آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۶۷۵
تاریخ انتشار: ۱۵ آذر ۱۳۹۶ - ۱۱:۱۲
علی باقریانی


چکیده
تغییر موضع مقامات اسراییلی به ویژه مقامات دولتی این رژیم نسبت به مذاکرات و توافقات آشتی ملی (در حال برگزاری) در مقایسه با رویکرد آنها در گذشته در قبال این مذاکرات، موضوعی است که در روزهای اخیر این سوال را به ذهن می‌رساند که دلیل این تفاوت موضع‌گیری چیست؟ پاسخ این پرسش را می‌توان در تفاوت‌های این توافق با توافقات گذشته جستجو کرد. حمایت آمریکا، نقش آفرینی مصر به رهبری سیسی و در آخر مباحث امنیتی موجود در این توافق از مهم‌ترین دلایلی است که باعث شده مقامات اسراییلی رویکردی زیرکانه اتخاذ کرده و چشم به فرصت‌های توافق نهایی به ویژه در مباحث امنیتی نوار غزه داشته باشند.

مقدمه
یکی از موضوعات مهم هفته‌های اخیر (مهرماه 1396- اکتبر 2017) مذاکرات آشتی ملی فلسطینی در جهت تحقق دولت وفاق ملی است. در همین راستا مواضع و رویکرد مقامات رژیم صهیونیستی بسیار حائز اهمیت است. عموم مقامات دولت اسراییلی با رویکردی متفاوت از گذشته، این بار این توافق را محکوم نکرده و تنها برای پذیرش آن شرط و شروط تعیین کرده‌اند. موضوعی که پیش از این سابقه نداشته است. حال این پرسش مطرح است که دلیل اصلی این تغییر رویکرد طرف اسراییلی چه بوده است؟ در پاسخ می‌توان این گونه بیان کرد، ویژگی‌های منحصر به فرد این توافق، یعنی حمایت آمریکا، نقش آفرینی مصر به رهبری سیسی و مباحث امنیتی مطروحه در آن که در این گزارش به تشریح آنها می‌پردازیم، باعث شده است تا مقامات اسراییلی جدا از تهدیدات ذاتی توافق، نگاهی به منافع احتمالی آن داشته باشند و محتاطانه در مورد آن موضع‌گیری کنند.

تغییر رویکرد مقامات دولتی اسراییلی
همان طور که در مقدمه بدان اشاره شد، مقامات اسراییلی در گذشته نگاهی کاملاً متفاوت (با الان) نسبت به توافق آشتی ملی داشته‌اند. برای مثال بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسراییل در آوریل 2014 (فروردین 1393) (زمانی که جنبش‌های حماس و فتح برای توافق الشاطی با یکدیگر مذاکره می‌کردند)، ضمن هشدار و تهدید محمود عباس، معتقد بود که ابومازن باید میان وحدت با حماس و صلح با اسراییل یکی را انتخاب کند.(1) و یا در آن تاریخ آویگدور لیبرمن وزیر امور خارجه وقت اسراییل، امضای توافقنامه وحدت ملی را به معنای امضای پایان مذاکرات بین اسرائیل و فلسطین خوانده بود.(2) اما در حال حاضر موضع اسراییلی‌ها کاملاً تغییر کرده است.

این تغییر در ادبیات گفتمانی و رفتاری مقامات اسراییلی به گونه است که همان لیبرمنی که روزی این گونه شدید در مخالفت با توافق وحدت ملی صحبت می‌کرد، به حفظ آرامش خود در جایگاه وزیر دفاع اسراییل می‌پردازد و هماهنگی‌های لازم برای انتقال هیأت 350 نفره فلسطینی (شامل اعضای کابینه تشکیلات خودگردان، مشاوران، مقامات و تیم‌های امنیتی) از طریق گذرگاه ایرتز به غزه، در وزارت تحت سرپرستی وی صورت می‌گیرد و آنها دقیقاً مانند یک عملیات نظامی کاملاً هماهنگ وارد این منطقه می‌شوند.(3) در همان زمان بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل طی سخنرانی در جلسه حزب لیکود در منطقه معالیه ادومیم در کرانه باختری با تغییر ادبیات خود نسبت به سال 2014 و پیش از آن برای پذیرش توافق فلسطینی‌ها شرط تعیین می‌کند و دیگر مثل گذشته با آن به کل مخالفت نمی‌کند.(4)
حال، چرا نتانیاهو کما فی السابق عباس را تهدید نمی‌کند؟ چرا به او به خاطر اتحاد با کسانی که آرزوی نابودی اسرائیل را دارند شدیداً انتقاد نمی‌کند؟ چرا لیبرمن به مقام‌های وزارت دفاع اسراییل دستور ترتیبات انتقال هیأت فلسطینی به غزه را می‌دهد؟ چرا وزیر دفاع اسراییل مانند گذشته محمود عباس را محکوم نمی‌کند؟ در پاسخ به این پرسش‌ها می‌توان به سه دلیل عمده ذیل اشاره داشت:

1- نقش آفرینی مصر به رهبری سیسی
یکی از عمده تفاوت‌های این توافق نسبت به موارد گذشته نقش آفرینی، میانجیگری و میزبانی جدی مصر به رهبری عبدالفتاح السیسی است.(5) از این رو تهدیدات اسرائیل علیه فلسطینی‌ها و تحریم تشکیلات خودگردان و محمود عباس در واقع تهدید غیر مستقیم مصر و رئیس جمهور آن به‌شمار می‌آید. چرا که او حامی و اسپانسر اصلی مذاکرات آشتی ملی است. مصر آمریکا و اسرائیل را از پیشرفت آشتی ملی مطلع می‌کند و برای آنها روشن می‌سازد که دولت وحدت فلسطين نه تنها برای منافع مصر خوب است بلکه پیامدهای مثبتی برای اسرائیل نیز به همراه خواهد داشت. مصر در صدد است تا از یک سو از فرصت به وجود آمده برای نزدیک‌تر شدن به کاخ سفید استفاده کند و از سوی دیگر با به سرانجام رساندن توافق آشتی ملی جایگاه خود در میان کشورهای عربی اسلامی منطقه را بهبود بخشد و این در حالی است که نتانیاهو به عنوان دوست نزدیک السیسی نمی‌خواهد تلاش‌های انجام شده وی در این باره با شکست مواجه شود. در مجموع از نگاه قاهره تقسیم و انشقاق کرانه غربی (تشکیلات خودگردان) و نوار غزه (جنبش حماس) مانعی بر سر راه حل و فصل مناقشه اسراییل و فلسطین است، که باید از میان برداشته شود.(6)

2- حمایت آمریکا
به نظر می‌رسد نگاهی که مصر به توافق آشتی ملی دارد و آن را مقدمه‌ای بر حل مناقشه اسراییل و فلسطین می‌داند، نشأت گرفته از نگاه ایالات متحده آمریکا به این توافق است. هنگامی که دونالد ترامپ جیسون گرینبلات فرستاده ویژه خود را در اواخر ماه سپتامبر 2017 راهی اراضی اشغالی می‌کند، وی نتانیاهو را با موضع آمریکا درخصوص آشتی ملی آشنا می‌سازد و در واقع موضع اسراییل را به روز کرده و اهمیت چنین حرکتی را برای طرح صلح آمریکایی که به زودی از آن پرده‌برداری خواهد شد، بازگو می‌کند.(7) ترامپ در دیداری که در تاریخ 20 سپتامبر 2017 (29 شهریور 1396) در نیویورک با محمود عباس دارد به او وعده می‌دهد که اصول طرح خود را طی هفته‌های آتی ارائه نماید.(8) اتفاقی که هنوز رخ نداده و روشن است که تا سرنوشت مذاکرات داخلی فلسطینی‌ها مشخص نشود، ارائه نخواهد شد. اما آنچه که در طرح حمایتی آمریکا از توافق آشتی ملی بسیار با اهمیت است، اینکه مناقشه اسرائیل و فلسطین تنها زیر چتر منطقه‌ای با نقش آفرینی مرکزی مصر حل خواهد شد.

در اینجا نباید از نقش محوری ماجد فرج رئیس دستگاه اطلاعاتی تشکیلات خودگردان فلسطین و روابط گرم او با دولت ترامپ غافل شد. فردی که مایک پمپئو رئیس سازمان سیا و گرینبلات او را عنصری تعدیل کننده در فلسطین می‌دانند.(9) حضور او در مذاکرات آشتی ملی، ثبات رژیم عباس را به مرور فراهم کرده و در مجموع منافع امنیتی آمریکا و اسرائیل را تأمین خواهد کرد. فرج عضو محوری شرکت کننده در مذاکرات غزه است و نام او در میان کسانی که با یحیی السنوار رهبر حماس مذاکره می‌کنند به چشم می‌خورد.(10)

3- کنترل امنیتی غزه
با نگاهی گذرا به شروط هفت گانه کابینه اسراییل برای پذیرش توافق آشتی ملی فلسطین از سوی دولت صهیونیستی (1- به رسمیت شناختن اسرائیل توسط حماس، 2- پایبندی به اساس شروط کمیته چهارجانبه، 3- خلع سلاح حماس، 4- آزادی نظامیان اسیر اسراییلی در دست حماس، 5- اعمال سیطره امنیتی تشکیلات خودگردان بر سراسر نوار غزه و از جمله گذرگاه‌های این منطقه، 6- ممانعت از قاچاق سلاح، تداوم تلاش‌های تشکیلات رام الله برای برچیدن زیرساخت‌های نظامی حماس در کرانه باختری و 7- قطع روابط موجود میان حماس و ایران)، که روز 26 مهر 1396 از سوی دولت اسراییل اعلام شد،(11) در می‌یابیم که همه آنها تنها حول یک محور برای اسراییل برآورده خواهد شد، آن هم عقب‌نشینی حماس از کنترل امنیتی نوار غزه و واگذاری آن به تشکیلات خودگردان است. اما آیا حماس مایل است کنترل امنیتی غزه را در اختیار عباس قرار دهد؟ در نهایت چنین توافقی است که برای اسرائیل توافقی مثبت ارزیابی می‌شود و همچنین ایالات متحده آن را به عنوان از بین برنده مانع اصلی از سرگیری مذاکرات اسرائیل و فلسطین می‌پندارد. حال فشارهای مصر بر حماس و حمایت از ماجد فرج (که فردی است با روحیات کاملاً امنیتی) از سوی مصر (و آمریکا) برای تأثیرگذاری در روند مذاکرات آشتی ملی، در اینجا معنای واقعی خود را پیدا می‌کند. اتفاقی که صهیونیست‌ها امیدوارند با نقش آفرینی ماجد فرج و هدایت مصر میسر شود و به این دلیل با توافق آشتی ملی تا این لحظه مخالفت نکرده‌اند، چرا که در صورت محقق شدن این بند از توافق آنها گام بلندی را در خلع سلاح مقاومت فلسطینی برداشته‌اند.

نتیجه‌گیری
توافق آشتی ملی 2017 با توجه به ویژگی‌های منحصر به فرد آن، یعنی حمایت ایالات متحده از آن و نقش آفرینی محوری مصر و همچنین احتمال نفوذ تشکیلات خودگردان فلسطین در ترتیبات امنیتی نوار غزه، که پیش از این به صورت جامع‌تر ذکر شد، باعث شده است مقامات اسراییلی با تغییر ادبیات گذشته خود محتاطانه‌تر نسبت به آن موضع گرفته و همچون گذشته آن را محکوم نکنند و درصدد بهره‌گیری از منافع احتمالی در آینده آن باشند. نکته قابل ذکر آنکه حتی اگر در توافق نهایی میان حماس و فتح، جنبش حماس نپذیرد که کنترل ترتیبات امنیتی نظامی نوار غزه را به تشکیلات خودگردان واگذار کند، باز هم بازگشت و حضور تشکیلات در غزه، در راستای منافع امنیتی اسراییل و گام نهادن در راه خلع سلاح حماس می‌باشد و در یک جمله این توافق می‌تواند به جای آنکه تهدیدی برای اسراییل باشد، فرصتی مناسب برای این رژیم قلمداد شود.

* کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌‌ای و کارشناس مسایل فلسطین و رژیم صهیونیستی

پی‌نوشت‌ها
1. "Netanyahu urges world not to recognise Palestinian unity government”, by: Jeffrey Heller, June 1, 2014, at: http://www.reuters.com/article/us-palestinians-israel/netanyahu-urges-world-not-to-recognise-palestinian-unity-government-idUSKBN0EC1C520140602
2. "Fatah-Hamas deal would end peace process, Liberman warns”, by: Spencer Ho, 23 April 2014, at: http://www.timesofisrael.com/fatah-hamas-deal-would-end-peace-process-liberman-warns/
3. "US, Israel on standby as Egypt pushes Palestinian reconciliation”, by: Shlomi Eldar, October 3, 2017, at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/israel-us-egypt-palestinians-hamas-fatah-reconciliation-gaza.html
4. "Netanyahu: Faux Palestinian reconciliation risks ‘our existence’”, by: Raoul Wootliff, 3 October 2017, at: https://www.timesofisrael.com/netanyahu-palestinian-reconciliation-comes-at-the-expense-of-our-existence/
5. "Netanyahu: Fatah-Hamas accord makes peace harder to achieve”, by: Gary Willig, 12/10/17, at: http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/236629
6. "US, Israel on standby as Egypt pushes Palestinian reconciliation”, by: Shlomi Eldar, October 3, 2017, at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/israel-us-egypt-palestinians-hamas-fatah-reconciliation-gaza.html
7. "Netanyahu meets Trump envoy Greenblatt over peace push”, by: Raphael Ahren and TOI staff, 20 June 2017, at: https://www.timesofisrael.com/netanyahu-meets-trump-envoy-greenblatt-over-peace-push/
8. "Trump Told Abbas: We're Working on New Peace Deal, but Need More Time to Formulate It”, by: Barak Ravid and Jack Khoury, Sep 24, 2017, at: https://www.haaretz.com/us-news/.premium-1.813798
9. "US, Israel on standby as Egypt pushes Palestinian reconciliation”, by: Shlomi Eldar, October 3, 2017, at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/israel-us-egypt-palestinians-hamas-fatah-reconciliation-gaza.html
10. "Palestinian leader launches reconciliation push in Gaza”, by: Fares Akram, Oct. 2, 2017,http://www.spokesman.com/stories/2017/oct/02/palestinian-leader-launches-reconciliation-push-in/
11. "Israel: No peace talks with Palestinian government reliant on Hamas”, by: Ori Lewis, October 17, 2017, at: https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians/israel-no-peace-talks-with-palestinian-government-reliant-on-hamas-idUSKBN1CM2P9
نام:
ایمیل:
* نظر: