آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۷۰۲
تاریخ انتشار: ۱۵ آذر ۱۳۹۶ - ۱۵:۰۰
طاهره گودرزی


چکیده
مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، مستقر در عربستان سعودی، نهادی است که ریاست آن را ژنرال بازنشسته سعودی، انور عشقی برعهده دارد. در نظر اول، کارویژه آن علمی، فرهنگی و حقوقی به نظر می‌رسد. این گزارش درصدد است تنها به معرفی بخش‌های این مرکز بپردازد و در شماره‌های بعدی به گرایش‌ها و دیگر موضوعات مربوط به مرکز مذکور که با محوریت انور عشقی مطرح می‌شوند، بپردازد.

مقدمه
مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، مستقر در عربستان سعودی، نهادی نوپاست که تنها حدود 15 سال از عمر آن می‌گذرد اما با این حال، تا اندازه‌ای توانسته است صبغه‌ای آکادمیک و روشنفکرانه در میان محافل علمی و قشر اجتماعی عربستان کسب نماید. به دلیل تفصیلی بودن اطلاعات مربوط به این نهاد، در بخش اول گزارش، با فرض اینکه مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، برای کسب صبغه آکادمیک و روشنفکرانه، فعالیت‌هایی در بخش حقوقی و برگزاری کنفرانس‌هایی هفتگی دارد، تنها به معرفی بخش‌های این مرکز پرداخته شده است و در شماره‌های بعدی به گرایش‌ها و دیگر موضوعات مربوط به مرکز مذکور که با محوریت انور عشقی مطرح می‌شوند، پرداخته می‌شود. ساختار این پژوهش به این شرح است که ابتدا شمه‌ای از مرکز مذکور ذکر شده، سپس بخش حقوقی وابسته به آن، بخش موسوم به «کنفرانس یکشنبه»، افراد مرتبط با کنفرانس مذکور و محصولات منتشر شده آن معرفی می‌شوند.

1- معرفی
نهاد موسوم به «مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی» توسط ژنرال انور عشقی در سال 2002 (1380-1381) معادل با 1423 ه. ق. تأسیس شد. دفتر این مرکز، در دو شهر ریاض و جده قرار دارد.(1)
ریاست این مرکز با ژنرال بازنشسته، دکتر انور ماجد عشقی است.

معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی- بخش اول
این مرکز، در صفحه اصلی سایت اینترنتی اش، هدف نهایی خود را تلاش برای برقراری صلح عنوان می‌کند. به علاوه، در جای دیگری برای معرفی برنامه‌ها، خدمات و اهداف مدنظر این مرکز طبق سایت آن آمده است: هدف این موسسه، حمایت اطلاعاتی نمودن از تصمیم‌سازان در بخش‌های دولتی و غیر دولتی در داخل و خارج از عربستان سعودی برای تجزیه و تحلیل مشکلات موجود و ارائه توصیه‌های اجرایی است. همچنین این مرکز می‌تواند مدیریت پروژه برای اجرای توصیه‌های خود را بر عهده بگیرد.(2)

البته نکته مهم آنجاست که گفته می‌شود این مرکز، بنا به دستور محمد بن نایف ولیعهد سابق رژیم صهیونیستی ایجاد شده است و از آنجا که انور عشقی، ژنرالی امنیتی است و این تمایل وجود نداشته که دستگاه‌های اطلاعاتی عربستان، متصدی رصد فعالیت‌های عشقی باشند، لذا محمد بن نایف، مرکز مذکور را برای او تأسیس می‌کند.(3) درباره این نکته، طی گزارش‌های بعدی، صحبت به میان خواهد آمد.

این مرکز، دو بخش مهم و وابسته دارد که در این مجال به آنها اشاره می‌شود:
1-1- بخش حقوقی وابسته به آن
مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، دارای یک بخش حقوقی است که تعدادی از آنها اساتید حقوق و تعدادی دیگر، متخصصان علوم شرعی و اسلامی هستند که به صورت تمام وقت با آن همکاری می‌کنند. نام این افراد، در بخش افراد مرتبط با این مرکز ذکر خواهد شد. برخی از این اساتید نیز، ملیت‌هایی غیر از سعودی دارند و مصری هستند. از جمله اهداف استراتژیک این بخش، می‌توان به شناسایی کلیه راه حل‌های حقوقی هنگام برخورد با مشکل قبل از انتخاب یک شیوه عمل خاص، ارائه مشورت‌های مفید بعد از هزینه و فرصت‌های مترتب بر آن، حضور و مداخله زودهنگام قبل از وقوع مشکلات، حفاظت از اسرار و عدم نشت اطلاعاتی. خدمات حقوقی که برای مشتریان در نظر گرفته شده، در چهار بخش: الف- مشاوره، ب- تنظیم عقود، اسناد، ج- نظارتی و اداری، د- دعاوی و اجرای احکام قرار دارند. در بخش مشاوره اهم موارد ذکر شده، در این محورها قرار دارند:

- تفسیر متون قانونی و دستورالعمل‌ها و میزان تطبیق آنها بر مسائل
- تهیه پژوهش‌ها و مطالعات شرعی درباره موضوعات مهم برای ارباب رجوع
- ایجاد، ادغام و تغییر شرکت‌های مختلف
- انجام عملیات بانکی، سنتی و اسلامی
- نظردهی درباره مسائلی حقوقی که دارای یک عامل خارجی و بین‌المللی هستند.
در بخش تنظیم اسناد نیز می‌توان به امور زیر اشاره کرد:

- تنظیم قراردادهای یک کارخانه با طرف‌های دیگر
- تنظیم قراردادهای خاص، تأسیس شرکت‌ها، اصلاح قراردادها و ثبت نشان تجاری و قراردادها
- نمایندگی‌ها، تفویض اختیارات و آیین نامه‌ها
- تهیه نامه‌های مهم و ضمانت نامه‌هایی که مرتبط با منافع مالی و تجاری ارباب رجوع باشند.
در بخش اداری و نظارتی، اهم محورهای کاری ذکر شده به این نحو است:
- حمایت و پشتیبانی از دستگاه‌های اداری و نظارتی برای سلامت اجرای قوانین، مقررات و بخشنامه‌ها
- نظارت بر تحقیق درباره موارد نقض و تامل در دادخواست‌ها برای ارائه توصیه‌های بهتر
- مشارکت در برنامه‌های آموزشی، کنفرانس‌ها و فعالیت‌های برگزار شده توسط ابن مرکز یا طرف‌های دیگر
- ترجمه اسناد مهم، بازنگری ترجمه و اصلاح اصطلاحات
در بخش دعاوی و اجرای احکام نیز فعالیت‌های آن به این شرح است:
- نظارت بر دعاوی و پرونده‌های مشتریان، انتخاب طرف‌های قضایی مناسب برای پیگیری، تهیه دفاعیه و شکوائیه‌‌های مؤثر و نمایندگی یک مرکز یا فرد در دادگاه‌ها، کمیته‌های قضایی و داوری، پیگیری اجرای احکام و... (4)
این مرکز با موسسه واشنگتن ارتباط نزدیک دارد و تعدادی از پست‌های موجود در صفحه فیس‌بوکی آن، مربوط به این موسسه است.(5)

2-1- کنفرانس یکشنبه
به نظر می‌رسد که «کنفرانس یکشنبه»، در ابتدا به صورت مستقل تأسیس شده و سپس به صورت وابسته به مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، فعالیت نموده است. «کنفرانس یکشنبه» ماهیت نهادی دارد و یکی از بخش‌های این مرکز محسوب می‌شود. تاریخ شروع به کار آن که ظاهراً ماهیتی فرهنگی- مدنی داشته، در جده و در سال 1987 (1365-1366) عنوان شده است که هر سه‌شنبه جلسه برگزار می‌کند. مقر دیگر کنفرانس یکشنبه، در ریاض است و علی‌رغم نام آن، پنجشنبه هر هفته، جلسه برگزار می‌کند. البته این کنفرانس در جده، طی ایام تابستان فعالیت داشت که از سال 2002، فعالیت آن در این شهر کلاً متوقف شد و فعالیت آن به روزهای یکشنبه در ریاض، منحصر گردید.

 این نهاد برای برنامه‌ریزی گزینه‌های بدیل درباره سلامت، آتش نشانی و امنیت؛ کنفرانسی را در تاریخ 23/05/2010 (2 خرداد 1389) برگزار کرد که یکی از سخنرانان اصلی آن، دکتر رشاد احمد صقر، ناظر آکادمی عربی آتش نشانی، سلامت و امنیت بود.

کنفرانس مذکور، با ابتکار شخصی انور عشقی بلافاصله پس از بازگشت وی از آمریکا در پی دریافت مدرک حقوق اساسی و فعالیت به عنوان مشاور سفیر عربستان در آمریکا تأسیس شد. البته فعالیت مدنی، در خانواده عشقی، سابقه طولانی داشته که به دلیل سفر انور عشقی به آمریکا و تحصیل در آنجا برای مدتی متوقف شده و سپس او بعد از بازگشت، به این نحو، به امور مدنی می‌پردازد.(6)

1-2-1- موضوعات و شیوه برگزاری جلسات
این جلسات با حضور 30 تا 60 نفر برگزار شده و یک سخنران، طرح فرهنگی خود را که باید علمی و ترجیحاً تازه و بدیع باشد، طی 20 یا 30 دقیقه ارائه کند سپس در دو بازه 10 دقیقه‌ای، دو تن از پژوهشگران درباره آن نظر می‌دهند و تا زمان صرف شام، گفت و گو میان حاضران و سخنران ادامه می‌یابد. گفته شده که تمامی حاضران، اساتید دانشگاه، اندیشمند و دانشمند هستند. این جلسات به صورت صوتی و ویدئویی ضبط می‌شود. هدف این نشست‌ها از سال 2002 به بعد، در موازات و غنا بخشیدن به مطالعات استراتژیکی عنوان شده که مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی به عمل می‌آورد.

از جمله موضوع‌های این نشست‌ها که به مطالعات و پژوهش‌هایی عمقی مبدل شده و در خدمت بخش‌های دولتی و خصوصی قرار می‌گیرد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- پژوهشی استراتژیک درباره دارفور و راه حل‌های آن ارائه شده به انجمن جهان اسلام (رابطة العالم الإسلامي) که در اثر آن، هیأتی از این انجمن برای دیدار از دارفور اعزام شد.
- مطالعاتی برای شرکت پپسی که در اثر آن اولین گردهمایی شرکت‌های کالاهای خانگی در سایه پیوستن عربستان سعودی به سازمان تجارت جهانی برگزار شد.
- پژوهش درباره تروریسم
- پژوهش درباره آشوب
- پژوهش درباره سیاست فرهنگی و تبلیغاتی
مجموعاً 100 پژوهش استراتژیک در زمینه‌های مختلف توسط این کنفرانس تهیه شده که در این میان، انور عشقی، سخنرانی درباره مداخله آمریکا در عراق انجام داد که در پی آن، «لورن لورکینز» در جلسه کنفرانس یکشنبه حاضر شد و با انور عشقی پیرامون راه حل‌های بحران عراق گفت و گو کرد و حکومت آمریکا نیز برخی از این توصیه‌ها را اجرا نمود.
 تا کنون چند کتاب توسط مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی که محصول کنفرانس یکشنبه هستند، منتشر شده است:
- جهانی سازی و ابعاد استراتژیک آن

معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی- بخش اول

- مذاکرات، میان حدیبیه و روح زمان

معرفی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی- بخش اول

جنگ عراق
مهم‌ترین موضوعات بررسی شده در کنفرانس یکشنبه را می‌توان در چند محور جای داد:
سیاسی
- راه‌های برقراری صلح در دارفور، سخنران: عیسی مارو سرکنسول فرانسه و نماینده ویژه فرانسه در روند صلح دارفور
- سقوط سلطنت عثمانی و برپایی دولت سکولار، سخنران: يوسف الثقفي استاد تحصیلات تکمیلی در دانشگاه ام القری در مکه
- قضیه فلسطین، سخنران: محمد نزال، عضو دفتر سیاسی حماس
- عربستان سعودی، تجربه و ساختار، سخنران: معروف الدوالیبی (متوفی) نخست وزیر سابق سوریه و مشاور دیوان پادشاهی عربستان سعودی
- روابط عربستان و یمن در گذر تاریخ، سخنران: احمد الشامی وزیر امور خارجه سابق یمن
- تفکر استراتژیک، سخنران: روبرت دیکسون کرین مشاور نیکسون
- کنفرانس گفت و گوی ملی و ابعاد استراتژیک آن، سخنرانان: انور عشقی رییس مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، محمد المختار الشنقيطي، عدنان الحارثي.
دینی
- قانونمند سازی شریعت اسلام، آسیب‌ها و منافع، سخنران: محمد حجر الظافري، قاضي سابق دادگاه بزرگ جده
- گسترش اسلام در ژاپن و آمریکای لاتین، سخنران: صالح السامرایی رییس مرکز اسلامی ژاپن
پزشکی
- بیماری‌های قلبی و پیشگیری، سخنران: حسان رفه، رییس مرکز قلب در بیمارستان ملک فهد در جده و جراح جهانی قلب
- کنفرانس مقررات و قوانین سازمان تجارت جهانی، سخنرانان: انور عشقی رییس مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، محمد بن سهل مشاور حقوقی مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی، عبد الرحمن قرمان، محمد محمود أحمد شمس، مازن يوسف صالح.(7)

2-2-1- افراد مرتبط با کنفرانس یکشنبه
در ریاض: الشيخ عثمان الصالح (متوفی)، شاهزاده دکتر سلمان بن سعود بن عبد العزيز، دکتر محمد الربيع، دکتر محمد بن سعد بن حسين و برخی سفرا و تاجران و شعرا که به صورت شخصی و نه در سلک دیپلماتیک و رسمی به این نشست‌ها تردد دارند.

در شهر جده: دکتر معروف الدواليبي (متوفی)، أحمد الشامي(متوفی)، أمين عبد الله قرقوري، عبد العزيز حنفي، دكتر أحمـد المغربي، دكتر محمد خضر عريف، دكتر غازي عوض الله، إبراهيم الوزير، عبد الله جفري، همچنین شرکت‌کنندگانی مثل: باب كرين- مشاور نیکسون رئيـس جمهور سابق آمریکا، استانلي كوهن- وکیل معروف آمریکایی، ویليام بيكر- نویسنده مشهور آمریکایی، دكتر إبراهيم عويس- استاد دانشگاه ‌هاروارد و جرج تاون، دکتر كوناكاتا- پروفسور ژاپنی، دکتر الحعفراوی از آلمان.(8)

جمع‌بندی
بسیاری از مطالب گفته شده درباره معرفی اجمالی مرکز و نیز معرفی دو بخش وابسته به آن، که یکی در زمینه حقوقی فعالیت دارد و دیگری در برگزاری کنفرانس‌ها و نشست‌های فرهنگی- علمی، این برداشت را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند که «مرکز خاورمیانه برای مطالعات استراتژیک و حقوقی»، تنها یک مرکز علمی فرهنگی است که در قشر روشنفکری جامعه داخل و خارج فعالیت دارد اما با توجه به گرایش‌ها و اقدامات آن که طی گزارش بعدی بررسی می‌شود، نتیجه دیگری حاصل می‌گردد. مضاف بر آنکه، ریاست این مرکز را یک ژنرال بازنشسته بر عهده دارد که طبق نظر محمد بن نایف فعالیت های خود را سازمان داده است.

* کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا

پی‌نوشت‌ها
1- الصفحة الرئیسیة، دون تاریخ:
http://keshki.brinkster.net/Main-page.html
2- Services, No date: www.mescsa.org/solutions
3- السعودية و (إسرائیل) صفقة تطبیع تلوح في الأفق، 29/6/2017:
http://thenewkhalij.news/node/15200
4- الاستشارات القانونية
http://keshki.brinkster.net/consultation.html
5- Middle East Center for Strategic and Legal Studies
https://www.facebook.com/strategicandlegalstudies
6- الأحدیة، دون تاریخ:
http://keshki.brinkster.net/Sunday.html
7- همان
8- همان
نام:
ایمیل:
* نظر: