آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۰۴
تاریخ انتشار: ۱۵ آذر ۱۳۹۶ - ۱۵:۲۰
طاهره گودرزی


چکیده
گزارش حاضر، سومین گزارشی است که معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی را دست مایه خود قرار داده و در ضمن آن، به بررسی افراد و جریان‌های مخفی موجود در پس پرده این مرکز می‌پردازد. به طور کلی گزارش حاضر به این نتیجه می‌رسد که مرکز مورد بحث، در واقع، ماهیتی دولتی دارد و توسط افراد رده بالای نظام سعودی راهبری می‌شود.

مقدمه
مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، مرکزی عربستانی است که در رابطه سازش با رژیم صهیونیستی، خبرساز شده است. در گزارش قبلی یعنی گزارش شماره 2 ملاحظه شد که به آسانی از لابلای بررسی اهداف و فعالیت‌های آن مرکز می‌توان به ماموریت سازشی آن پی برد. در گزارش حاضر نیز با این سوال که مرتبطین این مرکز چه کسانی هستند؟ می‌توان به یافته‌های جدیدی درباره آن رسید. فرضیه مطلب پیش رو آن است که مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، منشأ حکومتی و نه مردمی دارد که با پوشش اقدامات پژوهشی و علمی، به بحث عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی، ریختن قبح آن و ارتباط‌گیری با مقامات صهیونیست می‌پردازد.

1- افراد مرتبط با مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی
بنا بر اطلاعات موجود در سایت منسوب به مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، طی چند سال گذشته، این مرکز بیش از صد پژوهش استراتژیک برای مراکز حکومتی تهیه کرده که از آن جمله می‌توان به وزارت دفاع و خطوط هوایی، وزارت امور اسلامی، وزارت آموزش و پرورش، کمیته ویژه هیأت وزیران، گروه صلح (مجموعة السلام) بانک توسعه اسلامی، انجمن جهان اسلام (رابطة العالم الإسلامي)، شورای امداد اسلامی جهانی (هيئة الإغاثة الإسلامية العالمية) اشاره کرد. البته برخی از این پژوهش‌ها، با پژوهش‌های مبتنی بر کنفرانس موسوم به یکشنبه‌ها، هم‌پوشانی و تداخل دارند.
کادر هیأت مشورتی و پژوهشگران این مرکز، متشکل از 60 کارشناس است که برجسته‌ترین آنان عبارتند از:

1- «روبرت دیکسون کرین» (Robert D.Crane)، مشاور نیکسون رییس جمهور سابق آمریکا و یکی از موسسان مرکز مطالعات استراتژیک جورج تاون، دارای دکترای حقوق از دانشگاه هاروارد که قبلاً اظهار اسلام کرده است.

2- «پیت ماکلوسوکی»، دارای 22 سال سابقه در کنگره آمریکا، وکیل و رییس بخش تصمیم‌گیری دانشگاه استانفورد.

3- دکتر «ابراهیم عویس» دارنده جایزه بهترین مدرس دانشگاه‌های جورج تاون و هاروارد در سال 1999 و استاد بیل کلینتون رییس جمهور سابق آمریکا، رییس دپارتمان اقتصاد سیاسی دانشگاه جورج تاون و برنامه‌ریز اقتصادی تعدادی از کشورهای جهان.

4- دکتر «ایمن العوری» رییس مرکز مطالعات بین‌المللی واشنگتن و استاد دانشگاه جورج واشنگتن.

5- دکتر «عبدالوهاب الکبسی» رییس مرکز اسلامی حزب جمهوری‌خواه در واشنگتن.

6- دکتر «هیدومی موتو» (Hideomi Muto)، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه توکیو و کارشناس سیاست بین‌الملل.

7- دکتر «احمد فهمی امام»، کارشناس و مشاور اقتصادی سازمان ملل و وکیل حقوقی بروکسل و اقتصاددان بانک‌های بین‌المللی.

8- «عزیز فهمی»، مشاور تبلیغاتی مرکز خاورمیانه و رییس دفتر شبکه دوم سعودی در واشنگتن.(1)
علاوه بر این افراد که بیشتر، وجهه پژوهشی آنان اهمیت دارد، افرادی نیز وجود دارند که به پست‌های مدیریتی و اجرایی آن مرکز، اشتغال دارند که از میان آنان می‌توان به انور عشقی رییس، و عبد الحميد الحكيم مدیر و عبدالإله السعدون عضو هیأت مدیره آن اشاره کرد. در این میان، معرفی انور عشقی بنا به دلایل متعدد از جمله ماهیت این مرکز که بیشتر مبتنی بر گرایش‌های انور عشقی است و کثرت مواضع او، در مجالی دیگر بررسی خواهد شد.

- عبد الحميد الحكيم: مدير مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی اشاره کرد. اگرچه نام او و پیشینه‌اش در منابع عربی، چندان ذکر نشده ولی وی نیز جزء هیأت دیدار کننده با افراد اسراییلی طی سفر عشقی به اراضی اشغالی بوده و صحبت‌هایی در حمایت از سازش و همزیستی مسالمت‌آمیز دارد.(2)

معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی – بخش سوم
ضمن آنکه این فرد، در میان روزنامه‌نگاران سعودی، شخصیت برجسته و ممتازی است. او صحبت‌هایی نیز در زمینه ضدیت با ایران به عنوان نقطه اشتراک با اسرائیل عنوان کرده است.(3)

 معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی – بخش سوم
- عبدالإله بن سعود السعدون: وی مشاور و عضو هیئت مدیره مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی است که به خاطر تلاش‌ها و چاپ مقالات متعدد در رسانه‌های عرب حاشیه خلیج فارس و سایر کشورهای عربی، در سال 2016، برای سه سال، به عضویت شورای امنای «منتدی الفکر العربی» درآمد. ریاست این نهاد را امیر حسن بن طلال شاهزاده اردنی بر عهده دارد.

وی که به عنوان یکی از کارشناسان امور ترکیه نیز مشهور است، تصدی سمت‌های زیر را در کارنامه خود دارد: ناظر دفتر وزیر اطلاع‌رسانی عربستان، مدیر کل مطبوعات عربی در وزارت اطلاع‌رسانی، مشاور رسانه‌ای در سفارت عربستان در ترکیه، مدیر کل شرکت سعودی هتل‌ها و مناطق سیاحتی، مدیر منطقه‌ای و مشاور شرکت پژوهش‌ها و بازاریابی عربستان سعودی و عضو جمعیت اقتصاد سعودی.(4)

- افراد و جریان‌های پشت این مرکز
به نظر می‌رسد که این مرکز، وضعیت پوششی مهمی برای انور عشقی، رییس آن دارد زیرا او در قالب این پوشش، به راحتی می‌تواند با محافل آکادمیک آمریکایی و صهیونیستی تماس گرفته و با آنها تبادل اطلاعات نماید. طبق مطالعات و جستجوهای انجام شده در اینترنت، نام این مرکز غالباً با عادی‌سازی روابط میان رژیم صهیونیستی و رژیم عربستان گره خورده است و به ندرت شخص دیگری در این رابطه ذکر شده که در این میان؛ می‌توان به محمد بن نایف اشاره کرد:

محمد بن نایف: منابع خلیجی به نقل از یک منبع سعودی به نام «سعود السبعاني» فاش کردند که به گفته منابع دیپلماتیک سعودی، عادی‌سازی روابط و پیام‌رسانی میان طرف‌های سعودی و اسراییلی، مراحلی را پشت سر گذاشته که در این میان، پس از افرادی به نام «عدنان خاشقجي»، «رفیق الحریری»، «توماس فریدمن» روزنامه‌نگار یهودی و «اورولی ازولای» روزنامه‌نگار روزنامه یدیعوت احرونوت که آزادی عمل بالایی در ریاض داشته، این بار شخص دیگری به نام انور عشقی مأمور اجرای پروژه تماس و پیشبرد هماهنگی با طرف اسراییلی شده است به‌ویژه آنکه محدوده کاری «بندر بن سلطان» و «ترکی الفیصل» تنها سازمانه‌های یهودی و صهیونیستی در غرب بوده است. البته باید گفته شود که پروژه انور عشقی، تماماً زیر نظر محمد بن نایف ولیعهد سابق رژیم صهیونیستی بوده است. انور عشقی، ژنرالی امنیتی است و این تمایل وجود نداشته که دستگاه‌های اطلاعاتی عربستان متصدی رصد فعالیت‌های عشقی باشند، لذا محمد بن نایف، مرکز مذکور را برای او تأسیس می‌کند.(5)

البته هم اکنون که بن نایف با جانشینی بن سلمان به حاشیه قدرت رانده شده است، می‌توان احتمال تضعیف مرکز مذکور را نسبت به قبل داد ولی از آنجا که کارویژه این مرکز، مربوط به سیاست نظام سعودی درباره همگرایی با اسراییل است و اینکه انور عشقی روابط دوستانه‌ای با مقامات صهیونیستی دارد، همچنین با توجه به تداوم موضع‌گیری‌های انور عشقی، می‌توان احتمال تثبیت جایگاه این مرکز را داد کما اینکه ممکن است در عصر بن سلمان، خوش خدمتی‌های دیگری فراتر از دوران گذشته از جانب مرکز نامبرده برای سازش با رژیم صهیونیستی سر بزند.

3- مراکز مرتبط
مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، یکی از 4 مرکز عربستانی است که به عنوان هسته فکری یا تینک تنک شهرت دارند. گفتنی است طی دسته‌بندی دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا، در سال 2016، 258 مرکز پژوهشی عربی از مجموع 413 مرکز در خاورمیانه فعالند که سهم عربستان از این تعداد، 4 مورد است. شایان ذکر است که اگرچه ایران از لحاظ کمی در مرتبه نخست قرار دارد اما به لحاظ کیفی، جایگاه بالایی را به خود اختصاص نداده است. نمودار مربوط به این دسته‌بندی را می‌توان در تصویر زیر مشاهده کرد: (6)

معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی – بخش سوم
 
در همین راستا، میتوان گفت که مراکز پژوهشی متعددی با مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی همکاری دارند که به طور رسمی و سازمانی میتوان به عنوان نمونه از این مراکز نام برد:

- مرکز بحرین برای مطالعات استراتژیک، بینالمللی و انرژی «مركز البحرين للدراسات الاستراتيجية والدولية والطاقة»: دو طرف در مه 2017 برای تبادل اطلاعات، فعالیتهای مشترک و انتقال تجارب با هم قرارداد همکاری امضا کردند. این توافق بین «خالد الرویحی» مدیر اجرایی این مرکز بحرینی و عبدالإله السعدون عضو هیأت مدیره مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی امضا شد.(7)
- مرکز واشنگتن (washingtoninstitute): این مرکز غالباً مقالات نوشته شده توسط افراد این مرکز را منتشر میکند کما اینکه صفحه فیسبوکی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی نیز مطالب مربوط به این مرکز را منتشر مینماید. همچنین عبد الحميد الحكيم مدیر مرکز عربستانی یاد شده، در این مرکز صفحهای برای معرفی، دارد.(8)
گفتنی است که درباره ارتباط مرکز مذکور با مراکز صهیونیستی، داده مستندی به دست نیامد.

نتیجه گیری
بر اساس دادههای گفته شده، در پاسخ به سؤال گزارش حاضر پیرامون آنکه چه افراد و مراکزی با مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی ارتباط دارند، مشخص شد که این مرکز با توجه به ارتباطات آن بهویژه شخص «بن نایف» و دیگر ارکان نظام حکومتی عربستان، منشأ حکومتی دارد و به دنبال اجرای منویات کلی آن است. شایان ذکر است که علیرغم کنار رفتن بن نایف و رویکرد همگرایانه بن سلمان با رژیم اسراییل، به نظر نمیرسد که کارویژه مهم مرکز مورد بحث تغییر یافته باشد هرچند که در جنگ داخلی قدرت ممکن است شاهد فراز و فرودهایی شود اما قدر مسلم این است که پیشینه ارتباطات انور عشقی و این مرکز با صهیونیستها، چیزی نیست که بتوان به راحتی آن را کنار نهاد. اجرای این کارویژه در پوشش مرکز مطالعاتی، راحتتر به نظر میرسد هرچند در این میان، افرادی نیز با وجهه آکادمیک با آن همکاری می کنند. نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد، سبقه ارتباطی افراد شناخته شده و دارای پستهایی مدیریتی در این مرکز مثل عبدالحمید الحکیم و عبدالإله بن سعود السعدون است. این افراد، با مراکز دیگری در جهان عرب پیوند خوردهاند و با کار رسانهای و تبلیغاتی مد نظر نظام سعودی، آشنا هستند.

* کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا



پینوشت ها
1- الدراسات و الأبحاث و المؤتمرات، دون تاریخ:
http://keshki.brinkster.net/researches.html
2- عبد الحميد الحكيم، مدير مركز الشرق الأوسط للدراسات الاستراتيجية في جدة، لنقطة حوار: المجتمع الاسرائيلي يعتنق ثقافة الحياة، ويريد التعايش والسلام:
https://www.youtube.com/watch?v=bJ0JCfRxOwk
3- تلاميذ أنور عشقي لإسرائيل: يجمعنا خندق واحد... ضد إيران ، 26 آذار/مارس 2017 :
http://alme7war.tn/index.php/2017-03-06-10-42-48/2017-02-24-10-47-43/itemlist/tag/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7%20%D9%84%D9%84%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%A9
4- الامير الحسن بن طلال ومنتدى الفكر العربي يختارون د. عبدالاله السعدون عضوا بمجلس الامناء مدة ثلاث سنوات، أخبار الخلیج، 4 یولیو 2016:
http://menafn.com/arabic/1094693793/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AF%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%85%D8%AF%D8%A9-%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA
5-5 لقاءات سریة بین السعودیة و (إسرائیل) علی وقع الخوف من التهدید الإیراني، الخلیح الجدید، 6 یونیو 2015:
http://thenewkhalij.news/node/15200
6-ما هي أفضل مراكز الدراسات والأبحاث في الشرق الأوسط؟، رصیف، 8 شباط 2017:
https://raseef22.com/economy/2017/02/08/%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%ad%d8%ab-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a/
7- مركز "دراسات" يوقع مذكرة تفاهم مع مركز الشرق الأوسط للدراسات الاستراتيجية والقانونية بجدة، الأوسط نیوز، 12 مايو 2017:
http://www.alwasatnews.com/news/928574.html
8- abdulhameed-hakeem, No date:
http://www.washingtoninstitute.org/experts/view/abdulhameed-hakeem
نام:
ایمیل:
* نظر: