آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۶۷۱
تاریخ انتشار: ۱۵ آذر ۱۳۹۶ - ۱۰:۵۶
مهدی آشنا


چکیده
با عدم تأیید برجام توسط ترامپ نظرات متعددی پیرامون آینده این توافق مطرح شده است. با توجه به این که اندیشکده‌های آمریکایی نقشی بسیار موثر در هدایت سیاست خارجی آمریکا دارند این سوال مطرح می‌شود که مواضع این اندیشکده‌ها در خصوص برجام چیست؟ تحلیل گزارش حاضر این است که این اندیشکده‌ها غالباً خواهان حفظ برجام و اصلاح آن هستند اما در شیوه اصلاح آن نظرات متفاوتی دارند. با بررسی‌های انجام شده از گزارش‌های این اندیشکده‌ها مشخص شد که توصیه برخی از آنها اصلاح متن و مفاد برجام از قبیل مقررات مربوط به پایان توافق و پیشنهاد برخی دیگر از آنها انجام توافقات مکمل است. همه این اندیشکده‌ها بر لزوم همکاری با اروپا در این راستا تأکید دارند.

مقدمه
ترامپ بعد از دو بار تأیید برجام در دوره‌های 90 روزه، در 21 مهر ماه 1396 آن را تأیید نکرد و ادامه تصمیم‌گیری در خصوص آن را فعلاً به کنگره آمریکا واگذار کرده است. اکنون کنگره در یک مهلت 90 روزه باید تصمیم بگیرد که آیا تحریم‌های تعلیق شده آمریکا علیه ایران طبق برجام را بازگرداند یا خیر. یکی از عوامل تأثیرگذار در تصمیم کنگره، مواضع اندیشکده‌ها و مخصوصاً گزارش‌هایی است که مسئولین این اندیشکده‌ها در کنگره ارائه می‌کنند. بنابراین با توجه به این که اندیشکده‌های آمریکایی نقشی بسیار موثر در هدایت سیاست خارجی آمریکا دارند این گزارش به دنبال پاسخ به این سوال است که مواضع این اندیشکده‌ها در خصوص برجام چیست؟ تحلیل گزارش حاضر این است که این اندیشکده‌ها غالباً خواهان حفظ برجام و اصلاح آن هستند اما در شیوه اصلاح آن نظرات متفاوتی دارند. در این گزارش مواضع مؤسسات هادسون، واشنگتن، بروکینگز، اینترپرایز آمریکا، موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا و بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها بررسی می‌شود.

موسسه هادسون (Hudson Institute)
این موسسه خواهان حفظ برجام ولی اصلاح آن، مقابله با سیاست‌های منطقه‌ای ایران و برنامه موشکی و تقویت اسرائیل در برابر محور مقاومت است. بر اساس یکی از گزارش‌های این موسسه طرح جدید ترامپ برای مقابله با ایران نیازمند خروج فوری آمریکا از توافق هسته‌ای نیست. بلکه طبق آن ایالات متحده برای تضمین این که ایران کاملاً به توافق پایبند بماند باید با متحدان همکاری کند. اکنون دست کنگره است که با همکاری نزدیک با دولت قوانینی وضع کند که ایران را برای تروریسم و برنامه موشکی تحریم کند.(1) در گزارشی دیگر از این موسسه برای عدم تکرار اشتباه اوباما توسط ترامپ و جلوگیری از افزایش قدرت ایران پیشنهاد می‌شود که آمریکا برای مدیریت پیامدهای اعلام عدم تأیید پایبندی ایران به برجام باید ابتدا یک بازدارندگی قوی نظامی برقرار سازد؛ چون تا ایران از قدرت نظامی آمریکا نترسد هیچ هدف جدی از جمله اصلاح برجام قابل دستیابی نخواهد بود؛ کاخ سفید برای وضع تحریم‌های جدید علیه ایران به بهانه حمایت از تروریسم و توسعه برنامه موشکی با کنگره همکاری کند و باید متحدان اروپایی را متقاعد کند که محدود کردن ایران به نفع آنهاست.(2)

بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (FDD)
دابوویتز (Mark Dubowitz) مدیر اجرایی بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها معتقد است یک عیب عمده در دل توافق هسته‌ای وجود دارد؛ ایران با پایبند ماندن به توافق و انتظار صبورانه برای محو محدودیت‌های عمده می‌تواند با یک برنامه غنی‌سازی در مقیاس صنعتی، با فاصله زمانی نزدیک به صفر تا تولید بمب هسته‌ای و با یک برنامه موشکی بالستیک دوربرد به یک قدرتِ در مرز هسته‌ای شدن تبدیل شود.(3) او در مقاله‌ای در «وال استریت ژورنال» می‌نویسد ترامپ نباید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای را تأیید کند. تحریم‌های غیربرجامی که دوره ترامپ وضع شد شروع خوبی است. او باید علاوه بر این سپاه پاسداران و «ایران ایر» را سازمان‌هایی تروریستی اعلام کند. این اقدامات با برجام سازگار است. ترامپ باید بر دسترسی بدون محدودیت به مکان‌های نظامی ایران برای بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل و همچنین شرایطی اصرار ورزد که محدودیت‌های کنونی را بر برنامه هسته‌ای، آزمایش سانتریفیوژهای پیشرفته و موشک‌های بالستیک دارای قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای و خرید و انتقال تسلیحات متعارف دائمی می‌سازد. دولت باید با ارائه یک استراتژی جامع برای اصلاح توافق، کنگره را متقاعد کند تحریم‌های برجامی را برنگرداند و در عوض تحریم‌هایی دیگر وضع کند. اروپایی‌ها نیز در این راستا باید شرایطی را برای ایران ترسیم کنند که اگر ایران در این بازی، بازی نکند تحت آن شرایط تحریم‌های اروپایی- آمریکایی بر می‌گردد. در غیر این صورت آنها باید شاهد خروج ترامپ از توافق و استفاده از قدرت عظیم مالی آمریکا برای وادار کردن بانک‌های اروپایی به انتخاب بین بازار 19 تریلیون دلاری آمریکا و بازار 400 میلیون دلاری ایران باشند.(4)

موسسه واشنگتن
رابرت ساتلوف (Robert Satloff) مدیر اجرایی موسسه واشنگتن معتقد است ترامپ بعد از عدم تأیید برجام اکنون این فرصت را دارد که برای یک توافق بهتر مذاکره کند. از نظر ساتلوف سه مشکل عمده در برجام وجود دارد که ترامپ می‌تواند بدون ملزم کردن ایران به مذاکره مجدد آنها را تصحیح کند. طبق نظر وی چنین کاری آسان نیست اما شدنی است.(5)

1- برنامه موشکی و نفوذ منطقه‌ای ایران: از نظر ساتلوف ایران طی دو سال گذشته برنامه موشکی تحریک‌آمیز خود را که بخشی جدایی ناپذیر از برنامه تسلیحات هسته‌ای آن است گسترش داده و نفوذ منطقه‌ای خود را نیز بسط داده است. بنابراین می‌گوید برای پرداختن به این مشکلات ترامپ باید دنبال تفاهم با اروپا و دیگر شرکای بین‌المللی درباره مجازات‌هایی باشد که باید به خاطر سرمایه‌گذاری در برنامه موشکی و فعالیت‌های تحریک‌آمیز منطقه‌ای بر ایران تحمیل شود. از نظر او چون این تحریم‌ها خارج از مفاد و محدودیت‌های برجام است اجرای آنها هیچ کدام از وعده‌های داده شده به ایران طبق برجام را نقض نمی‌کند و پیمودن این مسیر می‌تواند اشتباه دولت اوباما را که سیاستی گسترده در قبال ایران نداشت جبران کند.

2- عدم وجود مجازات‌های متناسب برای نقض برجام: از نظر ساتلوف برجام به غیر از سخت‌ترین مجازات یعنی «بازگشت سریع» تحریم‌های سازمان ملل، مجازات مورد توافق دیگری برای نقض مفاد توافق توسط ایران ندارد و شبیه یک قانون حقوقی است که برای هر جرمی تنها یک مجازات -اعدام- دارد. نتیجه این خواهد بود که همه جرم‌ها بدون مجازات انجام خواهد شد. او می‌گوید این مساله درباره سابقه دو سال گذشته ایران صادق است. ایران چندین بار مفاد برجام را نقض کرد اما هر بار به ایران این فرصت داده شد که اشتباهاتش را تصحیح کند. این مساله نتیجه شرایطی است که در آن هیچ مجازات مورد توافقی به جز تهدید به لغو کامل توافق برای نقض آن توسط ایران وجود ندارد. طبق نظر او راه حل دولت ترامپ این است که درباره مجازات‌های متناسبی که باید به دلیل طیف گسترده‌ای از نقض‌ها توسط ایران بر آن تحمیل شود با شرکای اروپایی به تفاهم برسد.

3- پایان توافق: از نظر ساتلوف یکی از بزرگ‌ترین ایرادهای برجام انقضای محدودیت‌ها روی غنی‌سازی مواد هسته‌ای ایران بعد از 15 سال است. بنابراین از نظر او اصلاح مقررات مربوط به پایان توافق بسیار اضطراری است. طبق نظر او برای حل این مشکل ترامپ می‌تواند با پنج امضاکننده دیگر برجام یا حداقل سه کشور اروپایی روی یک اعلامیه مشترک برای ملزم کردن خود به انجام اقدامات لازم برای بازداشتن ایران از جمع‌آوری مواد شکافت‌پذیر به توافق برسد.(6)

بروکینگز (Brookings)
 از نظر سوزان مالونی از موسسه بروکینگز اکنون وقت این است که تهران و واشنگتن هر دو در راستای پیدا کردن مبنایی مشترک حول یک استراتژی جدی برای ارتقای صلح و ثبات در منطقه خاورمیانه شامل تلاش برای پرداختن به مصالحه‌های اجتناب‌ناپذیر در برجام از قبیل تمدید مقررات مربوط به پایان توافق باشند. او معتقد است که بهترین پاسخ از سوی اروپا در این مرحله این است که سعی کند با دولت ترامپ برای شناسایی راه‌های بهبود عناصر کمتر بهینه برجام همکاری کند- خواه این عناصر بندهای مربوط به پایان توافق باشد خواه دیگر ابعادی که درباره آنها نگرانی وجود دارد. از نظر او آنها همچنین باید در پی یافتن راه‌هایی برای اعمال فشار بر ایران به منظور حصول پیشرفت در برخی از این حوزه‌های نگرانی باشند.(7)

اینترپرایز آمریکا (American Enterprise)
جان بولتون عضو ارشد این موسسه معتقد است در حالی که اکنون کنگره در حال بررسی چگونگی پاسخ اعلام عدم تأیید توافق هسته‌ای است باید روی تهدیدات عمیقی که ذاتی این توافق هستند تمرکز شود. از نظر او مقررات اصلی خطر اصلی هستند. و هیچ اصلاح واقعی نمی‌تواند در این توافق صورت بگیرد. و اگر آمریکا بخواهد از برجام خارج شود نیازی ندارد که با نشان دادن این که ایران محدودیت‌ها را نقض کرده است تصمیم خود را توجیه کند. از نظر او خروج از توافقاتی بین‌المللی که منافع حیاتی کشور را به خطر می‌اندازد نه مایه شرم‌ساری کشورها و نه غیر معمول است. او با مخالفت با استدلال کسانی که می‌گویند خروج آمریکا از توافق و لغو آن باعث تسریع فعالیت‌های ایران برای دستیابی به بمب هسته‌ای می‌شود می‌گوید که توانایی ایران برای تلاش در جهت داشتن بمب قبل از توافق وجود داشت؛ الان وجود دارد و در صورت خروج آمریکا از توافق باز هم وجود خواهد داشت. تنها چیزی که می‌تواند مانع ایران برای تلاش در جهت دستیابی به سلاح هسته‌ای شود حملات پیشدستانه آمریکا یا اسرائیل است و نه چند برگ کاغذ.(8)

موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا (JINSA)
در گزارشی از این موسسه با عنوان «استراتژی بازیابی قدرت نفوذ آمریکا علیه ایران» که در تیرماه 1396 به مناسبت دومین سال انعقاد برجام منتشر شد و یک روز قبل از عدم تأیید برجام توسط ترامپ در 20 مهر ماه نیز در کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا ارائه شد بیان می‌شود که دولت ترامپ نمی‌تواند و نباید از عدم توازن در تعهدات و امتیازات ناشی از برجام پیروی کند. برای معکوس کردن این مسیر خطرناک و رو به وخامت آمریکا نیاز به یک استراتژی جامعی دارد که قدرت نفوذ آمریکا را علیه ایران بازسازی کند. با توجه به افق زمانی کوتاه، خسارتی که هم اکنون برجام وارد کرده است و پیشرفت‌های ایران، تنها فشار اقتصادی کفایت نمی‌کند. یک استراتژی جدی درباره ایران باید از همه اشکال قدرت ملی آمریکا و نه فقط تحریم‌ها بهره برد. این استراتژی نیازمند راهبری پایدار و مداخله مداوم کاخ سفید است. به طور خاص آمریکا باید برجام را با قدرت اجرا کند، فشار نظامی علیه ایران را بازسازی کند، به طور نزدیک با متحدان منطقه‌ای از قبیل اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس همکاری کند از تلاش‌های این متحدان برای همکاری نزدیک با یکدیگر حمایت کند و برای تقویت این گام‌ها از ارتباطات استراتژیک استفاده کند.(9)

نتیجه‌گیری
به طور کلی اندیشکده‌های آمریکا خواهان حفظ برجام ولی اصلاح آن هستند ولی در شیوه اصلاح با هم اختلاف‌نظر دارند. برخی مثل بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها و بروکینگز اصلاح متن خود برجام و رفع ایرادات آن مثل بند پایان توافق را پیشنهاد داده‌اند. توصیه برخی مثل هادسون و موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا و موسسه واشنگتن توافقات مکمل برای برجام است. توافقاتی که هم ایرادات متن برجام را رفع کند و هم به مسائل غیربرجامی بپردازد. موسسه هادسون خواهان حفظ برجام ولی اصلاح آن و مقابله با سیاست‌های منطقه‌ای و برنامه موشکی ایران است. بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها در پی دسترسی بدون محدودیت به مکان‌های نظامی ایران برای بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل و دائمی کردن محدودیت‌های کنونی بر برنامه هسته‌ای، آزمایش سانتریفیوژهای پیشرفته و موشک‌های بالستیک دارای قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای و خرید و انتقال تسلیحات متعارف است. رابرت ساتلوف مدیر اجرایی موسسه واشنگتن معتقد است ترامپ می‌تواند سه مشکل عمده را که در برجام وجود دارد بدون ملزم کردن ایران به مذاکره مجدد و از طریق همکاری با شرکای بین‌المللی تصحیح کند. موسسه بروکینگز نیز خواهان تلاش اروپایی‌ها برای همکاری با آمریکا در راستای شناسایی راه‌های بهبود عناصر کمتر بهینه برجام است. بنابراین مشاهده می‌شود که غالب اندیشکده‌های آمریکایی خواهان حفط برجام و اصلاح آن با همکاری اروپا هستند. البته برخی مانند جان بولتون عضو ارشد موسسه اینترپرایز آمریکا نیز هستند که معتقدند هیچ اصلاح واقعی نمی‌تواند در این توافق صورت بگیرد و تنها چیزی که می‌تواند مانع تلاش ایران در جهت دستیابی به سلاح هسته‌ای شود حملات پیشدستانه آمریکا یا اسرائیل است.

*دانشجوی دکتری روابط بین الملل و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1. Rebeccah L. Heinrichs(October 13th, 2017), The New U.S. Iran Strategy, at:
https://www.hudson.org/research/13955-the-new-u-s-iran-strategy
2. Michael Doran and Peter Rough (September 5th 2017), What America Should Do Next in the Middle East, at: https://mosaicmagazine.com/response/2017/09/ america-is-not-in-a-zero-sum-contest-with-iran/
3. Maysam Behravesh (29th September 2017), Trump logic: Turn one nuclear crisis into two by killing the Iran deal, at: http://www.middleeasteye.net/columns/north-korea-and-iran-nuclear-deal-jcpoa-us-donald-trump-1235002755
4. Mark Dubowitz (25th September 2017), How Trump Can Improve the Iran Deal, at: http://www.defenddemocracy.org/media-hit/dubowitz-mark-how-trump-can-improve-the-iran-deal/
5. Robert Satloff(October 13, 2017), Here's How to Fix But Not Nix the Iran Deal, at: http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/heres-how-to-fix-but-not-nix-the-iran-deal
6. Ibid
7.  Suzanne Maloney (Tuesday October 10, 2017), To certify or not to certify? That’s not the question, at: https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/10/10/to-certify-or-not-to-certify-thats-not-the-question/
8. John R. Bolton (October 9, 2017), Mr. President, don’t put America at risk with flawed Iran deal: http://www.aei.org/publication/mr-president-dont-put-america-at-risk-with-flawed-iran-deal/
9. Eric Edelman and Charles Wald(JULY 12, 2017), Strategy to Restore U.S. Leverage Against Iran, at: http://www.jinsa.org/publications/strategy-restore-us-leverage-against-iran


نام:
ایمیل:
* نظر: