
از سال 1985 تا 2002، عضو کمیته ویژه شورای وزیران عربستان سعودی، به عنوان مشاور حقوقی و استراتژیک.(1)
وی علاوه بر نگارش کتب استراتژیک متعدد، نماینده عربستان سعودی در سمینارها، کارگاه‌ها و کنفرانس‌های مطالعاتی بین‌المللی بوده است و حدود 200 سخنرانی در داخل عربستان سعودی و خارج از آن انجام داده است.
انور عشقی عضو شورای مشاوران مرکز پاکستان و خلیج در اسلام آباد است.
او در 4 ژوئن 2015 (14 خرداد 1394) در شورای روابط خارجی در واشنگتن سخنرانی انجام داده است.
موضوع اصلی سخنرانی: تهاجم ایران در منطقه و تهدید ایجاد شده توسط آن برای کشورهای عربی اسراییلی بود.(2)

2- مواضع انور عشقی
می‌توان مواضع انور عشقی را در محورهای زیر خلاصه کرد:
1-2- حمایت از عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی
دفاع از عادی‌سازی روابط بین رژیم اسراییل و رژیم سعودی با طرح این استدلال که دوستی با دشمن عاقل یعنی اسراییل، بهتر از دوستی با یک دوست جاهل به نام ایران است. وی لزوم رابطه با اسراییل به شکل هماهنگی با آن در منطقه را مورد تأکید قرار داده است.(3)
گفتنی است که او در ژوئن 2015 با حضور یافتن در کنار دوری گلد سفیر سابق اسراییل در سازمان ملل که دوست صمیمی نتانیاهو بوده و بعدها به مدیریت وزارت خارجه رسید، روابط خود را با این رژیم علنی کرد(4) و به همراه عبد الحميد الحكيم، مدير مركز الشرق الأوسط للدراسات الاستراتيجية در جولای 2016 به اراضی اشغالی سفر کرد و با تعدادی از اعضای چپگرای کنست دیدار و با رادیو ارتش اسراییل، مصاحبه نمود و بعدها نیز برای تکرار این دیدار اعلام آمادگی نمود.(5)
البته وی در توجیه سفرش به اراضی اشغالی عنوان کرده که این دیدار بنا به درخواست تشکیلات خودگردان بوده است و جبریل رجوب 4 سال پیش از این سفر، آن را پیشنهاد داده و بر آن اصرار داشت. وی در همین راستا اظهارات ضد مقاومتی نیز داشته و عنوان کرده که مقاومت در برابر اشغالگران به معنای ویران کردن خویشتن است و مقاومت، حتی یک مگس را نکشته است.(6)
در همین رابطه، انور عشقی برای دفاع از رابطه با اسراییل عنوان کرده که ملت‌های عربی همچنان موافق همزیستی با اسراییل نیستند و بر پایه احساسات عمل می‌کنند اما حکومت‌های عربی و علمای دینی بر اساس منافع و بر پایه عقل در این زمینه رفتار می‌نمایند که این بسیار خوب است. وی حتی رفتار اسراییلی‌ها در نصب گیت‌های الکترونیک در مسجدالاقصی را نیز توجیه نموده و عنوان کرده که اسراییل حق دارد با این روش مانع اقدامات تروریستی در مسجد شود.(7)

2-2- دفاع از سیستم حکومتی و همگرایی ترامپ با عربستان
انور عشقی همواره به دنبال محقق ساختن اهداف سیستم حکومتی عربستان و دفاع تمام و کمال از آن بوده است به طوری که در پی معرفی شدن محمد بن سلمان به عنوان ولیعهد جدید عربستان، وی به حمایت از او برخاست و عنوان کرد که انتخاب محمد بن سلمان در این سمت، در زمان و مکان مناسبی صورت گرفته و این موضوع بر اساس مقتضیات زمان، به هیچ وجه ناگهانی نبوده است.(8)

انور عشقی در رابطه با دیدار محمد بن سلمان با ترامپ در ماه مارس 2017 گفت که ترامپ، محمد بن سلمان را دعوت کرد تا با هم برای خاورمیانه، برنامه‌ای تدوین کنند. آنها هم خواستار مهار ایران شیعی و هم گروه دولت اسلامی تندرو هستند. دولت ترامپ می‌تواند کمک نظامی به ائتلاف سعودی را برای بازگشت به مذاکرات صلح افزایش دهد. همان گونه که مشاهده می‌شود او در این سخنان به دنبال وزن دهی به جایگاه بن سلمان و با اهمیت قلمداد کردن وی است.(9)

به علاوه، وی درباره سایر موضوعات منطقه‌ای مثل بحران قطر، مالکیت عربستان بر جزایر تیران و صنافیر و نیز تکذیب سفر مخفیانه بن سلمان به اراضی اشغالی، همواره پیشقدم بوده و سخنگوی منافع جریان حاکم بر عربستان بوده است.

3-2- مقابله با ایران
دیدگاه انور عشقی درباره ایران و موضوع فلسطین کاملاً در راستای نگرش مقامات دولتی عربستان قرار دارد وی معتقد است: صلح با کشورهای عربی قبل از صلح با فلسطینی‌ها در کار نیست.. نزاع فلسطینی- اسراییلی سرچشمه تروریسم نیست ولی زمینه خوبی را برای اقدامات تروریستی در منطقه مهیا می‌کند. کشوری همانند ایران در صورت حل این موضوع، دیگر قادر نخواهد بود از مسئله فلسطین بهره ببرد.

همان طور که مشاهده می‌شود، انور عشقی همانند اسراییلی‌ها، موضوع فلسطین را منبع خشونت در منطقه نمی‌داند و به دنبال حل آن از طریق صلح با فلسطینی‌هاست که در نهایت اهرم‌های قدرت ایران را تحت الشعاع قرار دهد.(10)

4-2- صلح منطقه‌ای، مذاکرات
همچنانکه از رسانه‌های خارجی و اظهارات شخصی انور عشقی بر می‌آید، مبنای مذاکرات وی با طرف اسراییلی طی سفرش به اراضی اشغالی، طرح صلح عربی بوده است. این طرح که از سال 2002، به عنوان مبنایی برای صلح با رژیم صهیونیستی مطرح شده است، دست مایه بسیاری از مقامات سعودی برای همگرایی با صهیونیست‌ها بوده اما در مجموع به نظر می‌رسد که چنین طرحی علاوه بر کارویژه‌های بیرون از عربستان، کارکردهای مهمی نیز در سطح داخلی عربستان دارد به طوری که انور عشقی از ایجاد تغییر در افکار عمومی عربستان پیرامون سازش با اسراییل سخن گفته و عنوان نموده که با نگاهی به پست‌ها و توییت‌های سعودی‌ها آنان به این نکته اذعان دارند که اسراییل، حتی یک مورد حمله نیز علیه عربستان انجام نداده است.

به نظر می‌رسد، انور عشقی که هم پای هیأت حاکمه سعودی از جمله محمد بن سلمان حرکت می‌کند، یکی از ابزارهای بن سلمان برای زمینه‌سازی در افکار عمومی سعودی جهت علنی کردن روابط با رژیم صهیونیستی است. در همین زمینه با مراجعه به گزارش‌های قبلی، می‌توان به نوع اقدامات صورت گرفته در سطح داخلی توسط این مرکز برای نیل به این هدف توجه نمود.(11)

نتیجه‌گیری
مفروض این گزارش آن بود که مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، مرکزی است که بیشتر بر مواضع رییس آن «انور عشقی» تکیه دارد و در مجموع می‌توان آن را مرکزی فرد محور نامید که گرایش‌های آن، تابعی از گرایش‌های عشقی محسوب می‌شود. بررسی مواضع اعلامی انور عشقی، بیش از پیش؛ ماهیت دولتی، اطلاعاتی و سیاسی مرکز مذکور را آشکار کرده و کارویژه اصلی آن یعنی عادی‌سازی روابط مطابق با نگرش نظام حاکم بر عربستان سعودی را مشخص می‌نماید. مرکزی که با پوشش رسانه‌ای و آکادمیک، در سطح داخلی به دنبال تغییر افکار عمومی و جذابیت بخشیدن بیشتر به سازش با رژیم صهیونیستی در راستای اهداف سیستم حکومتی عربستان از جمله محمد بن سلمان در داخل عربستان و تحکیم پایه‌های قدرت و نفوذ آن در سطوح خارجی است.

*کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا

پی‌نوشت‌ها
1- About MeSc: www.mesc-sa.org/about
2- التعریف:
 http://keshki.brinkster.net/Main-page.html
3- عشقي: تنسيق سعودي إسرائيلي.. والسيسي يخشى إخوان سوريا، القاهرة- عربي21 - إحسان عبدالعظيم، 19 أكتوبر 2017 :
https://arabi21.com/story/954531/%D8%B9%D8%B4%D9%82%D9%8A-%D8%AA%D9%86%D8%B3%D9%8A%D9%82-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%8A%D8%AE%D8%B4%D9%89-%D8%A5%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
4- معهد واشنطن يكشف خفايا وأهداف الرقص الدبلوماسي الذي تمارسه الرياض مع إسرائيل، وطن، 26 يوليو، 2016 :
http://www.watanserb.com/2016/07/26/%d9%85%d8%b9%d9%87%d8%af-%d9%88%d8%a7%d8%b4%d9%86%d8%b7%d9%86-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ae%d9%81%d8%a7%d9%8a%d8%a7-%d9%88%d8%a3%d9%87%d8%af%d8%a7%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d8%b5-%d8%a7%d9%84
5- سابقة في عصرنا هذا.. جنرال سعودي متقاعد يزور إسرائيل، الحرة، 24 یولیو 2016:
https://www.alhurra.com/a/saudi-retired-general-visits-israel/316225.html
6- معهد واشنطن يكشف خفايا وأهداف الرقص الدبلوماسي الذي تمارسه الرياض مع إسرائيل، وطن، 26 يوليو، 2016 :
http://www.watanserb.com/2016/07/26/%d9%85%d8%b9%d9%87%d8%af-%d9%88%d8%a7%d8%b4%d9%86%d8%b7%d9%86-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ae%d9%81%d8%a7%d9%8a%d8%a7-%d9%88%d8%a3%d9%87%d8%af%d8%a7%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d8%b5-%d8%a7%d9%84
7- أنور عشقي: العرب لا يقبلون التعايش مع إسرائيل لأنهم «عاطفيون» لكن حكوماتهم تفكر بعقلها !، وطن، 24 يونيو، 2017
http://www.watanserb.com/2017/06/24/%d8%a3%d9%86%d9%88%d8%b1-%d8%b9%d8%b4%d9%82%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%d9%84%d8%a7-%d9%8a%d9%82%d8%a8%d9%84%d9%88%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%8a%d8%b4-%d9%85%d8%b9-%d8%a5%d8%b3/
8- خبير: محمد بن سلمان في الوقت والمكان المناسببن، الفجر، 21يونيو2017 :
http://www.elfagr.org/2642419
9-Trump, Saudi Arabia embrace each other, 2017/03/16:
www.middle-east-online.com/english/?id=82101
10- معهد واشنطن يكشف خفايا وأهداف الرقص الدبلوماسي الذي تمارسه الرياض مع إسرائيل، وطن، 26 يوليو، 2016:
http://www.watanserb.com/2016/07/26/%d9%85%d8%b9%d9%87%d8%af-%d9%88%d8%a7%d8%b4%d9%86%d8%b7%d9%86-%d9%8a%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ae%d9%81%d8%a7%d9%8a%d8%a7-%d9%88%d8%a3%d9%87%d8%af%d8%a7%d9%81-%d8%a7%d9%84%d8%b1%d9%82%d8%b5-%d8%a7%d9%84/
11- السعودية و(إسرائيل) صفقة تطبيع تلوح في الأفق، دويتشه فيله، 29 حزیران 2017 :
http://www.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%B5%D9%81%D9%82%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%AA%D9%84%D9%88%D8%AD-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%81%D9%82-%D9%82%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9/a-39441183
نام:
ایمیل:
* نظر: