آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۶۵۱
تاریخ انتشار: ۱۲ آذر ۱۳۹۶ - ۰۹:۵۲
نقش آفرینی رژیم صهیونیستی در همه پرسی کردستان عراق
مقام معظم رهبری(مدّ ظله العالی): «همه پرسی در کردستان عراق، خیانت به منطقه و موجب تهدید آینده آن است. قدرت‌های خارجی به ویژه رژیم­ صهیونیستی به دنبال ایجاد اسراییل جدید در منطقه و به وجود آوردن وسیله‌ای برای اختلاف و نزاع هستند.» اظهارات رهبری در دیدار با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه – 1396/12/07
فهرست:

چکیده
فهرست مطالب
مقدمه

فصل اول: کردستان عراق در یک نگاه
الف) جغرافیایی
ب) سیاسی
ج) امنیتی
د) اقتصادی
ه) اجتماعی- فرهنگی
و) مهمترین نقاط قوت و ضعف

فصل دوم: تاریخچه روابط کردستان عراق و اسراییل
نگاهی کوتاه به مقاطع مهم روابط کردستان عراق و اسراییل
نظر مردم کردستان عراق در مورد رابطه با اسراییل
آیا فقط خانواده بارزانی با اسراییل در ارتباط است؟

فصل سوم: جایگاه کردستان عراق در استراتژی اسراییل
نگاه اسراییل به کردها از زاویه ایدئولوژیک و دینی
کردستان عراق در استراتژیهای امنیتی اسراییل
سرمایه گذاری اقتصادی اسراییل در کردستان عراق
استراتژی اسراییل در قبال کردستان عراق؛ بر اساس سه برهه زمانی
طرحهای اسراییل و صهیونیسم برای استقلال کردستان عراق
  • الف) طرح بنجوری
  • ب) طرح ینون
  • ج) طرح  Clean Break
کردستان عراق در کنفرانسهای هرتزلیا

فصل پنجم: نقش اسراییل در همه پرسی کردستان عراق
نقش اسراییل و صهیونیسم در برگزاری همه پرسی کردستان عراق
  • اسراییل
  • صهیونیسم
  • امارات متحده عربی
  • عربستان سعودی
اهداف اسراییل از تحریک کردستان عراق برای برگزاری همه پرسی و دلایل تأیید آن از سوی اسراییل

فصل ششم: برنامه اسراییل برای آینده کردستان عراق
فدرالیسم کردستان سوریه و حمایت اسراییل از آن؛ تالی تِلو کردستان عراق
برنامه های اسراییل برای کردستان عراق پس از همه پرسی
سناریوهای پسا همه پرسی استقلال کردستان عراق و وضعیت روابطش با اسراییل

نتیجه
ارجاعات
منابع

نویسنده:محمد زارعی *


چکیده
«ایده تشکیل یک کردستان مستقل آن قدر محبوب است که پیدا کردن یک کرد مخالف با آن کار دشواری است.» این جمله­ای کاملاً درست است که سارا مصطفی و سردار عزیز در کتاب «کردستان عراق و سیاست خاورمیانه» آورده‌اند. اما مهم‌تر از کردها در این مسأله، یک کنشگر فعال در منطقه غرب آسیاست که نه تنها محبوبیت کردستان مستقل در نزد آن به اندازه خود کردهاست بلکه می­توان گفت که در راستای تحقق این ایده، از کردهای عراق نیز کردتر است. این کنشگر فعال در عرصه استقلال کردستان، کسی نیست جز رژیم صهیونیستی. در همین راستا، این نوشتار تلاش دارد تا به این سؤال اصلی پاسخ دهد که «جایگاه کردستان عراق در برنامه‌های اسراییل چیست؟» فرض بر این است که «کردستان عراق -به ویژه همه پرسی آن- به عنوان ورقی علیه جمهوری اسلامی ایران در برنامه اسراییل بوده اما اسراییل زودتر از موعد آن را به کار گرفته است.»


روابط اسراییل و کردهای عراق به قبل از تشکیل این رژیم برمی­گردد، به سال‌هایی که زاسلانی بنیانگذار سرویس اطلاعات خارجی اسراییل «موساد»، در پوشش یک معلم در عراق فعالیت می­کرد. سپس با تشکیل رژیم جعلی اسراییل این روابط وسعت پیدا کرد و سال‌ها و دهه­های متمادی در قرن بیستم در سطوح مختلف به ویژه امنیتی و نظامی پیش رفت. اوج این روابط با سقوط صدام حسین دیکتاتور عراقی در سال 2003 آغاز شد. اما مرحله جدید این روابط که مبتنی بر سیاست حمایت علنی از استقلال کردستان بود، با سقوط موصل توسط داعش در سال 2014 کلید خورد و با همه‌پرسی 25 سپتامبر 2017 به سطح بالایی رسید.


حمایت علنی اسراییل از استقلال کردستان عراق، مسأله‌ای نیست که از منابع پنهان به دست آید. به حدی این مسأله شفاف و واضح است که حتی صراحتاً در کنفرانس مهمی همچون هرتزلیای سال 2015، برای خنثی کردن برخی تهدیدات از سوی ایران و عراق، طرحی مبنی بر «تحکیم جایگاه اقلیم کردستان عراق و نزدیک شدنش به اعلام استقلال و حفظ روابط ویژه‌اش با اسراییل» را فریاد می‌زنند. لذا به همین دلیل است که وقتی سخن از نقش آفرینی اسراییل در پروژه همه پرسی 25 سپتامبر به میان می­آید، مسأله‌ای دور از ذهن نیست و حتی مصادیق و فکت‌های متعدد و متنوعی را می‌توان برای آن ذکر کرد.


نقش آفرینی اسراییل در همه پرسی کردستان عراق، بر عهده یک نهاد، مؤسسه، سازمان یا فرد خاصی در اسراییل نبود. وقتی این نقش آفرینی به صورت عمیق و دقیق بررسی می‌شود، گویی همه اسراییل برای استقلال کردستان عراق و همه پرسی کذایی آن بسیج شده­اند. از سرویس‌های اطلاعاتی مانند موساد تا پارلمان این رژیم یعنی کنست، از شخصیت‌های سیاسی و نظامی اسراییل مانند ساعر و گولان تا مراکز مطالعاتی و پژوهشی مانند مرکز موشه دایان و... همه و همه در یک صف واحد، به دنبال استقلال کردستان بوده، هستند و خواهند بود. اما اهداف و دلایل اسراییل از حمایت از این استقلال و نقش­آفرینی در همه پرسی اخیر این منطقه چه بوده است؟


اسراییل اهداف و دلایل متعددی از حمایت از استقلال کردستان عراق و نقش آفرینی در همه ‌پرسی داشته و دارد. برخی از این اهداف عبارتند از: تأمین نفت اسراییل از منطقه نفت خیز کردستان عراق، تحقق طرح‌های صهیونیسم برای منطقه با هدف ایجاد کانتون‌های جدید بر اساس نژاد و طایفه و...، ایجاد یک هم پیمان و شریک ناب در منطقه در مقابل عرب‌ها و بازیگران بزرگی همچون ایران و ترکیه (اسراییل بزرگ همسایه کردستان بزرگ)، بی­ثبات شدن منطقه به نفع اسراییل و... . اما ورای همه اهداف مطروحه، هدفی بسیار مهم در نزد اسراییل در راستای تحریک کردستان به اجرای همه‌پرسی در چنین مقطع زمانی وجود دارد و آن «مقابله با نفوذ ایران در سوریه و مرزهای اسراییل به ویژه جولان» است. این یک ادعای صرف نیست. اظهارنظرهای مقامات و تحلیلگران اسراییلی و همچنین گزارشات برخی سازمان‌ها و نهادها بر این امر تأکید دارد.


با توجه به اهداف مذکور، اسراییل برنامه­های خاصی را برای استقلال کردستان عراق پس از همه‌پرسی مطرح و دنبال کرده است که مهم‌ترین آنها، حمایت دیپلماتیک شدید از همه­پرسی و پرونده استقلال، به همراه اقناع طرف‌هایی همچون آمریکا و اروپا مبنی بر حمایت از استقلال این منطقه می‌باشد.


برخی از کارشناسان و تحلیلگران، کنشگری اسراییل در رابطه با پرونده کردستان عراق و وجود این رژیم در این منطقه را نفی کرده و یا سطح آن را بسیار پایین عنوان می­کنند. اما واقعیت چیز دیگری است؛ واقعیتی که اسناد متعدد و مختلف آن را افشا کرده‌اند و به قولی «مو لایِ درزش نمی‌رود». این واقعیت بر روابط اسراییل و کردستان عراق تأکید دارد و در سطح و میزانی است که بر هیچ کس پوشیده نیست که اسراییل در کردستان عراق حضور چشمگیری دارد. اگر این مسأله بر کسی پوشیده است، با مطالعه تاریخ 70 سال اخیر در روابط طرفین، می‌تواند عمق مسأله را درک کند.


مقدمه
اقلیم کردستان عراق جایگاه برجسته‌ای در حوادث بزرگ بیش از نیم قرن گذشته عراق داشته است. جایگاه این اقلیم تا جایی است که به عنوان دروازه شرقی جهان عرب محسوب می‌شود. به دلیل همین موقعیت استراتژیک و جایگاه ویژه، تلاش کرده و می‌کند تا به یک دولت و سرزمین مستقل تبدیل شود. اما این فقط تلاش کردهای عراق نیست. اکراد در 4 کشور ترکیه، ایران، عراق و سوریه حضور دارند. تلاش‌های این قوم برای تأسیس یک دولت واحد به نام کردستان، از زمان قدیم تا عصر کنونی متوقف نشده است. برخی معتقدند که اولین تلاش‌ها برای ایجاد دولت کردی، در سال 1014 میلادی با تأسیس امارت «دولت حسنوی» آغاز شد. این تلاش­ها تا قرن بیستم ادامه داشت تا اینکه دولتی با عنوان «جمهوری مهاباد» توسط قاضی محمد در سال 1946 پس از جنگ جهانی دوم در کردستان ایران تأسیس شد اما پس از 11 ماه سقوط کرد. از همان زمان تاکنون کردها چشم امید به ایجاد یک دولت کردی مستقل و با شناسایی بین‌المللی دارند و نتیجه این تلاش‌ها، حکومت فدرالی در شمال عراق بوده است.


در حال حاضر از نظر قانونی و طبق قانون جدید عراق، کردستان با ساختار فدرالی در دولت مرکزی عراق شناخته می‌شود. اما کردها طبق آن آرمان استقلال‌طلبی خود، حکومت فدرالی را نمی‌پذیرند و خواهان استقلال کامل از عراق هستند. بر همین اساس است که در تاریخ 7/6/2017، مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان رسماً اعلام کرد که با توافق با اغلب طرف‌های سیاسی کردستان، همه پرسی استقلال کردستان عراق را در 25 سپتامبر 2017 برگزار خواهد کرد. اما اینکه برگزاری این همه پرسی به چه قیمتی خواهد بود را باید در طرح‌های صهیونیسم بین‌الملل و رژیم صهیونیستی برای تجزیه منطقه به ویژه عراق جستجو کرد.


تفکر تقسیم و تجزیه منطقه غرب آسیا به ویژه کشور عراق به دولت‌های کوچک و طایفه­ای، در خدمت منافع اسراییل بوده، هست و خواهد بود. اسراییل است که علناً از کردهای عراق در انفصال، جدایی و استقلال حمایت کرده و آنان را تشویق می‌کند. این مسأله بارها و بارها از سوی مقامات اسراییلی مطرح شده است. یکی از اولین اظهارات رسمی متعلق به نتانیاهو در سال 2014 است. در جریان همه پرسی نیز حمایت اسراییل تشدید شد و این حمایت در این برهه نیز حکایت از ایفای نقش جدید اسراییل در منطقه کردستان دارد.


گزارش پیش رو تلاش دارد تا به این سؤال اصلی پاسخ دهد که «جایگاه کردستان عراق در برنامه‌های اسراییل چیست؟» فرض بر این است که «کردستان عراق -به ویژه همه پرسی آن- به عنوان ورقی علیه جمهوری اسلامی ایران در برنامه اسراییل بوده است اما اسراییل زودتر از موعد آن را به کار گرفته است.» برای اثبات این فرض، به چندین سؤال فرعی نیز پاسخ داده خواهد شد که به شرح ذیل می‌باشد:

1- روابط کردستان عراق و اسراییل طی سال‌ها و دهه­های گذشته در چه سطحی بوده است؟
2- کردستان عراق در استراتژی اسراییل از چه جایگاهی برخوردار است؟
3- اهداف و دلایل اسراییل از حمایت از استقلال کردستان عراق و تحریک این اقلیم برای برگزاری همه پرسی چیست؟
4- نقش اسراییل و صهیونیسم در استقلال کردستان عراق و همه پرسی این منطقه چه میزان بوده و هست؟
5- برنامه‌های اسراییل برای دوران پسا همه پرسی کردستان عراق کدامند؟


فصل اول: کردستان عراق در یک نگاه

اقلیم کردستان عراق (به کردی: هه‌ریمی کوردستان Herêmî Kurdistan) منطقه­ای در شمال مرزهای عراق است و اغلب ساکنان این منطقه کرد هستند. این منطقه، منطقه­ای راهبردی و استراتژیک است که ضروری است به صورت مختصر و خلاصه، در ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی، جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بحث و بررسی شود.
الف) جغرافیایی

کردستان عراق شامل استان‌هایی همچون اربیل، سلیمانیه و دهوک است و تمامی پژوهش‌های تاریخی بر این مسأله توافق دارند که کوههای همرین حد فاصل مرزهای اقلیم با عراق است. این مرزها از وسط عراق در جنوب شرقی شهر بدره در استان واسط شروع شده و به سوی شمال عراق در تا پل نفتی در غرب منطقه مندالی امتداد دارد.1
حضور اسراییل در کردستان عراق

کردستان عراق از شرق با ایران، از شمال با ترکیه، از غرب با سوریه و از جنوب با سرزمین عراق هم مرز است. این منطقه به عنوان یک منطقه کوهستانی متمایز می‌شود و دارای جغرافیایی متنوع همچون مناطق کوهستانی سرد با چشمه‌های آب طبیعی و برف و همچنین دشت‌های گرم و خشک است. مساحت اقلیم کردستان بدون احتساب مناطق مورد منازعه همچون استان کرکوک، حدود 40000 کیلومتر مربع است که تقریباً 4 برابر مساحت کشوری همچون لبنان می‌باشد.2 اما بر اساس ادعای خود کردها و با احتساب مناطق مورد منازعه، حدود 78736 کیلومتر مربع است که بیش از 18% از مساحت کل عراق را تشکیل می‌دهد.3

حضور اسراییل در کردستان عراق

ب) سیاسی
عرصه سیاسی منطقه کردستان عراق را می‌توان از سال 1979 تعریف کرد؛ زیرا ساختار سیاسی این منطقه روند خود را شروع کرد. در سال 1979، میان صدام حسین به عنوان نایب رئیس شورای رهبری انقلاب عراق در آن زمان و ملا مصطفی بارزانی رهبر شورشیان کُرد، توافقنامه‌ای در راستای پایان جنگ میان بغداد و کردها به امضا می­رسد.4 از همین تاریخ تا سال 2005، کردستان عراق دارای یک حکومت خودگردان شد. در سال 2005 این منطقه از حکومت خودگردان به اقلیم کردستان عراق تبدیل و دارای پرچم، قانون، سرود ملی، حکومت و پارلمان خاص خود شد و تا همین مقطع زمانی نیز ادامه دارد. یعنی اکنون کردستان عراق دارای ساختار فدرالی است.

حضور اسراییل در کردستان عراق

 
پایتخت اقلیم کردستان، اربیل است. رئیس کنونی اقلیم کردستان، مسعود بارزانی و نخست وزیر (رئیس کابینه اقلیم) نیچروان ادریس بارزانی و رئیس پارلمان آن نیز دکتر ارسلان بایز میباشد. این منطقه دارای یک قانون اساسی کامل میباشد که بر اساس آن، نهادهای حکومتی تأسیس شده است. این قانون شامل سه بخش اصلی و 122 ماده میباشد.5 منطقه فدرالی کردستان عراق دارای یک پرچم مجزا نیز هست که دارای سه رنگ قرمز، سفید و سبز میباشد.

شعار ملی این پرچم، خورشیدی طلایی رنگ با 21 شعاع مساوی و مشابه است.6

حضور اسراییل در کردستان عراق

در اقلیم کردستان تعداد زیادی احزاب سیاسی وجود دارد که در انتخابات پارلمانی اقلیم با یکدیگر رقابت می‌کنند. دو حزب بزرگ و تأثیرگذار این منطقه، «حزب دموکرات کردستان» وابسته به خانواده بارزانی و «حزب اتحادیه میهنی کردستان» وابسته به خانواده طالبانی است. این دو حزب به علاوه احزاب دیگر، از طریق انتخابات می‌توانند در پارلمان اقلیم کرسی کسب کنند. لازم به ذکر است که به موجب قانون شماره یک سال 1992، پارلمان اقلیم از 111 کرسی تشکیل می‌شود و اولین انتخابات پارلمان در سال 1992 برگزار شد. توزیع احزاب کردی در پارلمان کنونی کردستان (دوره چهارم- سال 2013) به شرح شکل زیر است.7

حضور اسراییل در کردستان عراق

دولت فعلی اقلیم، هشتمین کابینه است که از 28 خرداد 1393 (18 ژوئن 2014) کار خود را شروع کرده است. در حال حاضر این کابینه با ریاست نیچروان بارزانی بر سر کار است و بین 17 تا 19 وزارتخانه دارد.8 این اختلاف تعداد به دلیل آن است که برخی وزارتخانه­ها، نهادهای فرعی کابینه است. وزارتخانه­ها نیز بر اساس تعداد کرسی احزاب در پارلمان تقسیم می‌گردد.


ج) امنیتی
در می سال 2007، مسئولیت امنیتی اقلیم کردستان عراق به صورت رسمی، از نیروهای چند ملیتی به حکومت اقلیم و نیروهای مسلح آن واگذار شد. نیروهای مسلح اقلیم را «پیشمرگه» تشکیل می‌دهد. منقول است که بیش از 150 هزار نیروی پیشمرگه در کردستان وجود دارد.9 این نیروها در کمک به حکومت مرکزی عراق، تأمین امنیت مرزها را بر عهده دارند. وزارت پیشمرگه مسئولیت این نیروها را در اقلیم بر عهده دارد. علاوه بر نیروهای نظامی پیشمرگه، نیروهای پلیس تحت نظر وزارت داخلی و نیروهای امنیتی- اطلاعاتی موسوم به «آسایش» نیز در این منطقه فعالیت می‌کنند.


آسایش نام سازمان امنیتی اقلیم است که از مارس 1993 فعالیت خود را شروع کرده است.10 البته علاوه بر آسایش، دو نهاد اطلاعاتی و امنیتی دیگر نیز در اقلیم وجود دارد که عبارتند از: سازمان «زانیاری» وابسته به حزب اتحاد میهنی کردستان (طالبانی) و «پاراستین» وابسته به حزب دموکرات کردستان (بارزانی). این سرویس‌های امنیتی، از اعضای نهادی با عنوان «شورای امنیت اقلیم کردستان» هستند که ریاست آن را مسرور بارزانی فرزند مسعود بارزانی بر عهده دارد. لازم به ذکر است که نیروهای نظامی و اطلاعاتی توسط آمریکا، انگلستان و تا اندازه‌ای اسراییل آموزش داده شده و از نظر لجستیکی حمایت می‌شوند.


د) اقتصادی
شرایط پیچیده و بحرانی عراق و منطقه از سال 1992 تا­کنون، فرصت­های اقتصادی و سیاسی مناسبی را برای کردستان عراق ایجاد کرده است. در همین راستا، شرکت‌های ترکیه‌ای و در درجه بعد اروپایی و آمریکایی با حضور گسترده‌ای در این منطقه دارند و بر همین اساس این منطقه شدیداً در حال توسعه است. البته عامل اصلی این مهم، ثروت عظیم نفتی اقلیم است و شرکت‌های غربی نیز با توجه به منبع عظیم نفت در این منطقه، پس از سقوط صدام حسین دیکتاتور عراقی، سرمایه­گذاری بیشتری در حوزه نفتی این منطقه کردند. به گونه‌ای که اولین چاه نفت در اقلیم پس از سقوط صدام، در سال 2006 توسط یک شرکت نروژی به نام «DNO» حفاری شد.11 در حال حاضر نیز با توجه به وجود 32 سرکنسولگری خارجی در اقلیم، حدود 50 شرکت خارجی و داخلی از 26 کشور در امر نفت و گاز اقلیم فعال هستند.


نفت پایه اصلی اقتصاد اقلیم است. منقول است که کردستان عراق 15% کل تولید نفت عراق و 7% از تولید نفت جهان را شامل می‌شود.12 گزارش‌های متعدد نیز حاکی از آن است که ذخیره نفت این منطقه (به استثنای کرکوک) 45 میلیارد الی 60 میلیارد بشکه تخمین زده می‌شود و روزانه 100 هزار بشکه نفت از طریق بندر جیهان ترکیه از این منطقه به خارج صادر می‌شود.13 پس می­توان این گونه گفت که اقتصاد اقلیم کردستان بر درآمدهای نفتی استوار است.


پس از نفت، کشاورزی و گردشگری در درجه دوم قرار دارند. سرمایه‌گذاری‌های خارجی نیز علاوه بر حوزه نفت، در بخش ساخت و ساز، مراکز خرید و زیرساخت‌ها نیز می‌باشد. دو فرودگاه بین‌المللی اربیل و سلیمانیه در اقلیم نیز، در راستای اقتصاد این منطقه نقش آفرین است. فرودگاه بین‌المللی دهوک نیز در دست احداث است.14 اما با این وجود، باز هم کردستان عراق دارای مشکلات اقتصادی است. بدهی‌های اقتصادی اقلیم حدود 20 میلیارد دلار است15 و این بیانگر آن است که اقتصاد اقلیم همچنان ضعیف است و از مشکلات متعددی رنج می‌برد. این در صورتی است که طبق قانون عراق در سال 2005، 17% از بودجه دولت مرکزی به اقلیم کردستان اختصاص می‌یابد.16


ه) اجتماعی- فرهنگی
طبق آمار سال 2005، تعداد ساکنان اقلیم، 2/5 الی 5/5 میلیون نفر تخمین زده شده است که اغلب آنان کرد بوده اما عرب‌ها، ترکمان­ها و آشوری­ها نیز در این منطقه سکونت دارند.17 اغلب ساکنان این منطقه مسلمان سنی هستند اما اقلیت‌های دینی دیگر از جمله مسیحیت، یهود، صابئی و علوی نیز وجود دارند. زبان کردی به دو لهجه سورانی و کرمانجی، به عنوان زبان اصلی این منطقه است. یازده دانشگاه دولتی و چندین دانشگاه غیردولتی نیز در اقلیم وجود دارد که سیستم آموزشی برخی از آنها به زبان انگلیسی است.18 جدول ذیل، شهرها، استان‌ها و جمعیت آنها را به تفکیک نشان می‌دهد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

و) مهم‌ترین نقاط قوت و ضعف
منطقه اقلیم کردستان عراق دارای نقاط قوت و ضعف متعددی می­باشد اما مهم‌ترین آنها عبارتند از:
- موقعیت جغرافیایی راهبردی: اقلیم در دل غرب آسیا وجود دارد و به عنوان دروازه شرقی به جهان عرب محسوب می‌شود. این مسأله یک نقطه قوت برای اقلیم می‌باشد. اما از سوی دیگر می‌تواند به عنوان یک نقطه ضعف نیز مطرح باشد، زیرا توسط چهار کشور ایران، ترکیه، عراق و سوریه احاطه شده و هر گونه تحولی در آن، بر فضای داخلی کشورهای مذکور تأثیرگذار است و ممکن است این کشورها در هر تحول و اتفاقی در این منطقه ورود کرده و کردستان عراق را محدود کنند.

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

- سرمایه­ های طبیعی فراوان: یکی از نقاط قوت بارز کردستان عراق، سرمایه طبیعی فراوان است. این سرمایه شامل سه بخش اصلی است:19 1- نفت: نفت در رأس سرمایه‌های اقلیم قرار دارد. بسیاری از برآوردها حاکی از آن است که نفت ذخیره این منطقه بیش از 45 میلیارد بشکه است. 2- آب: این منطقه سرشار از منابع آبی از جمله رودها و دریاچه‌های طبیعی است که عرصه‌های کشاورزی و اقتصادی این منطقه را ساپورت می‌کند. 3- معادن: علاوه بر نفت و آب، مواد معدنی از جمله فسفات، اورانیوم، طلا، نقره، آهن، نیکل، سنگ مرمر و ... از سرمایه‌های طبیعی این منطقه است.

- عدم دسترسی به آب‌های آزاد و محصور در خشکی: منطقه اقلیم کردستان عراق به آب‌های آزاد دسترسی ندارد و توسط چهار کشور احاطه شده است. همین امر اوضاع اقتصادی آن را نیز در شرایط استقلال بسیار تحت تأثیر قرار می‌دهد.

حضور اسراییل در کردستان عراق


فصل دوم: تاریخچه روابط کردستان عراق و اسراییل

نگاهی کوتاه به مقاطع مهم روابط کردستان عراق و اسراییل
روابط کردهای عراق با اسراییل به سال‌ها قبل از تأسیس این رژیم در سال 1948 میلادی برمی‌گردد. در آن برهه، یهودیان وابسته به گروه‌های صهیونیستی به سرزمین عراق به ویژه کردستان رفت و آمدهای زیادی داشتند تا اینکه این روابط پس از تأسیس اسراییل به صورت گسترده و رسمی ادامه پیدا کرد. به عبارتی می­توان گفت که روابط یهودیان و صهیونیست‌ها با کردهای عراق قبل از سال 1948، زمینه و بستری بسیار مناسب برای روابط رژیم اسراییل با کردستان عراق شد. به همین دلیل به کارگیری این عبارت شاید درست باشد که روابط اسراییل و کردستان عراق در آستانه یک سده شدن (یک قرن) قرار دارد.


روابط طولانی و مستمر کردستان عراق و اسراییل، مساله‌ای نیست که بر کسی پوشیده باشد. به حدی منابع و اسناد دست اول در مورد این روابط وجود دارد که هیچ طرفی نمی‌تواند آن را نادیده گرفته و نفی کند؛ منابع و اسنادی که علاوه بر کتب، مقالات، گزارش‌ها، تصاویر، فیلم‌ها و...، اظهارنظرهای مستقیم، صریح و شفاف مقامات دو طرف را نیز در بر می­گیرد. اما نکته جالب‌تر این روابط اینجاست که کردهای عراق نیز نه تنها به هیچ وجه این روابط را نفی نمی‌کنند بلکه به نوعی به این روابط با غاصب سرزمین‌های اسلامی افتخار نیز می‌کنند. اگر به این جمله مسعود بارزانی مسئول اقلیم کردستان عراق در اثنای سفرش به کویت در می 2006 توجه کنید، عمق مسأله را خواهید فهمید. بارزانی در پاسخ به سؤال یک خبرنگار در مورد روابط بین کردستان عراق و اسراییل چنین می‌گوید:20
 
«ایجاد روابط با اسراییل جرم نیست. اگر بغداد روابط دیپلماتیک با اسراییل برقرار کند، ما نیز موافق ایجاد یک کنسولگری برای اسراییل در اربیل هستیم.»    
 
در این بخش به برخی از ایستگاه‌های مهم روابط کردستان عراق و اسراییل می‌پردازیم تا با نگاه و فهمی درست از روابط این دو طرف، مسائلی همچون حضور و نفوذ اسراییل در کردستان عراق، حمایت این رژیم از استقلال این منطقه و اهداف و برنامه‌های آن را بهتر درک کنیم.

حضور اسراییل در کردستان عراق

اخیراً نیز بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسراییل در 25 اکتبر 2017 (3/8/1396) در کنست این رژیم در مراسم بزرگداشت «رحبعام زئیوی» وزیر گردشگری اسبق اسراییل که در سال 2001 توسط جبهه خلق برای آزادی فلسطین به هلاکت رسید، اعلام کرد: «زئیوی در دهه 60 قرن گذشته، یک بیمارستان در کردستان عراق زیرنظر ارتش اسراییل ساخته است.»21 اما فقط اطلاعات مذکور نیست که روابط اسراییل و کردستان را نشان می­دهد، بلکه تصاویری که طی سال‌های گذشته از سوی بسیاری از منابع اسراییلی منتشر شده است، بیانگر مطابقت کامل اطلاعات با تصاویر است و این تصاویر منتشر شده، اطلاعات ارائه شده در جدول فوق را کاملاً اثبات می‌کند.

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق
حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق


در راستای روابط کردستان عراق و اسراییل، یکی از اسناد بسیار مهمی که می‌توان به آنها دسترسی پیدا کرد و به آنها رجوع کرد، اسناد سازمان اطلاعاتی- امنیتی ایران در زمان پهلوی یعنی «ساواک» است. در این قسمت به چند اسناد ساواک که پس از انقلاب اسلامی علنی نیز شده است اشاره می‌شود:

1- گزارش اداره کل دوم ساواک در مورد طرح کریستال22 مورخ 7/4/1348: در این گزارش آمده است: «بفرموده مقرر است عملیات فوق (استخدام مأموران عراقی) از نظر امکانات مادی و معنوی دوستان زیتون (اسراییل) با همکاری مشترک آنان مانند عملیات فعلی بارزانی در شمال (عراق) انجام گردد.»23


2- نامه سران سازمان اطلاعات اسراییل به ساواک در مورد از سرگیری فعالیت پایگاه‌های برون مرزی در سال 1354: در این نامه تحت عنوان «شبکه اطلاعاتی شمال»24 آمده است: «از سال 1346 شبکه‌هایی در شمال عراق جهت کسب اخبار داخلی عراق توسط عناصر بارزانی در سازمان‌های لشکری و کشوری عراق تشکیل و زیر نظر یکی از فرزندان بارزانی (مسعود) شروع به بهره‌برداری نموده بود که ضمن تماس نمایندگان مرکز و دوستان زیتون قرار شد با تأمین قسمتی از هزینه‌های این شبکه و تکمیل آن اطلاعات مکتسبه از شبکه تکثیر و در اختیار مرکز دوستان زیتون گذارده شود.»25


علاوه بر مقاطع مذکور در روابط کردستان عراق و اسراییل، برخی از مهم‌ترین و مشهورترین مستشاران اسراییلی در کردستان عراق طی دهه‌ها و سال‌های گذشته، به صورت علنی و شفاف نسبت به این روابط صحه گذاشته‌اند. تصدیق این مستشاران، در قالب کتاب، یادداشت‌هایی با عنوان خاطرات، مصاحبه‌های مطبوعاتی، تلویزیونی، رادیویی و... وجود دارد و کاملاً مستند است. در این میان، به برخی از این مستشاران اشاره می‌گردد:

- الیعزر تسفریر با نام مستعار «گیزی»: وی آخرین نماینده موساد در ایران در ایام انقلاب اسلامی در سال 1357 و مسئول شعبه کردستان در موساد طی سال‌های 1974 و 1975 بوده است.26

حضور اسراییل در کردستان عراق

- ژنرال اسحاق مردخای:27 وی متولد کردستان عراق و وزیر دفاع اسراییل طی سال‌های 1996- 1999 است.


- مئیر عامیت:28 رئیس موساد طی سال‌های 1963- 1968 که بر اساس منابع متعدد، طی دوران ریاستش بر موساد، شخصاً بر طرح‌های کردی علیه عراق اشراف داشته است.

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

- موشه دایان: وی وزیر دفاع اسراییل طی سال‌های 1967 تا 1974 بوده است. در سفر ملا مصطفی بارزانی به اسراییل، دایان در باغ شخصی خود با بارزانی دیدار و گفتگو داشته است.29

حضور اسراییل در کردستان عراق

ابعاد روابط اسراییل و کردستان عراق و جزییات پیرامون این روابط بسیار زیاد است. برای پیگیری بیشتر موضوع چند کتاب پیشنهاد می‌شود که اغلب آنها توسط اسراییلی‌ها به تألیف و تحریر در آمده است.

حضور اسراییل در کردستان عراق

علاوه بر کتب مزبور، سلسله یادداشت‌هایی نیز با عنوان خاطرات مقامات و شخصیت‌های اسراییلی در مورد روابط اسراییل و کردستان عراق وجود دارد که به شرح ذیل است:

- خاطرات «مناخیم ناحیک نفوت» نایب رییس موساد در دهه‌های 60، 70 و 80 میلادی در مورد مهاجرت یهودیان عراقی به فلسطین

حضور اسراییل در کردستان عراق

- خاطرات «رافائل ایتان» رئیس ستاد کل ارتش اسراییل در جنگ اول لبنان در مورد رابطه با کردهای عراق

- سلسله گزارش‌های تفصیلی «اوری میلشطاین» مورخ نظامی اسراییل در معاریو، در مورد ارتباطات اسراییل با کردستان از آغاز تاکنون.
حضور اسراییل در کردستان عراق


البته این روابط فقط توسط اسراییلی‌ها برملا نشده و اسناد پیرامون آن فقط از سوی این رژیم منتشر نشده است. در داخل کردستان عراق نیز اسنادی در رابطه با این روابط انتشار یافته است. نمونه بارز آن، چاپ کتابی در سال 2012 در اربیل بود که تقریباً در سکوتی معنادار منتشر شد. وزارت فرهنگ و جوانان اقلیم کردستان عراق در فروردین 1391 (2012م) اعلام کرد که کتابی با عنوان «دوستی کردها و اسراییل» به قلم «مولود آفند»-که یک کرد یهودی است- برای مجوز چاپ و انتشار به این وزارتخانه ارائه شده است.30 تصویر جلد کتاب کاملاً گویاست.

تمامی کتب، گزارش‌ها و مقالات مذکور، به مثابه اسنادی مستند و معتبر از روابط اسراییل با کردستان عراق است اما این رابطه در جامعه دو طرف نیز رخنه کرده است. تا جایی که در حال حاضر حدود بین 150 هزار تا 200 هزار کرد یهودی در اسراییل زندگی می‌کنند. بازار «شوک مخنه یهودا» در اورشلیم (بیت المقدس)، بازاری است که برخی از همین کردهای یهودی در آن مغازه‌هایی دارند.31 البته در مورد تعداد یهودیان کردستان عراق اطلاعات دقیقی در دست نیست اما «شیرزاد مامسانی» نماینده یهودیان در وزارت اوقاف و امور دینی اقلیم در 18 اکتبر 2015 اعلام کرد: «بیش از 400 خانواده یهودی در کردستان عراق سکونت دارند.»32 البته در 10 کیلومتری شمال شهر دهوک در کردستان عراق با نام «صندور» وجود دارد، یک منطقه کاملاً یهودی است.33

نظر مردم کردستان عراق در مورد رابطه با اسراییل

از آنجایی که روابط اسراییل و کردستان عراق طی سال‌ها و دهه‌های اخیر، کاملاً آشکار شده است، این پرسش‌ها به ذهن خطور می‌کند که آیا مردم اقلیم از این روابط آگاه نیستند؟ آیا مردم کرد این منطقه نسبت به ارتباط با اسراییل زاویه ندارند؟ اگر زاویه دارند، پس چه انگیزه ای باعث می‌شود که این ارتباطات برقرار باشد؟ چرا مردم به این روابط اعتراض و انتقاد شفاف و محکمی ندارند؟ و اگر زاویه و یا انتقادی ندارند، دلایل آن چیست؟

در پاسخ به پرسش‌های مذکور باید گفت که شواهد موجود نشان می‌دهد که مردم کردستان عراق نسبت به روابط این منطقه با اسراییل آگاهی دارند و نسبت به آن جاهل نیستند. اما اینکه پس چرا نسبت به این روابط معترض نمی‌شوند و زاویه ندارند، نکاتی مطرح خواهد شد که شاید بتواند این مسأله را تفهیم کند:

1- غالب مردم کردستان عراق معتقدند تا هنگامی که روابط طرفین به تحقق آرمان قوم کرد یعنی استقلال و تشکیل کشور کردستان مستقل بیانجامد و حقوق آنها را تأمین کند، هیچ مشکلی در برقراری این رابطه وجود ندارد؛ حتی اگر این روابط به طرح‌های اسراییل نیز کمک کند.

2- از سوی دیگر، مردم کردستان وقتی نگاه می‌کنند که فقط اسراییل حامی استقلال آنهاست و کاملاً از آنها پشتیبانی می‌کند، لذا روابط با این رژیم را این گونه توجیه می‌کنند که فقط اسراییل است که از کردها برای رقم زدن سرنوشت­شان حمایت می­کند.

3- مردم کرد می‌توانند این گونه توجیه کنند که بسیاری از کشورهای عربی همچون اردن و مصر، اسراییل را به رسمیت شناخته و با آنها ارتباط دارند. پس انتظار عدم روابط کردها با اسراییل و قطع آن انتظار بیجایی است. به همین دلیل است که رابطه با اسراییل را جرم و قبیح نمی‌دانند. اما نکته مهمی که در اینجا باید بدان توجه نمود و مواظب انحراف اذهان بود، این است که در اردن و مصر، حکومت‌های این دو کشور عربی با اسراییل ارتباط دارند و مردم آنها به ویژه کشور مصر، به شدت اسراییل ستیز می باشند. مصداق این ادعا، حمله به سفارت اسراییل در قاهره در اثنای بهار عربی است. از سوی دیگر، اسراییلی‌ها و یهودیان نیز معتقدند که کردهای عراق برخلاف عرب‌ها، نه تنها از اسراییل نفرت ندارند بلکه با این رژیم احساس نزدیکی نیز می‌کنند. سث فرانتسمن (Seth J. Frantzman) معاون تحقیقاتی مرکز هرتزلیا و از تحلیلگران روزنامه جروزالیم‌پست و متخصص اکراد، در سفری که به شمال عراق داشته است، می‌گوید: «صلح اسراییل با مصر و اردن را نمی‌توان یک صلح گرم و صمیمی دانست. نفرت از اسراییل و یهودیان در خیابان‌های مصر ملموس است. در اردن نیز به همین گونه اما کمتر از مصر. اما کردها متفاوت از مصری‌ها و اردنی‌ها هستند. با کردها در سطح خیابان نیز گرما و صمیمیت حس می‌شود. اگر آنها استقلال داشته باشند، رابطه خوبی با اسراییل خواهند داشت.»34

4- برخی نیز معتقدند که این روابط وجود دارد اما در به تصویر کشیدن آن، بزرگ نمایی صورت گرفته است. اما آیا می‌توان اسناد و محکمات موجود (که در بخش قبل بدان اشاره شد) را نفی کرد؟!؛ آن هم اسنادی که دو طرف رابطه بدان اذعان داشته و مکرر به آن اشاره می‌کنند و از انتشار آن هیچ ابایی ندارند.

5- یکی از مصادیق بسیار مهم در موضع مردم کردستان عراق نسبت به اسراییل، در بالا بردن پرچم اسراییل توسط کردها در مراسم‌های مختلف نهفته است. متأسفانه تعدد چنین اقدامی آنقدر زیاد است که نمی‌توان آن را سهوی دانست. در همین راستا، در 26 آگوست 2017 (یک ماه قبل از همه پرسی)، در شهر کلن آلمان حدود 10 هزار کرد مراسمی در حمایت از استقلال کردستان برگزار کردند که در جای جای آن پرچم اسراییل بود.35

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق


راهپیمایی‌های تل آویو و بیت المقدس در سرزمین‌های اشغالی (اسراییل) در روز همه پرسی کردستان عراق در 3 مهر 1396 نیز همین مسأله را اثبات می‌کند.36

حضور اسراییل در کردستان عراق

در مراسم‌ها و جشن‌های ایام همه پرسی در شهرهای کردستان عراق به ویژه اربیل نیز همین اقدام انجام شد و دیگر جای هیچ شک و شبهه‌ای را باقی نمی­گذارد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

6- نکته مهم این است که این روابط از سوی غالب مردم کردستان عراق نفی نمی‌شود بلکه یا تأیید می‌شود، یا توجیه می­کنند و یا سطح آن را به دلایلی کاهش می‌دهند. به عبارت دیگر، همگان بر رابطه اسراییل و کردستان عراق صحه می‌گذارند.


اما تمامی مسائل فوق، توسط نظرسنجی‌ها نیز قابل اثبات است. طی یک نظرسنجی که سازمان کردی نظرسنجی «point» در سپتامبر 2009 در اقلیم کردستان عراق برگزار کرد، 6/64% موافق روابط کردستان با اسراییل بوده و ترجیح دادند که این روابط به صورت رسمی‌باشد. در پاسخ به سؤال دیگری در این نظرسنجی مبنی بر تأثیر این روابط در تسریع برپایی دولت مستقل کردی، 9/66% پاسخ مثبت داده و تأثیر این روابط بر سرعت پرونده استقلال کردستان را مثبت دانستند. در این نظرسنجی حدود 1000 نفر در سنین مختلف مشارکت داشتند و «امیر فندی» مسئول سازمان point نیز این نظرسنجی را تأیید کرد.37



آیا فقط خانواده بارزانی با اسراییل در ارتباط است؟
یکی از نکات انحرافی در پرونده روابط اسراییل و کردستان عراق این است که این روابط را فقط مربوط به خانواده بارزانی و حزب وابسته به این خانواده عنوان می‌کنند. اما اسناد متعدد خلاف این ادعا را می‌رساند. در همین راستا، سه سند از سه خانواده بزرگ و پرنفوذ کردستان عراق در این پرونده ارائه خواهد شد. البته عشیره‌ها و خانواده‌های متعددی در جامعه کردستان حضور دارند اما این سه خانواده در بین دیگران، بزرگتر و دارای نفوذ بسیار زیادی هستند. این سه خانواده عبارتند از: بارزانی، طالبانی و زیباری.38


- «هوشیار زیباری» وزیرخارجه سابق عراق در سال 2005 با بنیامین الیعازر وزیر زیرساخت‌های اسراییل که عراقی الأصل است، در حاشیه نشست اقتصادی در منطقه بحرالمیت دیدار وگفتگو کرد.39 لازم به ذکر است که هوشیار زیباری دایی مسعود بارزانی رییس اقلیم است.


حضور اسراییل در کردستان عراق

- مسعود بارزانی نیز در حاشیه نشست اقتصادی در اردن در سال 2015 با شیمون پرز رئیس وقت رژیم صهیونیستی دیدار و گفتگو کرد. دو روز پس از این دیدار بود که بارزانی طی اظهاراتی اعلام کرد که امیدوارم روابط بین اقلیم و اسراییل به دوران قبل خود بازگردد.40

حضور اسراییل در کردستان عراق

- جلال طالبانی رئیس جمهور سابق عراق و از رهبران معروف کردهای عراق نیز (که چند روز پس از همه پرسی کردستان عراق درگذشت) در سال 2008 در کنفرانس بین‌المللی سوسیالیست در یونان، با ایهود باراک نخست وزیر اسبق اسراییل دیدار و مصافحه کرد.41 لازم به ذکر است که طالبانی در این کنفرانس به عنوان نایب رئیس سازمان بین‌المللی سوسیالیسم (SIO) انتخاب شد.


حضور اسراییل در کردستان عراق

اما اگر به دو عکس قبلی بیشتر توجه کنید، محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین را می بینید. این تصاویر نشان دهنده نقش آفرینی محمود عباس به عنوان «دلال رابطه» میان اسراییل و کردهای عراق است. این مسأله فقط یک ادعا نیست بلکه خود کردها نیز بدان اذعان دارند. در پی دیدار طالبانی با باراک، ریاست جمهوری عراق بیانیه ای منتشر و اعلام کرد: «این دیدار با وساطت محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان انجام شد.»42 فؤاد معصوم رئیس جمهور کنونی عراق نیز بر وساطت محمود عباس در این ارتباط تأکید کرده است.43
اما نکته مبهم و مهم‌تر اینجاست که ابومازن از این دلالی و وساطت چه سودی می‌برد؟



فصل سوم: جایگاه کردستان عراق در استراتژی اسراییل

نگاه اسراییل به کردها از زاویه ایدئولوژیک و دینی

اهمیت دینی و ایدئولوژیک منطقه کردنشین غرب آسیا به ویژه کردستان عراق، برای یهودیان و همچنین رژیم اسراییل بسیار زیاد است. به گونه‌ای که می­توان نگاه اسراییل به این منطقه را همچون نگاه اسراییل به کرانه باختری عنوان کرد. یهودیان و اسراییل، منطقه کرانه باختری را «یهودا و سامره» می‌خوانند که این نام از کتب دینی یهودیان همچون تورات و تلمود برگرفته شده است و از نظر دینی بسیار برای اسراییل اهمیت دارد. در همین راستا، در کتب دینی یهود، عراق کنونی به ویزه مناطق کردنشین آن نیز، با نام «بابل» آمده است و آن را بخشی از اسراییل بزرگ می‌دانند.


در برخی از قسمت‌های کتاب مقدس، از سرزمین بابل به نام «شینار» نیز نام برده شده است.44 طبق کتاب مقدس، سرزمین بابل محل حکومت نمرود پادشاه زمان حضرت ابراهیم است. حضرت ابراهیم نیز طی مهاجرتی که به منطقه کردستان می‌کند، با حضرت ساره ازدواج کرده و حضرت اسحاق متولد می‌شود. طبق آنچه که در کتاب مقدس آمده و یهودیان نیز بدان اعتقاد دارند، حضرت ساره کُرد است. اشارات دیگری نیز به بابل و جریان حضرت ساره در کتاب‌های عزرا نحیمیا، اشعیا و ارمیا و ... وجود دارد.45 البته در کتاب مقدس بابل به عنوان مرکز فساد نیز نام برده شده است. علاوه بر این، در کتاب مکاشفات یوحنا نیز از فاحشه بابل به عنوان یکی از شخصیت‌های آخرالزمان نام برده شده است.46


تاریخ یهودیان بابل، از زمان اخراج یهودیان از اورشلیم و اسارات آنان در بابل در سال ۵۸۶ قبل از میلاد است.47 یهودیان این سرزمین یکی از قدیمیترین و مهم‌ترین جمعیت‌های یهودی در دنیا هستند. از مهم‌ترین یهودیان این سرزمین «عزرا» است که در زمان کورش به بازسازی معبد دوم اورشلیم می‌پردازد و در تلمود بابلی که عراق امروزی است نقش مهمی دارد.48 از سوی دیگر، بعد از سقوط اورشلیم بابل به عنوان مرکز مطالعات یهودی به مدت هزار سال بوده است. از زمان بابل تا زمان خلافت‌های اسلامی، عراق مرکز فقه یهودی بوده است. مطالعات یهودی در بابل چنان شکوفا شد که منجر به نوشتن تلمود بابلی شد و در نهایت حمله مغول‌ها باعث کاهش این مطالعات شد اما در زمان امپراطوری عثمانی وضعیت یهودیان دوباره بهبود یافت.49


علاوه بر اهمیتی که در کتاب مقدس برای کردستان عراق ذکر شده است و تاریخ یهود نیز به این منطقه کاملاً دید ویژه‌ای دارد، باید توجه داشت که این منطقه برای یهودیان به دلیل وجود مقبره‌های انبیایی همچون یونس، دانیال، ناحوم و همچنین آرامگاه‌های عزرا و حزقیل جایگاه بسیار والایی دارد و منقول است که در طول سال، یهودیان متعددی از سراسر جهان برای زیارت قبور مذکور به کردستان عراق سفر می‌کنند.50 اما مهم‌تر از همه این موارد، روایت‌های توراتی و تلمودی و تفسیر آنها در مورد رابطه ژنتیکی یهودیان و کردهاست. روزنامة هاآرتص چاپ اسراییل طی مقاله‌ای دربارة رابطة ژنتیکی یهودیان و کردها در فوریه سال 2008 مدعی می‌شود که طی پژوهش‌هایی که در دانشگاه عبری اورشلیم(قدس) صورت‌گرفته ‌است، کردها و یهودی‌ها از نظر ژنتیک بیشترین شباهت را به هم دارند و اجداد یکسان آنها در جنوب شرقی ترکیه و شمال عراق زندگی می‌کرده‌اند.51منظور از اجداد یکسان آنها، حضرت ساره است که پیش از این در مورد کرد بودن آن مطالبی ذکر شده است.


کردستان عراق در استراتژی‌های امنیتی اسراییل
کردستان عراق در نظریه امنیتی اسراییل نیز از جایگاه والایی برخوردار است. مستندات این بحث، بر اساس دو نظریه امنیتی اسراییل کاملاً قابل بحث و بررسی است که به شرح ذیل می‌باشد:

1- استراتژی اتحاد پیرامونی بن گوریون:52 این استراتژی در دهه‌های 60، 70 و 80 میلادی بروز و ظهور پیدا کرد. در آن برهه، گرداگرد اسراییل را حلقه‌ای از کشورهای عربی گرفته بودند که هیچ کدام سر سازش با این رژیم را نداشتند. لذا بن گوریون، طرحی را مبنی بر افزایش امنیت اسراییل در این محیط عربی مطرح کرد که کشورهای ایران، ترکیه و اتیوپی به همراه برخی اقلیت‌ها همچون کردهای عراق و مارونی‌های لبنان را شامل می‌شد. تمام این طرف‌ها که هویتی غیر عرب داشتند، به عنوان حلقه‌ای به دور کشورهای عربی مخالف با اسراییل شکل گرفتند. اسراییل با رابطه استراتژیکی که با این طرف‌ها برقرار کرد، توانست در منطقه غرب آسیا و غوغای دشمنی کشورهای عرب با اسراییل، امنیت پیرامونی خود را تا اندازه‌ای تأمین کند. اما پس از شعله‌ور شدن انقلاب اسلامی در ایران و خروج این کشور از این استراتژی، این استراتژی دچار خدشه و شکافی بزرگ شد، زیرا ایران، یکی از حلقه‌های اصلی این استراتژی به همراه ترکیه و اتیوپی بود. باید توجه داشت که از بین اقلیت‌های این استراتژی، کردهای عراق هنوز پابرجا هستند.


2- استراتژی 8 ضلعی: استراتژی امنیتی 8 ضلعی در کنفرانس‌های اخیر هرتزلیا (مشخصاً کنفرانس‌های 2016 و 2017) به خوبی قابل درک است. در این کنفرانس‌ها، شائول شای و ألکس مینتس، دو پژوهشگر حوزه امنیتی اسراییل اعلام کردند که بر روی این استراتژی بیشتر کار می‌کنند. هدف از این استراتژی، توسعه استراتژی امنیتی بن گوریون (مؤسس اسراییل) از سه اصل بازدارندگی، هشدار و قاطعیت، و رکن دفاع -که پس از جنگ 33 روزه سال 2006 اضافه شد-، به 8 ضلع است. چهار رکن جدید این استراتژی عبارتند از:53

- پیشگیری و فروپاشی در عمق: همچون هدف قرار دادن رآکتورهای هسته‌ای عراق و سوریه
- توافقات و هم‌پیمانی‌های منطقه‌ای همچون کردهای عراق و مسیحیان لبنان در دهه 80 میلادی
- رابطه قوی و مستحکم با آمریکا
- سازگاری با شرایط و متغیرات بین‌المللی و استراتژیک منطقه‌ای و جهانی

مورد دوم از ارکان استراتژی 8 ضلعی(توافقات و هم‌پیمانی‌های منطقه‌ای)، رکنی است که اسراییل بسیار برای آن برنامه‌ریزی کرده و در اصل، آن را برای بقای خود در منطقه به مانند قبل، در نظر گرفته است. این رکن به نوعی، مرحله تغییر و تحول یافته استراتژی اتحاد پیرامونی بن گوریون است. بر اساس این استراتژی، حمایت از استقلال کردستان عراق در ضلع «توافقات و هم‌پیمانی‌های منطقه‌ای» قابل تعریف است. در این ضلع، هم‌پیمانی با کردهای عراق که طی دهه‌های گذشته وجود داشته است، تقویت شده و تأکید مؤکدی بر آن می‌شود.

سرمایه­ گذاری اقتصادی اسراییل در کردستان عراق
کردستان عراق از بعد اقتصادی و تجاری، جایگاهی ویژه برای اسراییل دارد. این نکته را می­توان از تعدیل قانون تصویب شده در سال 1954 در کنست اسراییل کاملاً درک کرد. این قانون موسوم به قانون «منع نفوذ» است. اما این قانون چیست؟

قانون منع نفوذ در سال 1954 در کنست به تصویب رسید و بدین شرح است: «هر کس که اسراییل را ترک کند و با آگاهی و به شکل غیر قانونی به لبنان، سوریه، مصر، اردن عربستان سعودی، عراق، یمن و بخش‌هایی از سرزمین اسراییل که خارج از آن است، سفر کند، مجازات آن 4 سال زندان یا جریمه نقدی 5 هزار لیره­ای خواهد بود.»54 در این قانون کشورهای مذکور به عنوان کشورهای دشمن مطرح هستند. اما وزارت دارایی اسراییل در سال 2003 همزمان با اشغال عراق توسط آمریکا، طی مصوبه‌ای، عراق را از کشورهای دشمن برای بازرگانان و شرکت‌های تجاری- بازرگانی اسراییلی مستثنی کرد. تاکنون وزرای دارایی اسراییل هر ساله این مصوبه را ابقا و تجدید می‌کنند. به عنوان مثال، یائیر لاپید وزیر دارایی اسراییل در سال‌های 2013 و 2014، طی دستوری این مصوبه را از اکتبر 2013 تا دسامبر 2014 تمدید کرد.


علاوه بر قانون مذکور، بسیاری از مقامات و شخصیت‌های سیاسی، نظامی و به ویژه دانشگاهی و مطبوعاتی کاملاً به سرمایه‌گذاری اسراییل در کردستان عراق اشاره کرده‌اند. عیدان باریر (Idan Barir) از کارشناسان امور کردی در مرکز مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا موشه دایان در دانشگاه تل­آویو اعلام کرده است: «اسراییل از طریق بازرگانان اسراییلی در کردستان عراق سرمایه‌گذاری می‌کند.»55 در همین راستا، برخی از افراد و شرکت‌های اسراییلی که طبق گفته «یوسی میلمن» تحلیلگر امنیتی روزنامه معاریو چاپ اسراییل در نیمه نوامبر 2014، در کردستان عراق فعالیت می‌کنند را ذکر خواهیم کرد تا سطح روابط اقتصادی کردستان و اسراییل بیشتر مشخص گردد:56

- شرکت «هحفراه لیسرائیل»: ژنرال بازنشسته عیدان عوفر رئیس شورای اداری این شرکت است. این شرکت از شرکت‌های مجموعه عوفر است که در عرصه اکتشاف نفت فعالیت می‌کند.

حضور اسراییل در کردستان عراق

- شرکت کودو (KODO): رییس این شرکت ژنرال بازنشسته «شلومی میکلیس» می‌باشد و به نوعی شرکت توسعه کردستان عراق است که در سلیمانیه فعالیت می‌کند. این شرکت در عرصه مشاوره‌های امنیتی، صادرات سلاح و تکنولوژی از اسراییل به اقلیم فعالیت دارد. از رؤسای شرکت می‌توان به «آنتون لیبیکس شاحاک» اشاره کرد. لازم به ذکر است که شلومی میکلیس قبلاً فرمانده یگان مبارزه با تروریسم موسوم به یمام در پلیس اسراییل بوده است.

- شرکت تیدران: در عرصه سیستم‌های ارتباطی

- شرکت مجیل: متخصص در عرصه حصارها و حفاظ‌ های امنیتی

- شرکت کمرون: مالک آن «آبراهام گولان» است و در عرصه ارسال سلاح و تجهیزات به کردستان فعالیت دارد.

- ژنرال «موشه شای» فرمانده اسبق شعبه عملیات شاباک ریاست شرکتی در عرصه واردات گاز به کردستان را بر عهده دارد.
 
- بانک قرض الحسنه الثقة (AL-THIQA): یک مؤسسه پولی- مالی است. این بانک در ارائه قرض الحسنه به یهودیان کرد جهت خرید زمین و مسکن مأموریت دارد.

 
- کمپانی Introp: مهم‌ترین فعالیت این شرکت در عرصه سلاح و تجهیزات نظامی است و رئیس آن «دانی یاتوم» رییس اسبق موساد است.57

حضور اسراییل در کردستان عراق

استراتژی اسراییل در قبال کردستان عراق؛ بر اساس سه برهه زمانی

استراتژی اسراییل در قبال کردستان عراق طی دهه‌ها و سال‌های گذشته را می‌توان بر اساس تحولات مهمی همچون اشغال عراق توسط آمریکا و حمله داعش به عراق، به سه برهه و دوره زمانی تقسیم کرد:

1- قبل از اشغال عراق توسط آمریکا (1960-2003): این دوران تقریباً از دهه 1960 آغاز شده و تا سال 2003 هم زمان با اشغال عراق توسط آمریکا و سقوط صدام حسین دیکتاتور عراق ادامه دارد. در این برهه بیش از 40 ساله، روابط اسراییل با کردستان عراق به اوج خود رسید و در سطوح آموزش نظامی، امنیتی و پزشکی برقرار بود. این روابط طبق استراتژی اتحاد پیرامونی بن گورین آغاز شد و ایران دوره پهلوی را نیز با این روابط مرتبط می‌کرد. البته اسراییل از این روابط علیه صدام حسین نیز استفاده می‌کرد. می‌توان گفت که پایه‌های روابط فیمابین در این دوران بسیار مستحکم شد و زمینه ارتباط و همکاری بیشتر را برای دوران پسا صدام ایجاد کرد.


2- از اشغال عراق توسط آمریکا تا اشغال موصل به دست داعش (2003-2014): این دوران با اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 آغاز شده و تا حمله داعش به خاک عراق و اشغال شهر موصل توسط این سازمان تکفیری در سال 2014 ادامه دارد. روابط اسراییل و کردهای عراق طی این برهه زمانی نیمه پنهان بود و کردها بدان اشاره‌ای نمی‌کردند اما اسراییلی‌ها و منابع متعدد آنها از روابط در این دوران سخن گفته‌اند. در این برهه به ویژه در دوره ریاست جمهوری باراک اوباما، آمریکا از طریق تلاش برای ایجاد راه حلی سیاسی برای مسأله کردی، بر اروپایی‌ها تأثیر گذاشت و به این مسأله بعد بین‌المللی بخشید. در نتیجه این تلاش‌ها، ارتباطات سیاسی اروپا با طرف‌های متعدد کردی و کردستان عراق به عنوان یک اقلیم یا فدرال آغاز شد. در مرحله بعد نیز دولت‌های اروپایی، کنسول‌گری‌هایی را در کردستان عراق با هدف ادامه ارتباط و اشراف بر تحولات ایجاد کردند. این دوران بر روابط ترکیه و اروپا نیز تأثیرگذار بود.

حمله آمریکا به عراق در سال 2003 سبب شد تا زمینه حضور و نفوذ اسراییل در کردستان عراق بیش از پیش فراهم شود. در همین راستا، شرکت‌های متعدد اسراییلی برای سرمایه‌گذاری اقتصادی در کردستان عراق بیش از پیش حضور پیدا کردند و نفت منطقه کردستان عراق به راحتی هر چه تمام‌تر از طریق خاک ترکیه به بندر اشکلون در اسراییل قاچاق می‌شد. از سوی دیگر، اقدامات اطلاعاتی و امنیتی اسراییل علیه ایران با توجه به حضورش در کردستان عراق شدیدتر شد و تا زمان اشغال موصل در سال 2014 نیز به همین منوال ادامه داشت.


3- از اشغال موصل تا کنون (2014 - ...): حمله داعش به خاک عراق در سال 2014 و اشغال چند روزه شهر موصل، مقطع بسیار مهمی در روابط اسراییل و کردستان عراق به شمار می‌رود. خیانت کردهای عراق در زمان حمله داعش به عراق، مسأله‌ای که دیگر بر هیچ کس پوشیده نیست؛ مسأله‌ای که در آن کردها در لابی با داعش، علیه حکومت شیعه عراق اقدام کردند. اما با ظهور داعش و حمله‌اش به عراق، موضوع بعد بین‌المللی پیدا کرد و در پی بین‌المللی بودن موضوع (مقابله با تروریسم)، کردها هم پیمان آمریکا در این راستا شدند. آمریکا نیز کمک‌های مادی و حمایت­های تسلیحاتی خود از کردها را ادامه داد. اما علاوه بر کمک‌های تسلیحاتی آمریکا، کردها در ارتباطات و دیدارها با مقامات اسراییلی و سفر به تل آویو، درخواست سلاح سنگین از اسراییل کردند. این مسأله در سفر نهرو زاگرس مشاور سیاسی اقلیم کردستان به تل آویو و دیدار با مسئولین اسراییلی‌ها در سال‌های 2014 و 2015 کاملاً هویداست.

در این برهه زمانی که عراق با یک بحران جدید و سرنوشت‌سازی روبرو شد، اسراییل از این فرصت بحران زده عراق استفاده و رابطه خود را با کردها تشدید کرد. اما فراتر از تشدید روابط در این برهه، اعلام حمایت علنی اسراییل از استقلال کردستان عراق بود. مقامات بلندپایه اسراییل از جمله بنیامین نتانیاهو نخست وزیر و آویگدور لیبرمن وزیر خارجه وقت طی اظهارات متعدد این حمایت را اعلام داشتند و از آمریکا نیز درخواست حمایت از استقلال کردستان عراق را داشتند. در ادامه به برخی از اقدامات، اظهارات و تحرکات اسراییل در قبال استقلال کردستان عراق در اوایل این برهه اشاره می‌شود:

- بنیامین نتانیاهو در سپتامبر 2014 در جلسه مجمع عمومی سازمان ملل متحد: «اسراییل از تمایلات ملت کرد برای رقم زدن سرنوشت خود و برپایی دولت مستقل حمایت می‌کند.»

- آویگدور لیبرمن وزیر خارجه وقت اسراییل در 22 ژوئن 2014 در دیدار با جان کری وزیر خارجه وقت آمریکا: «آمریکا باید موضع خود را در قبال استقلال کردستان عراق تغییر دهد و از آن حمایت کند.»58

- سفرهای دکتر نهرو زاگرس (Nahro Zagros) مشاور سیاسی اقلیم کردستان به تل آویو و دیدار با مقامات اسراییل: روزنامه معاریو چاپ اسراییل در تاریخ 9 می 2015 اعلام کرد که حکومت اقلیم کردستان مشاور سیاسی خود را برای مذاکره با مقامات بلندپایه اسراییل در مورد راه‌های حمایت سیاسی اسراییل از تلاش هدفمند کردها برای به رسمیت شناختن استقلال آنها از عراق در سطح بین‌المللی به تل آویو فرستاد.59 زاگرس در سفرش به تل آویو حامل پیامی رسمی بود که از اسراییل می خواست تا از طریق لابی یهود در آمریکا، در نزد واشنگتن برای حمایت از اعلام استقلال کردستان عراق میانجی‌گری کند و آمریکا را برای این مسأله قانع کند. نهرو زاگرس در مصاحبه با معاریو در همان تاریخ اعلام کرد: «شکی نیست که اسراییل بر نقشی که دولت کردی در ایجاد تغییر عمیق در محیط استراتژیک و منطقه‌ای این رژیم بازی خواهد کرد، سرمایه‌گذاری کرده و بر آن تأکید دارد.»60 وی طی یک سخنرانی در مرکز موشه دایان در دانشگاه تل آویو در سفر مذکور نیز اظهار داشته بود: «دولت‌های زیادی به کردستان سلاح داده‌اند از جمله آمریکا، انگلستان، فرانسه، مجارستان و ایران. اما غالب سلاح‌ها از نوع سبک است در صورتی که ما نیاز به سلاح سنگین برای مقابله با داعش داریم و ما از شما (اسراییل) خواهان سلاح سنگین هستیم. غالب سلاح‌های ایران به خانواده طالبانی می‌رسد.»61


- فعالیت‌های مطالعاتی و پژوهشی مرکز JCPA اسراییل در راستای تجزیه عراق: تقریباً طی سه سال اخیر، یکی از مراکز اسراییلی که در عرصه دستاوردهای استراتژیک اسراییل از تقسیم سوریه و عراق فعالیت کرده است، مرکز امور عمومی اورشلیم (JCPA-Jerusalem Center for Pablic Affairs) به ریاست دوری گلد سرپرست سابق وزارت خارجه اسراییل است. این مسأله در پژوهش‌ها و مطالعات این مرکز بروز و ظهور دارد.62


- اظهارات ژنرال رؤوین إیرلیخ مدیر مرکز اطلاعات و ضد تروریسم مئیر آمیت (ملم) (The Meir Amit Intelligence and Trrorism Information Center) به نقل از روزنامه میکور ریشون در تاریخ 29/6/2015: «به جز کردها هیچ قدرت منطقه‌ای دیگری وجود ندارد که اسراییل بتواند به آنها در عرصه مقابله با گروه‌های جهادی سنی تکیه کند و همین مسأله نیاز به ایجاد یک دولت کردی در عراق و سوریه را ثابت می‌کند.»63

 
- سفر اوفرا بنگیو مسئول میز مطالعات کردی مرکز موشه دایان وابسته به دانشگاه تل آویو در دسامبر 2016 به کردستان عراق و شرکت در کنفرانس استقلال کردستان: این کنفرانس در دانشگاه آمریکایی شهر دهوک برگزار شد64 و خانم بنگیو در هتل روکسوس شهر دهوک اقامت داشت.65 وی طی سخنانی در کنفرانس گفت: «به دلیل فشار دولت‌های همسایه کردستان، اکنون زمان بسیار مناسبی برای اعلام دولت کردی است، زیرا ترکیه در بحران داخلی به سر می‌برد و سوریه نیز که وضعیتش نامعلوم است.»66

حضور اسراییل در کردستان عراق

- سفرهای شیرزاد مامسانی نماینده یهودیان در وزارت اوقاف و ادیان کردستان عراق به آمریکا و اسراییل: مامسانی علاوه بر اینکه طی سال‌های متمادی، چندین بار به اسراییل سفر کرده است، اما در این برهه، سفرهایش به تل آویو افزایش داشت. برای مثال، وی در مارس 2016 در قالب یک هیئت کردی- ایزدی در سفر به اسراییل حضور داشت که با آویگدور لیبرمن وزیر دفاع، نمایندگان کنست و آیلت شاکد وزیر دادگستری عراقی الأصل اسراییل دیدار و گفتگو داشت.67 علاوه بر این سفرهایی نیز به آمریکا داشته است که هدف از این سفر بر اساس اظهارات خودش، درخواست کمک مالی در جنگ با داعش بوده است. اما در سفر اخیر خود به واشنگتن در سال 2017، اهدافی را در راستای حمایت از استقلال کردستان دنبال می‌کرد. «زوی بارئیل» تحلیلگر مسائل کشورهای عربی در روزنامه هاآرتص چاپ اسراییل اعلام کرد: «مامسانی با نمایندگان لابی یهودیان در واشنگتن دیدار و گفتگو کرده و از پوشش اسرائیل جهت پیشبرد اهداف خود استفاده کرده است. کردها به قدرت لابی یهودی و توان اسراییل در تاثیرگذاری بر سیاست‌های آمریکا ایمان دارند بنابراین اقدام به اعمال فشار جهت برقراری رابطه میان این اسراییل و کردها می­کنند.»68

حضور اسراییل در کردستان عراق

- اقدامات کردستان عراق برای کسب حمایت اسراییل: علاوه بر اظهارات سفرها و دیدارهایی که در این برهه انجام شده است، طی سال‌های اخیر کردستان عراق نیز اقدامات دیگری را در راستای کسب حمایت اسراییل انجام داده است که عبارتند از:

الف) ایجاد بخش ویژه برای یهودیان در وزارت اوقاف و ادیان اقلیم کردستان به مانند بقیه اقلیت‌های دیگر:69 در همین راستا، «شیرزاد مامسانی» که یک یهودی کرد می‌باشد را به عنوان مسئول این بخش و نماینده یهودیان در این وزارتخانه گماردند. جدول ذیل اطلاعاتی در مورد این بخش ارائه می‌دهد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

ب) فعال‌تر شدن نهادی مذهبی با عنوان «جامعه کردهای یهودی»: این نهاد طی سال‌ها قبل تأسیس شده است اما فعالیت خاصی نداشت. اما پس از ایجاد بخش ویژه برای یهودیان در وزارت اوقاف کردستان، این نهاد فعال‌تر شد، زیرا مؤسس و رئیس این نهاد نیز شیرزاد مامسانی است. لازم به ذکر است که در اسراییل نیز این نهاد شعبه دارد. جدول زیر این نهاد را بهتر معرفی می‌کند.


حضور اسراییل در کردستان عراق

ج) ایجاد کنیسه‌های یهودی در شهرهای اقلیم70
د) بازسازی و ترمیم محله یهودی‌ها در اربیل71 و ...
ه) موافقت رسمی حکومت اقلیم با تأسیس سازمانی در راستای هم‌پیمانی اسراییل و کردستان: در اواسط سال 2015 اخبار جسته و گریخته­ای مبنی بر موافقت رسمی حکومت اقلیم کردستان عراق با تأسیس سازمانی با هدف هم‌پیمانی کردستان و اسراییل منتشر شد. پس از آن نیز «ریبوار عبدالله» تحلیلگر سیاسی کرد در جولای 2015 اعلام کرد: «حکومت اقلیم کردستان عراق با تأسیس سازمانی غیردولتی با عنوان سازمان «هم‌پیمانی کردستان- اسراییل» موافقت کرده است. این موافقت به صورت رسمی است.»72

این روند حمایتی ادامه پیدا کرد و تا زمان همه پرسی استقلال کردستان عراق در 25 سپتامبر 2017 تشدید شد. استراتژی اسراییل در قبال کردستان عراق در این برهه مبتنی بر حمایت از استقلال کردستان عراق و تحریک اقلیم برای رفتن به سوی این استقلال است.

طرح‌های اسراییل و صهیونیسم برای استقلال کردستان عراق
یکی از مسائلی که در راستای حمایت اسراییل از استقلال کردستان عراق کاملاً مستند، مستحکم و مشهور است، طرح‌های متعددی است که این رژیم و صهیونیسم بین‌الملل، برای تجزیه کشورهای منطقه علی الخصوص عراق ارائه کرده و در دستور کار قرار داده اند. در این بخش به برخی از طرح‌های تجزیه عراق و کشورهای منطقه اشاره می‌گردد.

الف) طرح بنجوری
در سال 1973 «ولادیمیر ژابوتنسکی» از نظریه پردازان معروف یهودی و صهیونیسم، طرحی را با عنوان «امپراطوری عبری» مطرح می‌کند و هدفش همان ایجاد «اسراییل بزرگ» است که چندین دولت تجزیه شده طایفه ای، مذهبی و نژادی پیرامون آن وجود داشته و این دولت‌ها با اسراییل ارتباط استراتژیک دارند. در سال 1957 این طرح به طرح «بنجوری» توسعه می یابد که هدفش تجزیه کشورهایی که ضمن اهتمام استراتژیک اسراییل قرار دارند، به کانتون های مذهبی، نژادی و قومی است، همچون لبنان، سوریه، عراق و سودان.73 به عبارت دیگر، طرح بنجوری توسعه یافته طرح امپراطوری عبری است.


ب) طرح ینون
طرح ینون، طرحی است که «عودید ینون» در فوریه سال 1982 مطرح کرد. این طرح از آنجا که در مجله «کیفونیم»، مجله رسمی سازمان جهانی صهیونیسم منتشر شده است، به طرح «کیفونیم» نیز مشهور شده است.74 طرح ینون، ادامه طرح‌های استعماری انگلستان در خاورمیانه و دنباله طرح برنارد لوییس، مورخ صهیونیستی انگلستان می‌باشد. در طرح لوییس، پیشنهاد تجزیه خاورمیانه به بیش از 30 دولت سکولار و مذهبی برای حمایت از منافع آمریکا و اسرائیل ارایه شده بود. این طرح، شامل تجزیه عراق به 3 دولت، ایران به 4 دولت، سوریه به 3 دولت، اردن به 2 دولت، لبنان به 5 دولت، عربستان به چند دولت و ... بود.75

طرح ینون، طرح اسراییل برای خاورمیانه و طرحی استراتژیک برای تضمین برتری منطقه‌ای اسراییل است. اسراییل با این طرح به دنبال تشکیل محیط جغرافیای سیاسی جدیدی از طریق بالکانیزه کردن دولت‌های عربی منطقه به شکل دولت‌های کوچک و ضعیف است. حمله آمریکا به عراق، جنگ سال 2006 لبنان، جنگ سال 2011 لیبی، بحران کنونی سوریه، تغییر نظام های مکرر در مصر و در نهایت، حضور داعش در عراق و بحران کنونی این سرزمین، از مفاد این طرح می­باشد. این طرح، به دنبال تضعیف و پس از آن نابودی تدریجی دولت‌های عربی هم­جوار سرزمین‌های اشغالی فلسطین و منطقه غرب آسیا به عنوان جزیی از طرح توسعه طلبانه اسراییل است.

مجله «آتلانتیک» در سال 2008 میلادی و مجله «نیروهای مسلح ارتش آمریکا» در سال 2006، نقشه‌هایی را به صورت گسترده منتشر کردند که در زیر تمام آنها عبارت «طرح ینون» درج شده بود.76 طرحی که علاوه بر تقسیم عراق، تقسیم لبنان، مصر و سوریه را نیز در بر می‌گیرد. حتی این طرح شامل سودان و لیبی و برخی دولت‌های دیگر نیز می‌شود. اما مهم‌ترین بخش این طرح، کردستان عراق است. برای درک آن به این جمله بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر این رژیم در تاریخ اول جولای 2014 (10 تیر 1393) در دانشگاه تل آویو توجه کنید:
 
«تراژدی عراق مانند تراژدی سوریه، سودان و لیبی، ساخت اسراییل است. همه این کشورها به عنوان بخشی از طرح عودید ینون، بی ثبات شده تا بالکانیزه کردن خاورمیانه تحقق پیدا کند. حمایت اسراییل برای نابودسازی عراق با هدف فراهم کردن بستر دولت مستقل کردستان بوده است. اسراییل باید از روحیه استقلال‌طلبی کردها حمایت کند.»77  


ج) طرح  Clean Break
اسراییل و صهیونیسم فقط به طرح ینون بسنده نکرده و طرحهای تکمیلی جدیدی برای تجزیه دولت‌های عربی ارایه کرده‌اند. در حال حاضر، طرحی جدیدتر که مکمل طرح ینون می‌باشد، در منطقه خاورمیانه در حال اجراست. این طرح، «تجزیه تمیز» یا همان Clean Break نام دارد. «ریچارد پرل» عضو پنتاگون در دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان و مشاور نظامی جرج بوش پسر به همراه چند کارشناس، این طرح را در سال 1996 نوشته‌اند.78
این کارشناسان عبارتند از: جیمز کولبرت، عضو مؤسسه یهودی امور امنیت ملی، چالز ویزناکس جونیور و میراو وورمسر از دانشگاه جان هاپکینز، داگلاس فیث، رابرت لونبرگ و دیوید وورمسر، عضو مؤسسه مطالعات استراتژیک و جاناتان تاروبی، عضو مؤسسه سیاست خاور دور.79 این طرح به عنوان «استراتژی جدید اسراییل در سال 2000» به بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر وقت اسراییل ارایه شد.80

کردستان عراق در کنفرانس­ های هرتزلیا
مسأله کردستان عراق را باید در کنفرانس‌های هرتزلیای اسراییل جستجو کرد؛ کنفرانسی امنیتی که مرجع اصلی رژیم اسراییل برای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری است و به صورت سالانه در شهر هرتزلیای اسراییل برگزار می‌شود. بر همین اساس، سه کنفرانس قبلی هرتزلیا در سال‌های 2015، 2016 و 2017 بحث و بررسی و تهدیدات مطروحه علیه اسراییل از سوی جغرافیای عراق و همچنین طرح‌های مقابله‌ای با این تهدیدات إحصاء شده است. در بین این سه کنفرانس، کنفرانس 2015 شاهد طرح صریح و مستقیم اسراییلی‌ها برای استقلال کردستان جهت خنثی کردن تهدید ایران در سرزمین عراق است. در این کنفرانس عاموس گلعاد از ژنرال‌های بازنشسته ارتش اسراییل و سرویس اطلاعاتی أمان (اطلاعات ارتش اسراییل)، به صراحت هر چه تمام، طرحی را با عنوان «تحکیم جایگاه اقلیم کردستان عراق و نزدیک شدنش به اعلام استقلال و حفظ روابط ویژه اش با اسراییل»81 ارائه می‌دهد. در همین راستا، جدول ذیل گویای کامل این مسأله است.

حضور اسراییل در کردستان عراق

فصل پنجم: نقش اسراییل در همه پرسی کردستان عراق

نقش اسراییل و صهیونیسم در برگزاری همه پرسی کردستان عراق

شاید برخی از کارشناسان و تحلیلگران بر این باور باشند که همه پرسی کردستان عراق در 25 سپتامبر 2017، موضوعی کاملاً کردی است و هیچ طرف خارجی از جمله اسراییل در آن نقشی نداشته‌اند. اما اگر این موضوع عمیق‌تر و دقیق‌تر بررسی گردد، کاملاً می­توان نقش­آفرینی اسراییل به همراه جریان صهیونیسم و کشورهای حاشیه خلیج فارس را در تحریک و ترغیب کردها برای اجرای همه پرسی و پیشروی به سمت استقلال کردستان و حمایت همه جانبه از آن مشاهده کرد. این نقش‌آفرینی بر اساس اطلاعات آشکار و تجزیه و تحلیل آنها واضح و مبرهن است. البته شاید وزن این نقش‌آفرینی اسراییل و همراهان آن، کمی دچار ابهام باشد اما اصل قضیه مستند است و استفاده اسراییل از ورق کردی علیه ایران و محور مقاومت جای شک و شبهه باقی نمی‌گذارد و این مسأله‌ای است که در بخش بعدی بدان خواهیم پرداخت. در ادامه به نقش هر یک از بازیگران و کنشگران پرونده همه پرسی و استقلال کردستان -در پازلی که جریان صهیونیسم چیده است-، اشاره می‌گردد. 

اسراییل
در این قسمت به اسراییل به عنوان یکی از نقش‌آفرینان اصلی این جریان و بزرگ‌ترین نافع آن می‌پردازیم و تلاش می‌شود تا نقش هر یک از نهادها، سازمان‌ها، جریان‌ها و افراد اسراییلی در این پرونده مشخص گردد.

الف) موساد
در اسراییل، ارگانی که مسئول اصلی پرونده کردستان عراق است، سازمان اطلاعات خارجی این رژیم یعنی «موساد» است. این یک تحلیل صرف نیست بلکه تاریخ روابط کردستان عراق و اسراییل این مسأله را به ما می‌رساند. علاوه بر این، مقامات، تحلیلگران و مطبوعات اسراییلی نیز این مسأله را تأیید می‌کنند. یوسی میلمن تحلیلگر امنیتی روزنامه معاریو چاپ اسراییل می‌گوید: «مسئولیت اصلی پرونده کردستان عراق در اسراییل، با موساد است و تمامی اقدامات در این عرصه با اطلاع موساد انجام می‌شود.»82 رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه نیز در ایام همه پرسی کردستان، موساد را در اجرای این همه پرسی متهم کرده و گفته بود که موساد در همه پرسی کردستان عراق دست داشته است. اما نتانیاهو در جلسه کابینه دولت در روز یکشنبه 1 اکتبر 2017 (9 مهر 1396) در پاسخ به اظهارات اردوغان گفت: «اسراییل هیچ نقشی در همه پرسی اقلیم کردستان نداشته است. عجیب نیست کسی که از حماس حمایت می‌کند، موساد را در هر جایی و مکانی متصور باشد.83

حضور اسراییل در کردستان عراق

ب) کمیته کردی در کنست اسراییل
 
یکی از نکات جالب پرونده کردستان عراق و اسراییل، وجود یک کمیته در پارلمان اسراییل با هدف تقویت روابط طرفین است که پس از بررسی‌های بیشتر مشخص شد این کمیته در مشاوره به کردها برای برگزاری همه پرسی و استقلال کمک کرده و می­کند. این کمیته به «کمیته کردی» موسوم است و خانم «کسینیا سوتلوا» نماینده این پارلمان ریاست آن را بر عهده دارد. سوتلوا در مصاحبه با مجله کردی «ZIV» در اوایل سال 2016 اعلام می‌کند: «من رییس کمیته کردی در کنست اسراییل هستم و این کمیته اکنون بر روی طرحی کار می­کند که شامل همکاری در عرصه آکادمیک، ورزشی، کشاورزی، تکنولوژی، آموزش، یکپارچه کردن اقدامات ضد دشمن مشترک می‌شود. این کمیته برای تقویت روابط بین اسراییل و کردها کار می‌کند.»84
حضور اسراییل در کردستان عراق

خانم کسینیا سوتلوا بارها اعلام کرده است که مقامات کردی چندین بار به اسراییل سفر کرده و با آنها دیدارها و گفتگوهایی در مورد استقلال کردستان داشته است. وی در مصاحبه با صدای آمریکا (VOA) در تاریخ 11/6/1396 اعلام کرد: «طی ماه‌های اخیر چند تن از مقامات کردستان عراق به اسراییل سفر کرده و با مقامات اسراییلی دیدارهایی داشته‌اند. آنها از اسراییل درخواست کردند که در استقلال کردستان به آنها کمک کنند و حتی با توجه به نفوذی که در آمریکا دارند، بکوشند که نظر مساعد واشنگتن را نیز جلب کنند. این سفرها و دیدارها توسط کمیته کردی در کنست اسراییل ترتیب داده شده است. همه پرسی استقلال کردستان عراق 100% به نفع اسراییل است. کردستان عراق و کردهای سوریه با اسراییل رابطه بسیار خوبی دارند. تمام تلاشم را برای تقویت و تحکیم روابط میان اسراییل و کردستان خواهم کرد. اقلیم کردستان عراق تمایل دارد که ایران از مقابله با داعش در این منطقه دور باشد. بهتر است که روابط اسراییل با کردها هنوز سرّی باشد، زیرا ارزش استراتژیک سرّی بودن آن بیشتر است. چرا که اظهار صریح به این روابط، نگرانی ایران را برمی‌انگیزد. از سوی دیگر کردها که برای استقلال تلاش می‌کنند، به هیچ وجه تمایل ندارند که با قدرت منطقه‌ای مهمی همچون ایران درگیر شوند.»85

در این قسمت با رییس این کمیته و فعالیت‌های آن نیز آشنا می‌شویم که در جدول ذیل به صورت کامل بیان خواهد شد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

ج) مرکز موشه دایان در دانشگاه تل آویو

 
مرکز مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقای موشه دایان در دانشگاه تل آویو، از مهم‌ترین نهادهایی است که در پرونده کردستان عراق و استقلال این اقلیم نقش آفرین است. تمرکز مطالعاتی و پژوهشی این مرکز بر پرونده کردستان، در نزد نهادهای تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر اسراییل بسیار با اهمیت است. بسیاری از مطالعات موجود در اسراییل در مورد کردستان و استقلال این منطقه، توسط این مرکز تولید و منتشر شده است. مانند کتاب‌های نوشته شده توسط خانم پروفسور «اوفرا بنگیو».

حضور اسراییل در کردستان عراق

اما علاوه بر مطالعات و پژوهش، ارتباطات این مرکز با اقلیم کردستان و مقامات کردی نیز بسیار زیاد است. نهرو زاگرس86 نایب رییس دانشگاه سوران کردستان عراق و مشاور سیاسی مسعود بارزانی، در سفرش به تل آویو در سال 2014، مهمان مرکز موشه دایان و خانم پروفسور اوفر ابنگیو87 رئیس میز کردی این مرکز بود. میزبانی این مرکز، کاملاً هماهنگ با وزارت خارجه اسراییل بود.

حضور اسراییل در کردستان عراق

در ادامه، از طریق جدول ذیل به معرفی رییس میز کردی مرکز و کادر این میز می‌پردازیم:

حضور اسراییل در کردستان عراق



در سال 2010 اعلام کرد که مجله مذکور دفتری در اسراییل افتتاح کرده است اما «کاوه محمود» سخنگوی وقت اقلیم آن را نفی کرد.89

مؤسسه اسراییل- کرد در راستای عادی سازی روابط بین اقلیم کردستان عراق و اسراییل و تحکیم روابط طرفین کار می‌کند و مردم اقلیم را نیز به این مسأله دعوت می‌کند. سازمان خبرنگاران بدون مرز نیز در مورد این مؤسسه همین نظر را اعلام کرده است و می‌گوید: «این مؤسسه در راستای روابط اسراییل و کردستان عراق و همچنین تضمینی برای بازگشت کردهای یهودی از اسراییل به کردستان فعالیت می‌کند.» اما معروف و منقول است که این مؤسسه پوششی کار می‌کند و علیه ایران اقدام جاسوسی کرده و از بین عراقی ها نیز عامل جذب می‌کند. برخی اتفاقات پیرامون این مؤسسه نیز همین مطلب را به ذهن متبادر می‌کند. به عنوان مثال، در سال 2011 ایران از اقلیم درخواست کرد که این مؤسسه بسته شود اما مقامات اقلیم پاسخی ندادند. پس از آن، در ژوئن 2012، مولود آفند رئیس تحریریه مجله این مؤسسه، در شهر سلیمانیه عراق ناپدید شد.

کارمندان مؤسسه اعلام کردند که وی توسط وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران ربوده شده است.90 ادعای کارمندان مؤسسه به دلیل آن است که پس از غیب شدن آفند، حیدر مصلحی وزیر اطلاعات وقت ایران اعلام کرده بود که وزارت اطلاعات یک گروه تروریستی مرتبط با اسراییل را که در یکی از کشورهای همسایه ایران فعالیت می‌کردند، بازداشت کرده است. لازم به ذکر است که آفند یک یهودی ایرانی است و خانواده وی در یکی از روستاهای نزدیک شهر مهاباد در آذربایجان غربی سکونت دارند اما خودش سال‌هاست که در کردستان عراق اقامت داشته است. آنچه که از اطلاعات آشکار دریافت می‌شود، منقول است که آفند در سال 2015 آزاد و در مهاباد مشاهده شده است.91


در ادامه به جزییاتی از این مؤسسه از طریق جدول ذیل اشاره می‌گردد:

حضور اسراییل در کردستان عراق
جزییات برخی از اعضای مؤسسه نیز بدین شرح است:


حضور اسراییل در کردستان عراق
ه) انجمن دوستی کردستان– اسراییل
یکی از نهادهای اسراییلی فعال در عرصه کردستان عراق، انجمنی با عنوان «انجمن دوستی کردستان- اسراییل» است. این انجمن در سال 1993 از سوی یهودیان کرد در اسراییل به ریاست «موشه زاکین» -که یک یهودی کرد از شهر زاخو در عراق است- تأسیس می‌شود.92 البته موشه زاکین با همکاری مردخای زاکین معروف به «موطی زاکین» متخصص تاریخ یهودیان کرد، «میرو باروخ» و «مایکل نیبور» این انجمن را تأسیس می‌کند.93


حضور اسراییل در کردستان عراق
حضور اسراییل در کردستان عراق

در بین مؤسسین این انجمن و اعضای آن، شاید بتوان موطی زاکین را یک شخصیت تئوریسین و تأثیر گذار این جریان دانست، زیرا وی علاوه بر اینکه متخصص یهودیان کرد است، دارای منصب سیاسی در دوران دولت نتانیاهو نیز بوده است و همین منصب باعث شده است تا در ایجاد این انجمن بیشتر فعالیت کند. جدول ذیل، پانورامایی از این فرد و فعالیت آن ارائه می‌دهد.94


حضور اسراییل در کردستان عراق

و) اتحادیه مهاجران کردستان در اسراییل
یکی از نهادهایی که در راستای استقلال کردستان عراق در اسراییل فعالیت می‌کند، «اتحادیه مهاجران کردستان» است. اطلاعات خاصی از این اتحادیه در جستجوی آشکار حاصل نشده است اما بر اساس منابع متعدد خبری، راهپیمایی یهودیان در قدس و تل آویو در روز همه پرسی کردستان در 25 سپتامبر 2017 - که در حمایت از همه پرسی استقلال کردستان عراق بود-، توسط این اتحادیه برگزار شده است. لذا آنچه مسلم است، تنظیم کننده این راهپیمایی که غالباً یهودیان کرد در آن حضور داشتند، اتحادیه مهاجران کردستان می‌باشد. البته سایتی در رابطه با «کردهای یهودی در اسراییل» فعال است که فقط به زبان عبری است و آدرس اینترنتی آن www.kurdishjewry.org.il می‌باشد.


ز) انجمن کیدم
در اسراییل نهادی با عنوان «انجمن کیدم» وجود دارد که تقریباً فعالیتهایش بر دیپلماسی عمومی متمرکز است. فعالیت‌های رئیس این انجمن یعنی دکتر «ایدی کوهن» در ایام همه پرسی در حمایت از استقلال کردستان بسیار آشکارا انجام می شد. وی روز همه پرسی کردستان، یک مصاحبه خاص با pukmedia وابسته به اتحاد ملی کردستان (حزب متعلق به طالبانی و فؤاد معصوم) داشت و اظهار امیدواری کرد که به زودی دولت کردستان ایجاد شود.95 انجمن کیدم نیز در راستای تحکیم روابط اسراییل- کردستان فعالیت می‌کند و رابطه با ملت کرد از وظایف این انجمن است. جدول ذیل آشنایی بیشتری با این انجمن و رئیس آن ارائه می‌دهد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

ح) سازمان اسراییل کردستان
روزنامه جروزالیم‌پست چاپ اسراییل در اکتبر سال 2015 اعلام کرد: «سازمانی غیردولتی به صورت NGO با عنوان «اسراییل کردستان» در اسراییل توسط «بن صهیون کاسوتو» تأسیس شده است.» آنچه که مشخص است، این سازمان در عرصه استقلال منطقه کردستان عراق بسیار فعال است. جدول ذیل آشنایی مختصری نسبت به این سازمان ارائه می‌دهد.


حضور اسراییل در کردستان عراق

ط) مقامات و شخصیت‌های اسراییلی
علاوه بر نهادها و سازمان‌ها، برخی از مقامات و شخصیت‌های اسراییلی نیز در پرونده کردستان عراق فعالند و به نظر می‌رسد که نقش‌هایی را نیز ایفا می‌کنند. البته تأیید نقش آفرینی این افراد صددرصدی نیست اما مستنداتی پیرامون آنها وجود دارد که در جدول ذیل به دو تن از این افراد و اسناد اشاره می‌شود.

حضور اسراییل در کردستان عراق
حضور اسراییل در کردستان عراق
 
صهیونیسم
در این قسمت به صهیونیسم به عنوان یکی از نقش آفرینان اصلی این جریان و طراح و برنامه‌ریز پرونده می‌پردازیم و تلاش می‌شود تا نقش هر یک از نهادها، سازمان‌ها، جریان‌ها و افراد صهیونیستی که همراه و همگام با اسراییل گام برداشته‌اند، در این پرونده مشخص گردد.

الف) پل منافورت
منقول است که «پل منافورت» لابیست معروف آمریکایی و مدیر سابق ستاد تبلیغات انتخاباتی دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، مسئول تبلیغات همه پرسی کردستان عراق بوده است. در این راستا روزنامه نیویورک تایمز آمریکا در 21 سپتامبر 2017 اعلام کرد: «توافقی میان مسرور بازرانی پسر مسعود بارزانی و پل منافورت انجام شد و وی از تابستان 2017، فرآیند مشاوره و مدیریت تبلیغات همه پرسی کردستان را آغاز کرد. طبق این توافقنامه قرار شده است که منافورت از نفوذ خود در نزد دولت ترامپ نیز استفاده کرده و برای به رسمیت شناختن استقلال کردستان از سوی آمریکا برنامه‌ریزی و تلاش کند.»96 برخی منابع نیز معتقدند که منافورت در روز همه پرسی در اربیل بوده است. برای آشنایی بیشتر با منافورت به جدول ذیل توجه کنید:

حضور اسراییل در کردستان عراق

ب) برنارد هنری لوی
«برنارد هنری لوی» متفکر و فیلسوف یهودی فرانسوی روز دوشنبه 25 سپتامبر 2017 (3 مهر 1396) هم زمان با همه پرسی کردستان عراق، در یکی از مراکز رأی گیری در این اقلیم حضور یافت که فیلم‌های مربوط به حضور وی نیز کاملاً موجود است. لوی در این مرکز رأی‌گیری، با نیچروان بارزانی نخست وزیر اقلیم دیدار و رایزنی می‌کند.

حضور اسراییل در کردستان عراق
حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق
حضور اسراییل در کردستان عراق

در کیف پایتخت اوکراین در سال 2013 نیز حضوری فعال داشت و در میدان استقلال این شهر در میان مخالفان یانوکوویچ رئیس جمهور اوکراین سخنرانی کرد. فیلم‌ها و تصاویر لوی در کیف اوکراین و کشورهای عربی مذکور موجود است.


حضور اسراییل در کردستان عراق

برنارد هنری لوی که روزنامه جروزلیم پست اسراییل در سال 2010 از آن به عنوان «چهل و پنجمین شخصیت یهودی پر نفوذ و تأثیرگذار در جهان»97 نام می‌برد، خودش نیز در مصاحبه با شبکه CNN روز شنبه 30 سپتامبر 2017 (8 مهر 1396)، حضورش در روز همه پرسی را تأیید کرده و می‌گوید: «کردستان عراق دومین دولت دموکراتیک در منطقه خواهد بود. من روز همه پرسی به عنوان یکی از ناظران بین‌المللی در کردستان بودم. همه پرسی بسیار خوب بود و طبق قوانین بین‌المللی انجام شد.»98


حضور اسراییل در کردستان عراق

ج) مؤسسه WKI
یکی از نهادهایی که در راستای پرونده استقلال کردستان عراق و همه پرسی این اقلیم فعال بوده و در حوزه صهیونیسم تعریف می‌شود، مؤسسه ای در امریکا با عنوان Washington Kurdish Institute (WKI) است که با حمایت مالی و نظارت «موریس آمیتای» از مقامات اصلی آیپک لابی معروف یهودیان در آمریکا تأسیس شده است.99 جدول ذیل شرح مختصری از این مؤسسه است.

حضور اسراییل در کردستان عراق

 
د) مایکل نایتس
یکی از نقش آفرینان استقلال کردستان عراق و جریان همه پرسی، مؤسسه واشنگتن از اندیشکده­ های صهیونیستی معروف آمریکاست. تعداد مقالات و گزارشات کار شده در مورد کردستان عراق در این مؤسسه نیز گویای فعالیت ویژه آن روی این پرونده است. اما مهمترین فردی که در این مؤسسه با این پرونده به نوعی پیوند خورده است، «مایکل نایتس» (Knights Michael) است. نایتس متخصص امور نظامی و امنیتی عراق، ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس است. وی در نوامبر 2015، طی سفری به عراق که مؤسسه واشنگتن ترتیب داده بود، در همه جا به همراه نیروهای بینالمللی و «لاهور طالبانی» رئیس سرویس اطلاعاتی کردستان عراق بود.100 علاوه بر این، نایتس در نشستی با عنوان «آینده کردستان عراق» در مؤسسه واشنگتن در 8 فوریه 2016 به همراه «هیمن هورامی» مشاور سیاست خارجی بارزانی در مورد طرح استقلال سخن می گوید.

حضور اسراییل در کردستان عراق

ه) چاک شومر
از دیگر افرادی که در پرونده استقلال کردستان نقش آفرینی داشته و دارد، سناتور چاک شومر (Chauk Schumer) از سناتورهای ارشد حزب دموکرات آمریکا و رهبر این حزب در سناست. شومر طی بیانیه‌ای در 28 سپتامبر 2017 اعلام کرد: «کاخ سفید باید استقلال کردستان ر ابه رسمیت بشناسد. کردها باید دولت مستقل داشته باشند.»101 شومر در سنا و کنگره پرونده حمایت از استقلال کردستان عراق را پیش می‌برد. لازم به ذکر است که شومر یهودی است و از معدود سناتورهای دموکرات آمریکاست که در دوران اوباما در هنگام امضای برجام نیز، کاملاً با این توافقنامه مخالف بود.

حضور اسراییل در کردستان عراق

و) ترینت فرانکس
ترینت فرانکس (Trent Franks) عضو کنگره آمریکا از ایالت آریزونا و نماینده جمهوری خواهان می­باشد. فرانکس در سپتامبر 2017 طرحی حقوقی را به کنگره در راستای حمایت از دولت مستقل کردی ارائه می‌دهد.102 وی عملیات ارتش عراق و حشد الشعبی برای تسلط بر کرکوک پس از همه پرسی کردستان را محکوم کرد و از ترامپ خواست که از کردها حمایت کرده و به ایران و نایب آن حشد الشعبی اجازه ندهد امنیت و ثبات منطقه را تهدید کند.103

حضور اسراییل در کردستان عراق

امارات متحده عربی
یکی از طرف‌هایی که در جریان همه پرسی کردستان عراق و استقلال این منطقه، در کنار اسراییل و صهیونیسم نقش آفرین است، امارات متحده عربی است. این دولت عربی طی سال‌های گذشته بسیار تلاش کرده و می­کند که در تمامی تحولات منطقه غرب آسیا ورود کرده و فعال باشد. لذا نقش­آفرینی امارات در برگزاری همه پرسی کردستان عراق را می­توان بر اساس الگوی بحران قطر و نقش آفرینی امارات در این بحران نیز کاملاً درک کرد. اما اهداف امارات از بازیگری در پرونده همه پرسی کردستان عراق در این برهه چیست؟

اهداف امارات از بازیگری در کنار اسراییل در پرونده استقلال کردستان و جریان همه پرسی این منطقه را می‌توان دلایل زیر دانست که البته اکثر آنها را می‌توان بر اساس واقعیت های موجود، به عنوان یک گمانه تلقی کرد. این اهداف عبارتند از:

- مقابله با سیاست‌های ترکیه إخوانی و حمایتش از قطر: این اقدام امارات می‌تواند اقدامی علیه ترکیه باشد که دارای میلیون‌ها کرد است.

- مقابله با ایران و سیاست‌هایش در منطقه

- نفوذ بیشتر در عرصه اقتصادی کردستان عراق به ویژه بخش‌های نفت و گاز

- فشار بر حکومت مرکزی عراق به دلیل عدم موضع­گیری بغداد در قبال اقدامات (تروریستی) قطر و عدم مشارکت در محاصره قطر به همراه 4 کشور عربی

- بازی در عرصه‌های بزرگ منطقه‌ای جهت تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای: طبق بسیاری از اخبار و اطلاعات، امارات در دیدار و گفتگوهای متعدد با آمریکا، خواستار نقش آفرینی بیشتر در مسأله فلسطین و دیگر تحولات منطقه شده‌اند.

با توجه به اهدافی که از نقش آفرینی امارات مطرح شد، در این قسمت به نهادها و افرادی که تحت نام امارات متحده عربی در همه پرسی کردستان و استقلال کردها فعال بوده‌اند، اشاره می‌گردد.


الف) مرکز «الإمارات للسیاسات»
امارات در همه پرسی کردستان به مانند بحران قطر، اقدام اجرایی را بر عهده داشت. برخی از وزرای عراقی نیز در مصاحبه با مطبوعات و خبرگزاری­ها در مورد نقش اجرایی امارات در همه پرسی کردستان جزییات و اطلاعاتی را افشا کرده‌اند. طبق اظهارات این وزرا، مقامات کردستان عراق طی یادداشت تفاهمی با خانم دکتر «ابتسام الکتبی» رئیس مرکز «الإمارات للسیاسات»، مأموریت برگزاری همه پرسی کردستان عراق را به این مرکز سپردند.104 «هوشیار عبدالله» نماینده پارلمان عراق از ائتلاف کردها نیز اعلام کرد: «اولویت حمایت امارات باید از ملت کردستان باشد نه یک خانواده.»105

حضور اسراییل در کردستان عراق
ب) سفیر و کنسول امارات در بغداد و اربیل
رهبران حزب گوران (تغییر) کردستان عراق به حکومت مرکزی در ژوئن 2017 اطلاع دادند: «طبق توافقاتی، امارات متحده عربی از طرح جدایی کردستان عراق حمایت کرده و به موجب آن، سرمایه‌گذاری در این طرح تا پایان سال جاری میلادی را بر عهده گرفته است. «راشد محمد منصوری» کنسولگری امارات در اربیل و همچنین «حسن أحمد الشحی» سفیر امارات در بغداد، هدایت این پرونده را بر عهده داشتند و از دو سال پیش، از مسعود بارزانی و خانواده وی حمایت تام و کاملی دارند. ما انتظار داریم که حمایت از حکومت اقلیم باشد نه یک حزب و یک خانواده.»106 طبق برخی منابع خبری نیز، راشد المنصوری کنسول امارات در کردستان عراق، روز همه پرسی در یکی از مراکز رأی گیری در شهر اربیل حضور پیدا کرد و با مدیر مرکز رأی‌گیری در منطقه عین کاوه در مسیر فرودگاه قدیم دیدار و گفتگو کرد.107

حضور اسراییل در کردستان عراق

عربستان سعودی
شاید نتوان به وضوح و با اسناد بسیار معتبر همچون اسنادی که برای نقش آفرینی اسراییل، صهیونیسم و امارات مشخص شد، نقش آفرینی عربستان سعودی را در پرونده استقلال کردستان عراق و پروژه همه پرسی این منطقه آشکار کرد، اما با بررسی بیشتر می‌توان چنین نتیجه گرفت که آل سعود در این پرونده، به صورت مخفیانه و در پشت پرده فعالیت کرده است. در همین راستا، دکتر «إیدی کوهن» پژوهشگر استاد دانشگاه بارایلان اسراییل می‌گوید: «حمایت بی سابقه­ای از اقلیم کردستان عراق از سوی عربستان سعودی وجود دارد. این اقدام به دلیل انتقام از ترکیه در حمایت از قطر در بحران اخیر این کشور است.»108 روزنامه جروزالیم پست نیز در مقاله‌ای با عنوان «تلاش جدید برای استقلال کردستان» این چنین اعلام می‌کند: «عربستان سعودی از همه پرسی کردستان حمایت می‌کند و ممکن است که از دولت‌های سنی دیگر نیز حمایت کند.»109 در کنار این موارد، اظهارات صریح، شفاف و بی پرده ژنرال بازنشسته سعودی «انور عشقی» مبنی بر «حمایت از استقلال کردستان عراق از طریق صلح آمیز با هدف کاهش سیطره و نفوذ ایران در منطقه»، بر نقش عربستان در این پرونده تأکید دارد. لازم به ذکر است که فیلم این اظهارات نیز در شبکه‌های ویدیویی همچون یوتیوب موجود است.110


اما نقش عربستان را نباید فقط در پروژه کردستان عراق دید. عربستان در پرونده کردهای سوریه نیز با همین رویه، اهداف خاصی را دنبال می­کند. «بنحاس عنبری» پژوهشگر مرکز اورشلیم می­گوید: «بحران بین قطر و چهار کشور عربی (مصر، عربستان سعودی، امارات و بحرین) منجر به فرصت خوبی مبنی بر تشکیل رژیم کردی در شمال و شرق سوریه شد. دلیل حمایت عربستان از تصمیم کردهای سوریه، مقابله با ترکیه است، زیرا ترکیه در بحران قطر حامی این کشور شده است.»111


اهداف اسراییل از تحریک کردستان عراق برای برگزاری همه­پرسی و دلایل تأیید آن از سوی اسراییل
قطعاً حمایت بی چون و چرای اسراییل از همه پرسی کردستان عراق و استقلال آنها، بیانگر طرفداری از اصول حقوق بشر، مساوات و برابری و همچنین عدالت بین‌المللی نیست. بلکه اسراییل از تحریک کردستان عراق برای برگزاری این همه پرسی و تأیید آن و همچنین حمایت از استقلال کردستان عراق اهدافی را دنبال می‌کند که کاملاً با منافعش در ارتباط است. خانم آیلت شاکد112 وزیر دادگستری اسراییل و عضو حزب خانه یهود، در خلال کنفرانس مطبوعاتی در مرکز هرتسلیا روز دوشنبه 25 سپتامبر 2017 (3 مهر 1396) اعلام کرد: «منافع بزرگ اسراییل و آمریکا در حمایت از استقلال کردستان عراق است.»113 در همین راستا، اهدافی که از سوی اسراییلی‌ها مطرح شده است، به شرح جدول ذیل است:

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق


علاوه بر اهداف فوق که توسط اسراییلی­ها بیان شده است، برخی اهداف دیگر نیز وجود دارد که بسیار مهم بوده و می‌تواند به عنوان اهداف اسراییل از تحریک کردستان عراق برای برگزاری همه پرسی و بازی کردن این رژیم با ورق کردی مطرح باشد. این اهداف عبارتند از:

1- تحقق طرح صهیونیسم (بر اساس طرح‌های ینون و کلین بریک) برای منطقه با هدف ایجاد کانتون‌های جدید بر اساس نژاد و طایفه: این یعنی ایجاد «اسراییل جدید» در شرق جامعه عربی که مقام معظم رهبری اخیراً در دیدار با رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه نیز مطرح کردند.


2- تحقق نقشه منافع اسراییل در سوریه: به ویژه تجزیه یا فدرالی شدن سوریه از طریق اقدام کردها در شمال سوریه و پیوستن آنها به کردهای عراق. اسراییل فرض گرفته است که تجزیه سوریه، شرایط نفوذ ایران، حزب الله و نیروهای شیعی در سوریه را کاهش می‌دهد.


3- اقدام علیه منظومه‌ای از مخاطرات منطقه‌ای علیه اسراییل از سوی ایران، سوریه، عراق (به ویژه حشد الشعبی) و ...


4- تقویت امنیت اسراییل از طریق درگیری‌های داخلی در منطقه: اسراییل از طریق آمریکا تلاش می‌کند که پس از پیروزی‌های پی در پی در سوریه و عراق علیه داعش، ورق‌ها را در منطقه خلط کند و از طریق کردستان عراق، امنیت اسراییل را تقویت کند و درگیری‌های داخلی را به منطقه مجدداً برگرداند.


5- دور کردن اسراییل از صحنه اصلی منطقه به عنوان دشمن اصلی و مرکزی


6- پوششی بر عادی سازی روابط اسراییل و کشورهای حاشیه خلیج فارس: مانند سفر اخیر خاخام مارک اشنایدر به بحرین.


7- مشغول کردن حشد الشعبی در درگیری‌های داخلی در عراق برای جلوگیری از نفوذ آن در منطقه به ویژه حضور در مرزهای اسراییل (خصوصاً جولان): باید توجه داشت که برخی از گروه‌های وابسته به حشد الشعبی عراق طی سال‌های اخیر در محیط سوریه و مرزهای اردن و اسراییل بسیار فعال شده‌اند، مانند حزب الله النجباء که اعلام کرده است که برای آزادسازی منطقه جولان فعالیت خواهد کرد و گردان‌های سید الشهداء و گردان‌های امام علی (علیهم السلام) که در مثلث راهبردی ابوکمال، الرصافة و تنف در خاک سوریه و مرزهای اردن بسیار فعال بوده و از سوی جنگنده‌های آمریکایی چندین بار طی ماه‌های گذشته مورد هدف قرار گرفته‌اند.


8- ممانعت از توسعه برنامه هسته­ای ایران: در گزارشی که از سوی سازمان «عدالت و توسعه برای حقوق بشر» در مورد کردها در خاورمیانه منتشر شده است، آمده است که هدف اسراییل از حمایت از استقلال کردستان عراق، ممانعت از توسعه برنامه هسته‌ای ایران به عنوان تهدید کنونی اسراییل است. اسراییل قصد دارد که از اراضی کردستان عراق پس از استقلال، به عنوان منطقه‌ای جهت ضربه نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران از طریق ایجاد یک پایگاه نظامی استفاده کند.114


9- ایجاد مشکل برای ترکیه به عنوان یک رقیب منطقه­ای با هدف مشغول و محدود کردن آن


10- کردستان عراق در مرزهای ایران به عنوان نماینده اسراییل: روزنامه تایمز آمریکا اعلام کرد: «حمایت اسرائیل از استقلال کردستان، به دلیل آن است که کردستان عراق به عنوان نماینده و نائبی برای اسراییل در مرزهای کوهستانی ایران خواهد بود.»

اما فرای همه اهداف مطرح شده، هدفی بسیار مهم و خطیر در نزد اسراییل در راستای تحریک کردستان عراق به همه پرسی در چنین مقطع زمانی وجود دارد و آن «مقابله اسراییل با حضور ایران در سوریه و مرزهای اسراییل به ویژه جولان» است. مستند این ادعا، یک اظهار نظر مقام اسراییلی و یک گزارش از سازمانی مهم است. این مستندات به شرح جدول ذیل است:

حضور اسراییل در کردستان عراق

علاوه بر دو سند مطروحه فوق که قبل از اجرای همه پرسی منتشر شده است، پس از همه پرسی و سیطره ارتش عراق و حشد الشعبی بر استان مهم کرکوک نیز، کردها و برخی تحلیلگران اسراییلی بر ارتباط پرونده همه پرسی و موضوع نفوذ و حضور ایران در نزدیکی مرزهای اسراییل تأکید کردند که به شرح ذیل است:

- آساف گیبور (Assaf Gibor) کارشناس امور عربی روزنامه میکور ریشون چاپ اسراییل، 18/10/2017 (26/7/1396): «یکی از فرماندهان بلندپایه پیشمرگه کرد اخیراً به من گفت که علی‌رغم حمایت نرم و آرام اسراییل از کردها، توقع داشتیم که اسراییل و آمریکا حمایت جدّی از کردها در قضیه سیطره دولت مرکزی عراق بر کرکوک به عمل آورند. اما حالا هلال شیعی از ایران به جولان خواهد رسید و اسراییل در پایان راه است.»115

- ویزیت راوینا نویسنده زن اسراییلی، 18/10 2017 (26/7/1396): «رفتار آمریکا در بحران اخیر کردستان عراق نشان داد که اگر ایران به اسراییل حمله کند، آمریکا از اسراییل حمایت نخواهد کرد. این مسأله در تحولات اخیر کرکوک واضح بود. با توجه به این رفتار آمریکا، ایران به جولان نزدیک­تر خواهد شد و باید برای دفاع از خودش بدون کمک آمریکا و همچنین هر اتفاق غیرمترقبه‌ای آماده باشد.»116

- پایگاه خبری «میدا» در اسراییل به نقل از شاهیت پاسار117 از رهبران کرد در آلمان 25/10/2017 (3/8/1396): «کردها به اسراییل به عنوان یک الگو می نگرند و در ایجاد دولت مستقل به آن اقتدا می‌کنند. اسراییل از تمامی تلاش‌های کردها برای استقلال حمایت کرده و می‌کند. کردها مانع اصلی در گسترش و امتداد نفوذ ایران در منطقه هستند و اسراییل حق دارد که نسبت به این مسأله هشدار داده و اقدام کند.»118


فصل ششم: برنامه اسراییل برای آینده کردستان عراق

فدرالیسم کردستان سوریه و حمایت اسراییل از آن؛ تالی تِلو کردستان عراق

فضای برگزاری همه پرسی در کردستان عراق، کردهای دیگر کشورهای منطقه را نیز فعال کرد. از تظاهرات‌ها و شادی‌های خیابانی کردهای ایران که بگذریم، کردهای سوریه فعالیت تاریخ‌سازی را در راستای استقلال انجام دادند. کردهای سوریه در 24 سپتامبر 2017 (2 مهر 1396) یعنی یک روز قبل از همه پرسی در عراق، اولین انتخابات در تاریخ کردهای سوریه در این مناطق را با هدف تثبیت ارکان فدرالی برگزار کردند. البته در مارس 2016، کردهای سوریه در مناطق تحت سیطره خود اعلام نظام فدرالی کردند و برای این نظام مجلس تأسیسی تشکیل دادند اما حکومت مرکزی سوریه نپذیرفت.119 نکته مهم اینجاست که مناطق کردنشین سوریه در یک سکوت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و یا با سوء استفاده از عامل زمان (که همه اذهان به سمت کردستان عراق معطوف بود) فدرال شدند و حکومت مرکزی سوریه نیز به دلیل شرایط بحرانی که در آن به سر می‌برد، هیچ گونه موضع واکنشی نداشت

حضور اسراییل در کردستان عراق

شاید بسیاری از تحلیل‌ها بر این اصل استوار باشد که کردستان عراق و کردهای سوریه نمی‌توانند با یکدیگر یکپارچه شوند و دلایلی که بیان می‌شود این باشد که علاوه بر موانع بسیار، بین این دو منطقه اختلافات زیادی نیز وجود دارد. اما نباید فراموش کرد که کردها بر اساس عامل نژادی بسیار حامی یکدیگر هستند. کما اینکه هدیه یوسف رئیس «شورای فدرال شمال سوریه» روز دوشنبه 3 مهر ماه 1396 (25 سپتامبر 2017) در حمایت از اقدام کردستان عراق گفت: «گذرگاه‌های سیمالکا و دیگر گذرگاه‌های سوریه با شمال عراق، به روی اقلیم کردستان باز خواهد بود و در صورت حمله به کردستان عراق، کردهای سوریه به آنها کمک خواهند کرد.»120 در ضمن از برخی تحلیل‌های دیگر نیز چنین برمی‌آید که هدف آمریکا اتصال سرزمینی و جغرافیایی کردستان عراق و مناطق کردنشین سوریه است و اگر هنوز موضع اعلامی رسمی در حمایت از همه پرسی کردستان عراق نگرفته است، به دلیل این اعتقاد است که باید در وهله اول اتصال جغرافیایی میان مناطق کردنشین سوریه121 و سپس میان کردستان عراق و کردستان سوریه برگزار شود. البته این فقط یک تحلیل است و موضع اعمالی آمریکا نشان از حمایت از همه پرسی کردستان عراق داشته و دارد.


مهم‌تر از تمامی آنچه که گفت شد، موضع حمایتی اسراییل در قبال فدرالیسم کردستان سوریه است. اوفرا بنگیو مسئول میز کردی مرکز موشه دایان، در مقاله‌ای با عنوان «پیشروی کردستان به سوی دریا»، روزنامه هاآرتص، مرداد ماه 1391 (یک سال پس از انقلاب‌های عربی)، از ایجاد منطقه‌ای راهبردی تحت عنوان «مثلث کردی» نام می برد و آن را متشکل از مناطق کردنشین عراق، سوریه و ترکیه می داند. وی می‌گوید: «انقلاب‌های عربی سهم بسیار عمده ای در بروز تغییرات در نقشه منطقه‌ایفا کرده و برای کردستان این امکان را فراهم می‌کند که تا ساحل دریای مدیترانه گسترش یابد.» مسلماً منظور وی از گسترش تا ساحل دریای مدیترانه، جغرافیای کردستان سوریه است. علاوه بر این، مرکز بگین سادات وابسته به دانشگاه بارایلان اسراییل نیز در اکتبر 2017 طی یک پژوهشی موضع حمایتی از کردستان سوریه را اعلام می‌کند و راهکاری تحت عنوان «هم‌پیمانی با حکومت فدرال کردها در شمال سوریه» را نیز می‌دهد. در این پژوهش آمده است: «اسراییل باید با حکومت فدرال کردها در شمال سوریه هم‌پیمانی ایجاد کند و در بهبود اقتصاد انرژی اسراییل از طریق نفت این منطقه از سوریه اقدام کند. این مسأله جایگاه کردهای سوریه را تقویت می‌کند و هم جایگاه ترکیه را نیز کاهش می‌دهد.»122 در همین راستا، بنحاس عنبری پژوهشگر مرکز اورشلیم (از اندیشکده‌های اسراییلی) نیز طی مقاله‌ای عنوان می‌کند که عربستان نیز به همراه اسراییل حامی استقلال کردستان سوریه است و دلیل آن را چنین ذکر می‌کند: «بحران بین قطر و 4 کشور عربی (مصر، عربستان سعودی، امارات و بحرین) منجر به فرصت خوبی مبنی بر تشکیل رژیم کردی در شمال و شرق سوریه شد. دلیل حمایت عربستان از تصمیم سوریه، مقابله با ترکیه است، زیرا ترکیه در بحران قطر حامی قطر شده است.»123


علاوه بر مطالب فوق، نکته ای که بسیار مهم است و پیوند ارتباطی میان نقش آفرینان پرونده کردستان عراق و کردهای سوریه را آشکار می‌کند، نقش آفرینی امارات متحده عربی در پرونده کردهای سوریه به همراه اسراییل است. در این راستا، امارات یک تقسیم بندی در اجرای نقش­ها اعمال کرده است و کردهای سوریه را به محمد دحلان سپرده است. «محمد دحلان» از رهبران منفصل شده جنبش فتح و مسئول سابق دستگاه «أمن الوقائي» در نوار غزه، از افرادی است که طی سال‌های اخیر در بسیاری از تحولات منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا و پرونده‌های ویژه این منطقه نقش آفرین بوده است. محمد دحلان در حال حاضر مشاور محمد بن زاید است و در طرح فدرالی بخش کردی سوریه بسیار فعالیت دارد. دحلان در مارس 2016 نیز در مراسم جریان «الغد» به رهبری أحمد الجربا (رئیس سابق ائتلاف معارضین سوری) حضور داشته است.124 لازم به ذکر است که جریان الغد از شبه نظامیان مسلح موجود در مناطق شرق سوریه هستند که از کردستان عراق سلاح دریافت می‌کنند و در ائتلاف بین‌المللی مقابله با داعش به رهبری آمریکا فعالیت می‌کنند.125


حضور اسراییل در کردستان عراق

امارات از طریق دحلان با حمایت از این جریان، تلاش می‌کند در سوریه به ویژه منطقه کردنشین آن نقش آفرینی کند. در همین راستا، در 10 ژوئن 2017 در منطقه رمیلان در شهر حسکه سوریه، نشستی با حضور نمایندگان سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر و نمایندگان کردها و عشایر عربی منطقه -که مورد حمایت امارات هستند- برگزار شد. در این نشست جربا و دحلان نیز حضور داشتند که آینده نفت سوریه و منطقه کردنشین سوریه بحث و بررسی شد.

حضور اسراییل در کردستان عراق

البته کردهای سوریه نیز در مورد رابطه با اسراییل اظهاراتی داشته‌اند و نسبت به این ارتباط ابایی ندارند. خانم کسینیا سوتلوا نماینده کنست اسراییل و رئیس انجمن کردی در کنست اعلام کرده است: «کردستان عراق و کردهای سوریه با اسراییل رابطه بسیار خوبی دارند. انجمن ملی کردستان در سوریه (الجمعیة الوطنیة الکوردستانیة في سوریا) به ریاست «شیرکوه عباس» از سازمان‌هایی است که بسیار بر رابطه با اسراییل تأکید دارد. پس از عضویتم در کنست در سال 2015، این سازمان برای من پیام تبریک فرستاد.»126                                                                                               
حضور اسراییل در کردستان عراق

برنامه‌های اسراییل برای کردستان عراق پس از همه پرسی
اسراییل که دارای روابط ریشه­ای و چند دهه­ای با کردستان عراق است و نقش آفرینی ویژه ای در راستای تحریک کردستان عراق جهت برگزاری همه پرسی 25 سپتامبر 2017 داشته است، قطعاً برنامه‌هایی را برای کردستان عراق در دوران پسا همه پرسی جهت استقلال این منطقه نیز دارد. در این بخش، برنامه‌های اسراییل برای کردستان عراق در دوران بعد از همه پرسی که کاملاً مستند به اظهارات مقامات، کارشناسان و تحلیلگران اسراییلی است، بحث و بررسی خواهد شد. در همین راستا، جدول ذیل شامل این برنامه‌هاست.

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

حضور اسراییل در کردستان عراق

علاوه بر جدول فوق، در گزارش سازمان «عدالت و توسعه برای حقوق بشر» در مورد کردها در خاورمیانه نیز دو برنامه اسراییل برای پرونده استقلال کردستان پس از همه پرسی چنین آمده است:127


1- اسراییل از طریق اقداماتی در سازمان ملل متحد تلاش می‌کند که قطعنامه­ ای در مورد استقلال کردستان صادر شود.

2- اسراییل در تلاش برای اقناع دولت‌های اروپایی جهت استقلال اقلیم کردستان است.

شاید برخی گمان کنند که با اقدام اخیر دولت مرکزی و سیطره بر مناطق مورد منازعه همچون کرکوک، دیگر برنامه ­های اسراییل برای دولت مستقل کردی محلی از اعراب ندارد. اما نباید از این مهم غافل شد که پرونده استقلال کردستان عراق یک پروسه بلند­مدت است و اسراییل نیز می­داند که استقلال در آینده نزدیک پس از همه پرسی به دلیل موانع و محدودیت‌های متعدد، دور از ذهن است. بسیاری از مقامات کرد نیز استقلال کردستان را یک پروسه زمان­بر و بلندمدت و همچنین بدون خون و خون ریزی تلقی می‌کنند و همه پرسی اخیر را نیز می‌توان یک گام در این راستا دانست. در همین راستا، نیچروان بارزانی نخست وزیر اقلیم کردستان عراق اعلام کرده است: «استقلال کردستان عراق طی یک چارچوب زمانی 5 الی 6 ساله خواهد بود.»128 سیروان بارزانی فرمانده پیشمرگه‌ها و برادر مسعود بارزانی نیز چنین می‌گوید: «استقلال کردستان عراق طی حداقل دو سال آینده به دست خواهد آمد.»129 مسرور بارزانی پسر مسعود بارزانی نیز معتقد است: «ما به زور و قدرت برای جدایی فشار نمی‌آوریم بلکه از یک جدایی دوستانه سخن می‌گوئیم.»130

سناریوهای پسا همه پرسی استقلال کردستان عراق و وضعیت روابطش با اسراییل
همه پرسی استقلال کردستان با تمامی حاشیه‌هایش از جله حمایت کامل و بی چون چرای اسراییل برگزار شد و در نهایت نیز با اقدام نظامی دولت مرکزی عراق و سیطره بر مناطق مورد منازع همچون کرکوک، فرآیند پسا همه پرسی فعلاً متوقف شده است. آنچه در این برهه مهم است، بررسی وضعیت حضور و نفوذ اسراییل در کردستان عراق و نوع روابط طرفین در آینده با توجه به سناریوهای پسا همه پرسی است. البته اسراییلی‌ها به فکر این برهه نیز بوده‌اند و تقریباً سناریوها را بررسی کرده‌اند. خانم پروفسور اوفرا بنگیو مسئول میز کردی مرکز موشه دایان طی مقاله‌ای که در این مرکز در ژانویه 2017 پیرامون احتمالات برپایی دولت کردی مستقل در عراق ارائه می‌دهد، تقریباً به این سناریوها می‌پردازد.

وی در این مقاله اعلام می‌کند: «سه مکتب فکری مختلف پیرامون برپایی دولت مستقل کردی در عراق وجود دارد: 1- کردستان دارای همه مؤلفه‌های یک دولت هست و فقط نیاز به اعلام استقلال دارد. 2- موانع سختی در مقابل استقلال کردستان وجود دارد که برداشتن این موانع بسیار مشکل است. 3- مصلحت کردها در باقی ماندن در دولت عراق است. اما من معتقدم که استقلال کردستان عراق همچون فروپاشی شوروی و استقلال بسیاری از دولت‌ها، نتایج بسیار مثبتی به همراه خواهد داشت.»131
بر اساس شرایط موجود و همچنین مواضع، اهداف و برنامه‌های اسراییل برای کردستان عراق که در بخش­های قبلی بدان اشاره شد، 5 سناریو در این راستا و همچنین وضعیت اسراییل در آن بحث و بررسی خواهد شد که به شرح ذیل است:


1- تغییر وضعیت از فدرالی به کنفدرالی: کنفدرالی شدن می­تواند گامی برای استقلال کردستان عراق و آینده این پرونده باشد، زیرا بحران‌های منطقه‌ای و داخلی (عراق)، عدم پذیرش بین‌المللی و ... موانع مهمی بر سر راه استقلال این منطقه است. در این سناریو، اربیل و بغداد وارد گفتگو شده و در صورت تحقق این سناریو، طبق قوانین، پایه‌های نظام کنفدراسیون همچون سیاست‌های خارجی، دفاعی، امنیتی و پولی- مالی به صورت مستقل و آزادانه در اختیار حکومت کردستان قرار خواهد گرفت و اقلیم در این عرصه‌ها کاملاً از حکومت بغداد مستقل خواهد شد. اخباری درباره این مسأله اخیراً به گوش می‌رسد و کردها اعلام کرده‌اند که بغداد به آنها پیشنهاد داده است که فعلاً به سمت کنفدرالی حرکت کنند. البته این سناریو با اختلافاتی شدید بر سر منابع نفتی کردستان و همچنین مرزهای این منطقه روبرو خواهد بود و با اقدامات نظامی اخیر دولت مرکزی در کرکوک، شاید این سناریو دور از ذهن باشد. اما وضعیت اسراییل در کردستان عراق و روابط فیمابین در این سناریو چگونه خواهد بود؟ قطعاً در این سناریو، کردستان روابط خارجی و امنیتی خود را با اسراییل از یک سو مستحکم و از سوی دیگر علنی خواهد کرد که این مسأله به شدت برای ایران به دلیل هم جوار بودن با کردستان عراق خطرناک است، زیرا جای پای اسراییل در مرزهای غربی ایران سفت می‌شود و آرزوی ژنرال‌های ارتش اسراییل برای حضور دائمی در مرزهای ایران به وقوع می پیوندد.


2- استقلال: خانم کسینیا سووتلوا نماینده کنست و رییس کمیته روابط کردی- اسراییلی در کنست در تاریخ 26/9/2017 طی مقاله‌ای در روزنامه معاریو چاپ اسراییل، در مورد استقلال کردستان عراق به نکته‌ای اشاره می‌کند که این سناریو را هم تشریح می­کند و هم در نزد کردها تقویت می­کند. سووتلوا می­گوید: «بر­پایی دولت کردی در شمال عراق و استقلال آن، واقعیت جدیدی در خاورمیانه است و برای یک تغییر اساسی در بین قدرت‌های منطقه پیش می‌رود. پیش‌بینی و برآورد اسراییل از موضع آمریکا نسبت به همه پرسی کردستان این است که موضع آمریکا شبیه به زمانی است که اسراییل در سال 1948 ایجاد شد. آمریکا در آن برهه، سریعاً اسراییل را به رسمیت نشناخت. امروز نیز آمریکا از تبعات منطقه‌ای جدایی کردستان می‌ترسد که موضع نمی‌گیرد. کردها، اسراییل را نمونه‌ای برای دولت آینده خود می‌دانند.»132

بر اساس اظهارات این مقام اسراییلی، شاید کردها نیز به سناریوی استقلال چنین دیدی دارند و همه پرسی را گامی در راستای تحقق این سناریو با چنین شرایطی به ویژه حمایت آمریکا تلقی می‌کنند. اما آنچه که مهم‌تر جلوه می‌کند، این است که استقلال کردستان عراق نه تنها آروزی دیرینه کردها بلکه آرزوی اسرائیل است. هنگامی که در سناریوی کنفدرالیسم، وضعیت اسراییل در کردستان عراق بهبود زیادی پیدا می‌کند، یقیناً در صورت استقلال کردستان، اسراییل اولین طرفی خواهد بود که در این منطقه سفارت خانه خواهد زد و روابطش را تا سر حد أعلی پیش خواهد برد.


3- مذاکرات و امتیاز­گیری: برخی از کارشناسان و تحلیلگران، از همان قبل از همه پرسی، اجرای این سناریو را محتمل­تر می‌دانستند. اما در این سناریو، نوع مذاکره و امتیازهایی که حکومت مرکزی به کردها می‌دهد بسیار مهم است. آنچه که مطرح بود این است که کردها طی مذاکرات، دو درخواست داشته باشند و حکومت مرکزی نیز با آنها موافقت کند تا سناریوی استقلال و کنفدرالیسم پیگیری نشود. این دو درخواست عبارتند از: الف) ترسیم مرزهای جدید اقلیم: در این راستا کردها اصرار دارند که استان کرکوک به اقلیم الحاق شود و اقلیم از نظر جغرافیایی گسترش پیدا کند. ب) عوائد حاصل از سرمایه‌ها به ویژه فروش نفت در منطقه اقلیم کاملاً در اختیار کردها قرار گیرد و حتی بخش کوچکی از آن نیز به بغداد عودت نشود. اما با اقدام دولت عراق مبنی بر سیطره بر مناطق مورد منازعه و عقب راندن کردها از این مناطق، تقریباً درخواست اول کأن لم یکن تلقی می‌شود. اما در اینجا مهم وضعیت اسراییل طی این سناریو بود که کردها نیز برای آن بیشتر از سناریوهای دیگر برنامه‌ریزی کرده بودند. در حال حاضر که اسراییل و کردستان عراق در سطوح امنیتی و اقتصادی با یکدیگر ارتباط دارند، قطعاً اگر سناریوی مذاکره و امتیازگیری مطرح و در آینده پیش رود، حضور و نفوذ اسراییل برای گسترش ارتباط در سطوح مذکور بیشتر خواهد شد و برای سناریوی کنفدرالی و یا استقلال در آینده نه چندان دور برنامه‌ریزی می‌کنند.


4- تکرار دولت مهاباد: کردها تاکنون یک دولت در ایران به نام «جمهوری مهاباد» در شمال غرب ایران داشته‌اند. این دولت در 22 ژانویه 1946 با حمایت شوروی تأسیس شد. این دولت در نتیجه بحرانی شدن اوضاع در ایران در اثنای جنگ جهانی دوم و پیشروی شوروی در خاک ایران و تسلط بر آن بر پا شد.

 استالین معتقد بود که شوروی باید به صورت غیرمستقیم از طریق ایجاد دولت‌های دوست و هم پیمان نفوذش را گسترش دهد. در نتیجه این پیشروی، رضا شاه جای خود را به محمد رضا پهلوی داد. در خلال این پیشروی بود که قاضی محمد به همراه ملا مصطفی بارزانی جمهوری مهاباد را تأسیس کردند. اما این دولت عمر طولانی نداشت و سرانجام با فشار ایران بر شوروی و آمریکا، 11 ماه بعد از تأسیس فروپاشید و قاضی محمد نیز در تاریخ 31 مارس 1947 اعدام شد و مصطفی بارزانی نیز به کردستان عراق رفت.133 بسیاری از کارشناسان معتقدند که مسعود بارزانی با برگزاری همه پرسی راه قاضی محمد را می‌رود و به سرنوشت وی دچار خواهد شد. یعنی اگر سناریو استقلال رقم بخورد، بارزانی یا ترور می‌شود و یا با حمله مخالفان استقلال کردستان مانند ایران و حکومت مرکزی عراق، کشته خواهد شد. اما کردستان نه تنها با این همه پرسی مستقل نشد، بارزانی نیز از ریاست اقلیم استعفا داد. اما وضعیت اسراییل در کردستان عراق در این سناریو یعنی طی مدت محدود دولت مستقل احتمالی، بهبود قابل توجهی پیدا می‌کند و کاملاً حضورش علنی می‌شود اما ممکن است در سقوط دولت، به میدان بیاید و به حمایت از کردستان عراق وارد جنگ شود که این خود نوعی سناریویی مجزاست.


5- اقدام نظامی مخالفان استقلال علیه کردستان: اقدام نظامی احتمالی از سوی مخالفان همه پرسی و استقلال همچون ایران و عراق و بعضاً ترکیه، یکی از سناریوهایی است که چند روز پس از همه پرسی توسط دولت مرکزی عراق و با حمایت ایران اجرایی شد. به ویژه اینکه اقلیم کردستان به شدت روی الحاق کرکوک به جغرافیای اقلیم تأکید داشت. کردها از بحران ایجاد شده توسط داعش طی سال‌های اخیر سوء استفاده کرده و نیروهای پیشمرگه را نیز به این منطقه گسیل داشتند ولی ارتش عراق پس از همه پرسی، بر کرکوک مسلط شده است. اما هنوز احتمال درگیری نظامی وجود دارد. در این راستا وضعیت اسراییل چه خواهد شد؟ 

بر اساس برخی مستندات اسراییلی که تعداد و تنوع آنها زیاد و کافی نیست، در صورت درگیری نظامی احتمالی، اسراییل به کمک کردها خواهد آمد. تحولات نشان داد که این مسأله محقق نمی‌شود و از آنجایی که به نوعی به معنای رویارویی ایران و اسراییل خواهد بود و با توجه به شرایط کنونی اسراییل، از همان بدو جریان، بسیار بسیار کم به نظر می رسید اما به عنوان یک گمانه بعید محتمل بود. این مستندات به شرح ذیل است:

الف) کسینیا سووتلوا نماینده کنست اسراییل در تاریخ 26/9/2017 طی مقاله‌ای در روزنامه معاریو چاپ این رژیم: «ما از همان آغاز امر پیش بینی کرده ایم که از نتایج همه پرسی، درگیری نظامی میان کردها و ایران و عراق و ترکیه باشد. من هم در کنست و هم در جاهای دیگر با هیئت‌های کردی ملاقات‌ها و گفتگوهای متعددی داشته‌ام و آنها اعلام کردند که کاملاً آماده همکاری مشترک با ما علیه دشمنان مشترک هستند.»134

ب) پایگاه خبری Jews News اسراییل: «تعدادی خلبان کردی در اسراییل و آفریقای جنوبی برای آمادگی در جنگ احتمالی بغداد علیه کردستان آموزش دیده اند. در ضمن نتانیاهو به بارزانی پیغام داده است که اسراییل آمادگی حمایت از کردستان در هر جنگی را دارد.»135

حداقل تطبیق مستندات فوق با تحولات امروز عراق و کردستان، نشان داد که اسراییل در حمایت از کردها اقدام اقدام نظامی نمی‌کنند. همین امر باعث شده است که کردها از اسراییل گله­مند باشند. در همین راستا، «آساف گیبور» (Assaf Gibor) کارشناس امور عربی روزنامه میکور ریشون چاپ اسراییل، 18/10/2017 (26/7/1396): «کردهای عراق از اسراییل ناامید شده‌اند، زیرا در لحظه‌ای که به آنها نیاز داشتند، اسراییل پشت آنها را خالی کرد. این اتفاق در حوادث اخیر کرکوک واضح بود. یکی از فرماندهان بلندپایه پیشمرگه کرد اخیراً به من گفت که علی­رغم حمایت نرم و آرام اسراییل از کردها، توقع داشتیم که اسراییل و آمریکا حمایت جدّی از کردها در قضیه سیطره دولت مرکزی عراق بر کرکوک به عمل آورند.»136

اسراییل در این سناریو به حمایت دیپلماتیک صِرف روی آورد. «مئیر بن شابات» رئیس شورای امنیت ملی اسراییل پس از همه پرسی سفری به آمریکا داشته و تلاش کرده است که واشنگتن را در بحران اخیر کرکوک وارد عمل کند. نتانیاهو نیز طی تماس های متعدد با فرانسه، آلمان و انگلستان نتوانست در بحران کرکوک کاری از پیش ببرد. شاید به همین دلیل است که برخی تحلیلگران اسراییلی معتقدند که کردها نباید همه پرسی برگزار می‌کردند. «زوی بارئیل» (Zvi Barel) تحلیلگر روزنامه هاآرتص اسراییل در تاریخ 25 اکتبر 2017 (3/8/2017) اعلام کرد: «کردها در برگزاری همه پرسی دچار خطایی تاریخی شدند، زیرا با وجود ترکیه و ایران، برپایی دولت مستقل از اغاز یک رویا بوده است.»137

قضیه همه پرسی کردستان عراق، با اقدام دولت مرکزی و حمایت ایران به سرانجام سریع و دلخواه کردها و اسراییلی‌ها نرسید. اما نکته مهم تمامی سناریوها این است که از این به بعد، حضور و نفوذ اسراییل در منطقه کردستان عراق و همچنین روابط این رژیم با این منطقه، بیشتر و بیشتر خواهد شد؛ به ویژه پس از اینکه در طی ایام همه پرسی، حمایت آشکار و تام و تمام خود را از کردها به منصه ظهور رساندند. این یعنی خطر در بیخ گوش جمهوری اسلامی ایران و مرزهای غربی آن.


نتیجه
همه­پرسی کردستان عراق با تمامی فراز و نشیب­هایش برگزار شد اما در نهایت پروژه استقلال این منطقه، با اقدام دولت مرکزی عراق و نیروهای بسیج مردمی این کشور (حشد الشعبی)، به صورت موقت خنثی شده است. نکته بارز و برجسته در این پرونده، نقش آفرینی اسراییل و صهیونیسم بود که انکار آن با توجه به مستندات متعدد، کاری بس دشوار است. بر همین اساس و با توجه به تفاسیری که در متن گزارش نیز بدانها اشاره شد، می­توان چنین نتیجه گرفت:

- در این برهه فقط باید همه پرسی برگزار می­شد و پیشبرد بیش از حد پرونده استقلال در دستور کار نبوده است. نباید در تحلیل‌ها اشتباه کرد که کردها با اقدام حشدالشعبی و دولت مرکزی عراق به یکباره و ناگهانی غافلگیر شده‌اند، که اگر این چنین تحلیل شود، باید این مسأله را به عنوان یک اصل پیشینی و ثابت تلقی کرد که کردها به هیچ وجه چنین سناریویی را برای دوران پس از همه پرسی بررسی نکرده بودند و نسبت بدان آمادگی نداشتند. قطعاً کردها چنین اوضاعی را نیز پیش بینی می‌کردند و نفی این مسأله نوعی جهل از نوع ساده انگاری و یا حتی تجاهل است. 


- نتیجه همه پرسی هر چه بود، فعلاً قرار نیست پرونده استقلال اجرایی شود، اما می­تواند قدم مهمی در مسیر استقلال کردستان باشد. این نکته از اظهارات مقامات بلندپایه اقلیم نیز کاملاً واضح است.


- ارتباطات کردستان عراق با اسراییل، از دهه‌های 50 و 60 وجود داشته و تاکنون نیز ادامه دارد. این مسأله چیزی نیست که بر اساس حدس و گمان باشد، بلکه مسأله‌ای است که هم کردها و هم اسراییلی‌ها به کرّات به آن پرداخته اند و بر هیچ عقل سالمی نیز پوشیده نیست.


- اسراییل به همراه بازیگران جانبی مسبوق به سابقه خود همچون صهیونیسم و بازیگران جانبی این روزهای خود یعنی امارات متحده عربی و عربستان سعودی، در پرونده استقلال کردستان عراق و همه پرسی آن کاملاً نقش آفرین بوده، هست و خواهد بود. مستندات ارائه شده در گزارش، دلیلی بر این مدعاست که نفی آن سهل و ساده نیست.


­- اولین منفعت اسراییل از پرونده استقلال کردستان عراق، تقسیم جهان عرب و تجزیه دولت‌های مرکزی مهم به ویژه عراق است. مصداق بارز و کامل این مسأله، سودان جنوبی است. اسراییل از جدایی سودان جنوبی حمایت کرد و به آن سلاح و آموزش نظامی – امنیتی علیه ارتش سودان ارائه کرد. کردستان عراق نیز کاملاً شبیه به سودان جنوبی است و ارتباطات آن با اسراییل أظهر من الشمس است.


- اسراییل با حمایت از دولت کردستان مستقل، منفعت اقتصادی و امنیتی نیز دارد. بخش اقتصادی آن منوط به نفت کردستان عراق و قاچاق آن به اسراییل است. بخش امنیتی این منفعت نیز به دشمنی با ایران و برخی از کشورهای عربی باز می­گردد.


- همه پرسی کردستان عراق در این برهه زمانی را می­توان بازی اسراییل با ورق کردی دانست، زیرا جمهوری اسلامی ایران نفوذ خوبی در منطقه به ویژه سوریه داشته و به مرزهای اسراییل علی الخصوص جولان نیز بسیار نزدیک شده است و اسراییل نیز استقلال کردستان و همه پرسی آن را مانعی برای گسترش نفوذ ایران در منطقه و نزدیک شدن به مرزهای فلسطین اشغالی می داند. این قضیه، ادعایی گزاف نیست بلکه خود اسراییلی‌ها نیز بدان اشاره کرده‌اند. البته اسراییل این ورق را در مرحله ای زودتر از موعد به کار گرفت و نتوانست کاملاً آن را محقق کرده و به پیش ببرد.


- استقلال و جدایی کردستان عراق، قطعاً اولین گام اجرای طرح اسراییل برای بازسازی خاورمیانه یا خاورمیانه جدید است.


- شرط اصلی و اساسی در تشکیل هر دولت مستقلی در جهان، شناسایی رسمی است. لذا شناسایی کردستان عراق به تنهایی کافی نیست و شناسایی بین‌المللی محسوب نمی‌شود. اما قطعاً اسراییل نیز به این شرط آگاه است و در پی اقناع کشورهای دیگر به ویژه آمریکا در راستای شناسایی استقلال کردستان خواهد بود.


- کردها قدرت لابی یهودی در آمریکا و همچنین اسراییل را در تأثیرگذاری بر آمریکا در مورد به رسمیت شناختن استقلال کردستان کاملاً درک می‌کنند. آنها کاملاً تفهیم هستند که نقش اسراییل می‌تواند به عنوان یک اهرم فشار بر نهادهای تصمیم ساز و تصمیم­گیر آمریکا برای تأیید جدایی کردستان از عراق باشد. به همین دلیل است که نهادها، جریان ها و رسانه­های اسراییلی، یهودی و صهیونیسم، بر استقلال کردستان عراق مانور داده و می دهند.


- شاید برخی عنوان کنند که اولویت آمریکا فعلاً از بین بردن داعش است، اما واقعیت این است که آمریکا به حاکمیت دولت عراق طبق قوانین حقوق بین‌الملل احترام ظاهری می­گذارد. استراتژی آمریکا در برهه کنونی، باز کردن فضا برای بیشتر درگیر کردن ایران در منطقه است تا پس از آن با تشکیل ائتلاف بین‌المللی علیه ایران اقدام کند. از این طریق، ایران و کردستان عراق نیز از هم‌پیمانی به دشمن خونین تبدیل می‌شوند. از سوی دیگر، آمریکا به دنبال اتصال سرزمینی کردستان عراق به منطقه کردنشین سوریه است تا بتواند در آن برهه بهتر و با دستی بازتر عمل کند. البته برخی کارشناسان معتقدند که کردهای سوریه اختلافات زیادی با کردستان عراق دارند و تجمیع آنها به عنوان یک دولت واحد مشکل است.


- همان طور که در قبل، حین و بعد از همه پرسی مشاهده شد، ترکیه سیاست «مخالفت بدون ممانعت» را در قبال کردستان عراق اجرا کرد. یعنی نه تهدید جدی، نه محاصره اقتصادی بلندمدت و نه اقدام نظامی گسترده از سوی ترکیه علیه کردها انجام نشد و در ادامه نیز نخواهد شد. این مساله‌ای بس خطرناک است که باید بدان توجه نمود و ممکن است که این سؤال را به ذهن متبادر کند که آیا ترک‌ها با اسراییل در پشت پرده بسته اند؟!

- مسأله کردستان عراق تا قبل از همه پرسی، برای ایران یک تاکتیک بود اما در حال حاضر به یک استراتژی تبدیل شده است. اگر اسراییل در این پرونده به صورت دقیق و خوب مورد توجه قرار نگیرد، باید منتظر «اسراییل جدید» بود؛ یعنی همان فرموده رهبری بزرگوار انقلاب.


* کارشناس مسایل فلسطین و رژیم صهیونیستی

ارجاعات:

1. نبذة عن إقليم كوردستان العراق، الموقع الحزب الدیمقراطی الکوردستاني.
2. سعید، عبدالرحیم، إستفتاء کردستان و أثره علی سوریة و المنطقة، ص 4.
3. نبذة عن إقليم كوردستان العراق، الموقع الحزب الدیمقراطی الکوردستاني.
4. إقليم كردستان العراق، ،5/7/2014، قناة الجزیرة.
5. سیاست و حکومت در اقلیم کردستان عراق، سایت سرکنسول گری جمهوری اسلامی ایران- اربیل.
6. نبذة عن إقليم كوردستان العراق، الموقع الحزب الدیمقراطی الکوردستاني.
7. سعید، عبدالرحیم، إستفتاء کردستان و أثره علی سوریة و المنطقة، ص 5.
8. الوزارات، الموقع حکومة إقلیم کوردستان.
9. سیاست و حکومت در اقلیم کردستان عراق، سایت سرکنسول گری جمهوری اسلامی ایران- اربیل.
10. همان.
11. نبذة عن إقليم كوردستان العراق، الموقع الحزب الدیمقراطی الکوردستاني.
12. حقائق عن إستفتاء کردستان، 23 سپتامبر 2017، قناة الحرة.
13. إقليم كردستان العراق،5/7/2014، قناة الجزیرة.
14. إقليم كوردستان في سطور، الموقع حکومة إقلیم کوردستان.
15. سعید، عبدالرحیم، إستفتاء کردستان و أثره علی سوریة و المنطقة، ص 8.
16. همان، ص 7.
17. إقليم كردستان العراق،5/7/2014، قناة الجزیرة.
18. إقليم كوردستان في سطور، الموقع حکومة إقلیم کوردستان.
19. یونس کاکل، سارة، الأکراد و المناطق المتنازع علیها بین الفدرلة و الصراع، ص 56-55.
20. علاونة، یوسف، بارزانی: العلاقات مع إسرائیل لیست جریمة، جریدة الإتحاد، 15/5/2006، ص 12.
21. نتنياهو يكشف: زئيفي بنى مستشفى في كردستان العراق، 25 اکتبر 2017، قناة العالم.
22. طرح کریستال طرح امنیتی- اطلاعاتی میان ساواک و موساد است که از سال 1344 شمسی آغاز شد و با کردهای عراق نیز همکاری میکردند.
23. احمدی، عبدالرحمن، ساواک و دستگاههای اطلاعاتی اسراییل، 1381، ص 210.
24. منظور شبکه اطلاعاتی در کردستان عراق است.
25. احمدی، عبدالرحمن، ساواک و دستگاههای اطلاعاتی اسراییل، 1381، ص 349 -350.
26. إسرائيل وكردستان: علاقة غرامية متواصلة، إیلي شلهوب، 9 جولای 2010، صحیفة الأخبار.
27. البحيرى، محمد، مكاسب إسرائيل: منطقة استراتيجية وتعويضات ليهود العراق، 25/9/2017، الموقع المصری الیوم.
28. إسرائيل وكردستان: علاقة غرامية متواصلة، إیلي شلهوب، 9 جولای 2010، صحیفة الأخبار.
29. Minasian, Sergey, THE ISRAELI-KURDISH RELATIONS, SCRIBD.
30. چاپ کتاب دوستی کردها و اسرائیل در کردستان عراق، 29/01/1391، خبرگزاری فارس.
31. رام، فرنوش، از کردهای اسراییل چه می دانید؟، 25/1/1391، رادیو فردا.
32. الخطیب، عمر، جيروزاليم­بوست: ممثلية يهودية في إقليم كردستان العراق، 19/10/2015، أورینت­نت.
33. قادر مارونسی، رزکار، سر العلاقات الاسرائيلية البارزانية، 7/1/2017، الموقع کتابات.
34. احمدی، وحیده، راهبرد اسرائیل در قبال استقلال کردستان عراق، 17/07/1396، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
35. FRANTZMAN, SETH J., IN PICTURES: KURDS ARE FLYING ISRAELI FLAGS AT INDEPENDENCE RALLIES, SEPTEMBER 17, 2017, The Jerusalem Post.
36. نتنياهو أعلن عام 2014 تأييد بلاده لاستقلال كردستان ومظاهرة بالقدس تأييدًا للاستفتاء وباحث بتل أبيب يؤكّد: إسرائيل ستستفيد اقتصاديًا وامنيًّا من دعمها للدولة الجديدة، 25/9/2017، الموقع رأی الیوم.
37. أكراد العراق يفضلون علاقات مع إسرائيل لضمان «الانفصال، 20 سبتمبر 2009، جريدة النهار الكويتيّة.
38. سعید، عبدالرحیم، إستفتاء کردستان و أثره علی سوریة و المنطقة، ص 7.
39. مصافحة عراقية ـ إسرائيلية وشالوم يتوقع علاقات مع الخليج، ، 23می 2005، صحیفة الشرق الأوسط.
40. خلیل، صائب، عباس و مهنته بین قادة کردستان و إسرائیل، 26/05/2015، صوت الیسار.
41. همان.
42. بيان رئاسي: الطالباني صافح باراك بصفته رئيس حزب وليس رئيس العراق، 1/7/2008، المنتدی العراقي.
43. خلیل، صائب، عباس و مهنته بین قادة کردستان و إسرائیل، 26/05/2015، صوت الیسار.
44. K. van der Toorn, P. W. van der Horst (Jan 1990), "Nimrod before and after the Bible", The Harvard Theological Review 83, page 29.
45. نویهض، عجاج، بروتوکولات حکماء صهیون (الجزء الثالث و الرابع)، 2016م، ص 23.
46. Hislop, Alexander, The Two Babylons, 1853, page 19.
47. تاریخ یهودیان در عراق، ویکی پدیا.
48. همان.
49. تاریخ یهودیان در عراق، ویکی پدیا.
50. حسینبر، ابراهیم، اسرائیل و چالشِ نگرشِ یهودی به اقلیم کردستان، 17/11/1394، پایگاه خبری استون.
51. MUIR APPELBAUM, DIANA and S. APPELBAUM, PAUL, GENETICS AND THE JEWISH IDENTITY, FEBRUARY 11, 2008, jpost.
52. تقی پور، تقی، استراتژی پیرامونی اسراییل، 1383، ص 341 – 407.
53. مجموعة مؤلفين جنرالات وباحثين إسرائيليين كبار، العقيدة الأمنية الإسرائيلية وحروب إسرائيل في العقد الأخير، يوليو 2015م، ص 34- 35.
54. قانون منع الإرهاب لعام 1948، المرکز القانوني لحقوق الأقلیة العربیة في إسرائیل، ص 1.
55. الشمس تكشف اسرار العلاقات الحميمية بين النظام الكردستاني واسرائيل!!!، 19/9/2017، الموقع الشمس.
56. النعامی، صالح، إسرائيل تُوسّع استثماراتها بكردستان العراق، 16/11/2014، العربی الجدید.
57. النشاط اسرائيل في العراق وخاصة كوردستان، 18/9/2015، رابطة تنمیة و تطویر الصناعة و التجارة لرجال الأعمال العراقیین (إقلیم کردستان).
58. النعامی، صالح، الأبعاد الإستراتيجية في علاقة إسرائيل بكردستان العراق، 26/8/2015، قناة الجزیرة.
59. همان.
60. صحيفة «معاريف» :إقليم كردستان يطالب إسرائيل بدعمه سياسيا وعسكريا، 12/5/2015، الموقع عراق پرس.
61. «معاريف»: علاقة كردستان العراق بإسرائيل استخبارية بامتياز، 13/5/2015، صحیفة الأخبار.
62. النعامی، صالح، الأبعاد الإستراتيجية في علاقة إسرائيل بكردستان العراق، 26/8/2015، قناة الجزیرة.
63. همان.
64. دانشگاه آمریکایی دهوک دومین دانشگاه آمریکایی در کردستان عراق پس از دانشگاه آمریکایی سلیمانیه است. رئیس هیأت امنای دانشگاه دهوک، مسرور بارزانی مسئول شورای امنیت اقلیم و پسر مسعود بارزانی است.
65. إسرائيليون في كردستان العراق للمشاركة بمؤتمر، 18/12/2016، الموقع العربی الجدید.
66. همان.
67. ماضي اليهود يعود الى الحياة في كردستان العراق، الموقع JIMENA.
68. ساجدی، علی، پشت پرده پروژه استقلال کردستان و یهودی خواندن کردها در عراق، 6/9/2017، اغوز تی وی.
69. محمد، معتز بالله، هآرتس: قریباً ... کردستان مستقلة بدعم یهودي، 16 می 2016، الموقع مصر العربیة.
70. محمد، معتز بالله، هآرتس: قریباً ... کردستان مستقلة بدعم یهودي، 16 می 2016، الموقع مصر العربیة.
71. همان.
72. حكومة كردستان توافق على تأسيس منظمة «تحالف كردستان – اسرائيل»، 23/7/2015، مرکز العراق للدراسات.
73. جعفر، محمد علی، السر في طرح إنفصال کردستان: مخطط الکومنولث الإسرائیلي!، 20/9/2017، خبرگزاری العهد.
74. Shahak, Israel, The Zionist Plan for the Middle East, 1982, page 14.
75. Ibid, page 2.
76. زارعی، محمد، رویکرد رژیم صهیونیستی به عراق جدید، 23/10/1393، دو هفته نامه فلسطین، شماره 511، مؤسسه ندا، ص29.
77. کیف ینظر الکیان الإسرائیلي إلی العراق الجدید؟، 18/2/2015، وکالة رأی الدولیة للأنباء.
78. Clean Break or Dirty War?, 2003, Institute for Research Middle Eastern Policy (IRmep), page 2.
79. Ibid.
80. Ibid.
81. النعامی، صالح، هرتسیلیا 2015 ... خارطة الفرص و المخاطر، 31/6/2015، قناة الجزیرة.
82. النعامی، صالح، إسرائيل تُوسّع استثماراتها بكردستان العراق، 16/11/2014، العربی الجدید.
83. نتنياهو ينكر تورط اسرائيل في كردستان العراق، 2/10/2017، الموقع عرب تایمز.
84. Kweskin, Benjamin ,Very Quietly, Israel and Iraqi Kurdistan Build Ties, 2017/5/2017, War is Boring
85. كسينيا سفيتلوفا: سأبذل قصارى جهدي لمواصلة تعزيز العلاقات بين الكورد واسرائيل، 19/4/2017، روژآوا نیوز.
86. دکتر نهرو زاگرس عضو سرویس اطلاعاتی کردستان پاراستین (parastin) نیز هست.
87. وی دارای سه کتاب در مورد استقلال کردستان عراق میباشد که نام دو مورد آن بدین شرح است:
 Kurdish Awarkening: Nation Building in Fragmented Homland-
- The Kurds of Iraq: Building a state with in a state
88. «معاريف»: علاقة كردستان العراق بإسرائيل استخبارية بامتياز، 13/5/2015، صحیفة الأخبار.
89. أربيل تنفي علمها بفتح مركز ثقافي كردي في إسرائيل، 11/12/2010، الموقع شمس الحریة.
90. اختفاء رئيس تحرير مجلة "اسرائيل كرد" في اقليم كردستان العراق وشكوك بالاستخبارات الايرانية، 20 ژوئن 2012، السومریة نیوز.
91. إيران تطلق سراح رئيس تحرير مجلة إسرائيل كرد بعد ثلاث سنوات من الاعتقال، 23/09/2015، وکالة آرا الإخباریة.
92. قادر مارونسی، رزکار، سر العلاقات الاسرائيلية البارزانية، 7/1/2017، الموقع کتابات.
93. همان.
94. قادر مارونسی، رزکار، سر العلاقات الاسرائيلية البارزانية، 7/1/2017، الموقع کتابات.
95. مفكر اسرائيلي لـPUKmedia : اتمنى ان أرى دولة كوردستان قريباً، 3/9/2017، الموقع PUKmedia.
96. حمید، منال، أکراد العراق یستعینون بجماعات الضغط للتأثیر علی واشنطن، 21/9/2017، الخلیج أون لاین.
97. برنارد ليفي في إقليم كردستان.. عرّاب ثورة أم غُراب تقسيم!، 29/9/2017، الموقع شهارة نت.
98. Lévy: "Sad" that most opposed Kurdish vote, October 2, 2017, CNN.
99. قادر مارونسی، رزکار، سر العلاقات الاسرائيلية البارزانية، 7/1/2017، الموقع کتابات.
100. خفايا الموقف الأمريكي من استفتاء كردستان، 26/9/2017، الموقع اوروک نیوز.
101. Schumer calls for US to back an independent Kurdish state, 28 September 2017, The Times of Israel.
102. Rep. Franks Strongly Condemns Violence Against Kurdish Forces in Kirkuk, October 16, 2017,Trent Franks.
103. Ibid
104. سیف الدین، أکثم، استفتاء انفصال إقليم كردستان العراق برعاية إماراتية، 9/6/2017، الموقع العربی الجدید.
105. المختار، عثمان، لماذا تدعم أبوظبي مشروع انفصال كردستان العراق؟، 6/6/2017، الموقع العربی الجدید.
106. المختار، عثمان، لماذا تدعم أبوظبي مشروع انفصال كردستان العراق؟، 6/6/2017، الموقع العربی الجدید.
107. صحيفة لندنية: القنصل المنصوري زار مركزا للاستفتاء بكردستان العراق، 26/9/2017، الموقع الإمارات 71.
108. نتنياهو أعلن عام 2014 تأييد بلاده لاستقلال كردستان ومظاهرة بالقدس تأييدًا للاستفتاء وباحث بتل أبيب يؤكّد: إسرائيل ستستفيد اقتصاديًا وامنيًّا من دعمها للدولة الجديدة، 25/9/2017، رأی الیوم.
109. الصحافة الإسرائیلیة: السعودیة دعمت إستفتاء کوردستان مباشرة و یمکن أن تدعمه دول سنیة أخری، 12/8/2017، الموقع رووداو(rudaw).
110. السعودیة تدعم إستفتاء مسعود و إنفصال الأکراد، 29/9/2017، یوتیوب.
111. النعامی، صالح، مشروع انفصال كردستان العراق: هل زار مستشار البرزاني إسرائيل؟، 14/6/2017، الموقع العربی الجدید.
112. آیلت شاکد پدرش از یهودیان عراقی الأصل است که در دهه 50 میلادی از طریق ایران به اسراییل مهاجرت کردند.
113. حسابات المصالح تدفع إسرائيل لتأييد استفتاء انفصال كردستان، 23/9/2017، البوابة نیوز.
114. اسرائيل تدعم استقلال كردستان العراق لاقامة قواعد عسكرية بكردستان لضرب منشات ايران النووية، منظمة العدل والتنمية لحقوق الإنسان، 12/9/2017، الموقع عربی برس.
115. موقع إسرائيلي: الأكراد محبطون من إسرائيل، 18/10/2017، قناة الجزیرة.
116. همان.
117. پاسار در اکتبر 2017 پس از اجرای همه پرسی کردستان عراق، در رأس هیئتی 20 نفره از کردها، به اسراییل سفر کرده است.
118. زعيم كردي: الأكراد يعتبرون إسرائيل نموذجا يحتذى، 25/10/2017، قناة الجزیرة.
119. عبدالغني، أماني، «روج-آفا».. يضع سوريا على طريق التفتيت، 25/9/2017، الموقع المصری الیوم.
120. اعلام آمادگی سازمان کردهای سوریه برای دفاع از اقلیم کردستان عراق، 4/7/1396، خبرگزاری ایران آن لاین.
121. در حال حاضر، منطقه فدرال کردستان سوریه، شامل سه منطقه عفرین، کوبانی و جزیره است که این کانتونها از نظر جغرافیایی به یکدیگر متصل نیستند.
122. النعامی، صالح، إسرائيل تترقب مكاسب نفطية من تعاونها مع أكراد سورية، 15/10/2017، الموقع العربی الجدید.
123. النعامی، صالح، مشروع انفصال كردستان العراق: هل زار مستشار البرزاني إسرائيل؟، 14/6/2017، الموقع العربی الجدید.
124. لوموند: دحلان أخطبوط مؤمرات في الشرق الأوسط،10/10/2017، قناة الجزیرة.
125. همان.
126. كسينيا سفيتلوفا: سأبذل قصارى جهدي لمواصلة تعزيز العلاقات بين الكورد واسرائيل، 19/4/2017، روژآوا نیوز.
127. ما هي المصلحة الإسرائيلية من الاستقلال الكردي ...؟، 14/9/2017، الموقع وردنا.
128. Bengio, Ofra, The Tortuous Path to an Independent Kurdistan, August 7, 2015, Washington Institute.
129. Ibid.
130. Ibid.
131. ثلاث مدارس فكرية مختلفة بشأن إنفصال إقليم كوردستان عن العراق، 14/1/2017، صحیفة المنار.
132. نائبة بالكنيست: إسرائيل ستساند الأكراد في أي حرب، 26/9/2017، قناة الجزیرة.
133. عبداللطيف، عنتر، هل يلقي "بارزاني" مصير قاضي محمد رئيس أول جمهورية كردية في مهاباد الإيرانية؟، 30/9/2017، صحیفة المنار.
134. Kweskin, Benjamin ,Very Quietly, Israel and Iraqi Kurdistan Build Ties, 2017/5/2017, War is Boring
135. اسرائيل تدرب 200 طيار كردی، 12/10/2017، الموقع LEZ NEWS.
136. موقع إسرائيلي: الأكراد محبطون من إسرائيل، 18/10/2017، قناة الجزیرة.
137. محلل إسرائیلي: الأکراد إرتکبوا خطأ تاریخیاً و ترکیا لم تغلق باب عودة العلاقات الإقتصادیة مع الإقلیم، 26 اکتبر 2017، الموقع ترک برس.
138. رام، فرنوش، گزارش جروزالم پست از استقبال سیاستمداران اسرائیلی از همهپرسی در کردستان عراق، اسراییل، 11 شهریور 1396، رادیو فردا.


منابع
الف) فارسی
الف- 1)کتب و مجلات:
- احمدی، عبدالرحمن­(زمستان 1381)، ساواک و دستگاه‌های اطلاعاتی اسراییل، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
- تسفریر، الیعزر(پاییز 1386)، شیطان بزرگ ... شیطان کوچک، ترجمه: فرنوش رام، آمریکا: شرکت کتاب.
- تقی پور، تقی(1383)، استراتژی پیرامونی اسراییل، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
- زارعی، محمد(2/5/1395)، چالش‌ها و راهبردهای اسراییل در هرتزلیای شانزدهم، دو هفته نامه فلسطین، شماره 539، مؤسسه ندا، تهران، ایران.
- زارعی، محمد(23/10/1393)، رویکرد رژیم صهیونیستی به عراق جدید، دو هفته نامه فلسطین، شماره 511، مؤسسه ندا، تهران، ایران.
- زارعی، محمد(15/4/1396)، غرب آسیا در هرتزلیای 2017، دو هفته نامه فلسطین، شماره 558، مؤسسه ندا، تهران، ایران.
الف-2) گزارش‌ها و مقالات در سایت‌ها و پایگاه‌های الکترونیکی:
- احمدی، وحیده، راهبرد اسرائیل در قبال استقلال کردستان عراق، 17/07/1396، پژوهشکده مطالعات راهبردی، قابل دسترسی در:
http://www.riss.ir/2017/10/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/
- اعلام آمادگی سازمان کردهای سوریه برای دفاع از اقلیم کردستان عراق، 4/7/1396، خبرگزاری ایران آن­لاین، قابل دسترسی در:
http://www.ion.ir/News/264015.html
- تاریخ یهودیان در عراق، ویکی پدیا، قابل دسترسی در:
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
- چاپ کتاب دوستی کردها و اسرائیل در کردستان عراق، 29/01/1391، خبرگزاری فارس، قابل دسترسی در:
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910129000029
- حسین‌بر، ابراهیم، اسرائیل و چالشِ نگرشِ یهودی به اقلیم کردستان، 17/11/1394، پایگاه خبری استون (نشریه آن لاین سیستان و بلوچستان)، قابل دسترسی در:
http://www.estoun.info/NewsDetail.aspx?itemid=428
- رام، فرنوش، گزارش جروزالم پست از استقبال سیاستمداران اسرائیلی از همه‌پرسی در کردستان عراق، 11 شهریور 1396، رادیو فردا، قابل دسترسی در:
https://www.radiofarda.com/a/jerusalem-post-on-kurdistan-referendum/28712572.html
- رام، فرنوش، از کردهای اسراییل چه می‌دانید؟، 25/1/1391، رادیو فردا، قابل دسترسی در:
https://www.radiofarda.com/a/f3_kurds_in_israel/24547128.html
- ساجدی، علی، پشت پرده پروژه استقلال کردستان و یهودی خواندن کردها در عراق، 6/9/2017، اغوز تی وی، قابل دسترسی در:
http://oguztv.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C/
- سراج، رضا، قلم‌هاي روان شده آگاهان بين‌المللي پيرامون فتنه 88، 10/08/1389، خبرگزاری فارس، قابل دسترسی در:
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8908151417
- سیاست و حکومت در اقلیم کردستان عراق، سرکنسول گری جمهوری اسلامی ایران – اربیل، قابل دسترسی در:
http://erbil.mfa.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=99&pageid=1201
- یروشلیمی، ایلان، دیدگاه نتانیاهو: اسراییل از انجام همه پرسی استقلال کردستان عراق جانبداری می‌کند، 11/6/1396، صدای آمریکا، قابل دسترسی در:
https://ir.voanews.com/a/kords-election-israeil/4012452.html

ب) انگلیسی
ب – 1) کتب و مجلات:
- Hislop, Alexander(1853), The Two Babylons, NewJersey, USA.
- Institute for Research Middle Eastern Policy-IRmep (March 27, 2003), Clean Break or Dirty War?, Washington DC, America.
- K. van der Toorn, P. W. van der Horst (Jan 1990), Nimrod before and after the Bible, The Harvard Theological Review 83.
- Shahak, Israel(1982), The Zionist Plan for the Middle East, ,Association of Arab-American University Graduates, Massachusetts, America.

ب-2) گزارش‌ها و مقالات در سایت‌ها و پایگاه‌های الکترونیکی:
- Bengio, Ofra, Surprising Ties between Israel and the Kurds, Summer 2014, USA, The Middle East Forum:
http://www.meforum.org/3838/israel-kurds
- Bengio, Ofra, The Tortuous Path to an Independent Kurdistan, August 7, 2015, Washington Institute:
http://www.washingtoninstitute.org/fikraforum/view/the-tortuous-path-to-an-independent-kurdistan
 - DIANA MUIR APPELBAUM, PAUL S. APPELBAUM, GENETICS AND THE JEWISH IDENTITY, FEBRUARY 11, 2008, The Jerusalem Post:
http://www.jpost.com/Features/Genetics-and-the-Jewish-identity
- FRANTZMAN, SETH J., IN PICTURES: KURDS ARE FLYING ISRAELI FLAGS AT INDEPENDENCE RALLIES, SEPTEMBER 17, 2017, The Jerusalem Post:
http://www.jpost.com/Israel-News/In-Photos-Kurds-are-flying-Israeli-flags-at-independence-rallies-505289
- Lévy: "Sad" that most opposed Kurdish vote, October 2, 2017, CNN:
http://edition.cnn.com/videos/tv/2017/09/30/exp-gps-1001-bernard-henri-levy-kurdistan.cnn
 -Kweskin, Benjamin, Very Quietly, Israel and Iraqi Kurdistan Build Ties, 2017/5/2017, War is Boring :
https://warisboring.com/very-quietly-israel-and-iraqi-kurdistan-build-ties/
- Rep. Franks Strongly Condemns Violence Against Kurdish Forces in Kirkuk, 16 October 2017, Trent Franks:
https://franks.house.gov/media-center/press-releases/rep-franks-strongly-condemns-violence-against-kurdish-forces-kirkuk
- Schumer calls for US to back an independent Kurdish state, 28 September 2017, The Times of Israel:
 https://www.timesofisrael.com/schumer-calls-for-us-to-back-an-independent-kurdish-state/
- Younge, Gary, Israelis 'using Kurds to build power base', 21 June 2004, the Guardian:
https://www.theguardian.com/world/2004/jun/21/iraq.syria

ج) عربی
ج-1) کتب و مجلات:
- سعید، عبدالرحیم(سپتامبر 2017)، إستفتاء کردستان و أثره علی سوریة و المنطقة، ترکیه: مرکز جسور للدراسات.
- علاونة، یوسف(15/5/2006)، بارزانی: العلاقات مع إسرائیل لیست جریمة، الإمارات العربیة المتحدة: جریدة الإتحاد.
- قانون منع الإرهاب لعام 1948، یافا - فلسطین المحتلة: المرکز القانوني لحقوق الأقلیة العربیة في إسرائیل.
- مجموعة مؤلفين جنرالات وباحثين إسرائيليين كبار(يوليو 2015م)، العقيدة الأمنية الإسرائيلية و حروب إسرائيل في العقد الأخير، بيروت- لبنان: مؤسسة الدراسات الفلسطينية.
- مسری، مئیر(4/10/2017)، إشکالیة دعم إسرائیل للأکراد، رام الله- فلسطین: صحیفة الحیاة الجدیدة.
- نویهض، عجاج(2016م)، بروتوکولات حکماء صهیون (الجزء الثالث و الرابع)، اردن: دارالجلیل.
- یونس کاکل، سارة(2011)، الأکراد و المناطق المتنازع علیها بین الفدرلة و الصراع (الرسالة الماجستیر)، اردن: جامعة الشرق الأوسط.
ج-2) گزارش‌ها و مقالات در سایت‌ها و پایگاه‌های الکترونیکی:
- اتفاق سري بين مسعود البارزاني و إسرائيل!!، 14/9/2017، الإتحاد العالمي لوسائل الإعلام الإلکترونیة، قابل دسترسی در:
http://iuvmonline.com/13029
- اختفاء رئيس تحرير مجلة "اسرائيل كرد" في اقليم كردستان العراق وشكوك بالاستخبارات الايرانية، 20/6/2017، السومریة نیوز، قابل دسترسی در:
http://www.alsumaria.tv/news/58745/alsumaria-news/ar#
- أربيل تنفي علمها بفتح مركز ثقافي كردي في إسرائيل، 11/12/2010، شمس الحریة، قابل دسترسی در:
http://www.shams-alhorreya.com/wesima_articles/index-20101211-80801.html
- اسرائيل تدرب 200 طيار كردی، 12/10/2017، الموقع LEZ NEWS، قابل دسترسی در:
http://leznews.com/2017/10/12/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%AF%D8%B1%D8%A8-200-%D8%B7%D9%8A%D8%A7%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A/
- اسرائيل تدعم استقلال كردستان العراق لاقامة قواعد عسكرية بكردستان لضرب منشات ايران النووية، 9/11/2017، آتلانتیک مدیا، قابل دسترسی در:
http://www.atlanticmedia.info/?q=node/24258
- إسرائيليون في كردستان العراق للمشاركة بمؤتمر، 18/12/2016، الموقع العربی الجدید، قابل دسترسی در:
https://www.alaraby.co.uk/politics/2016/12/18/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%A4%D8%AA%D9%85%D8%B1
- إقليم كردستان العراق، ،5/7/2014، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2014/7/5/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
- إقليم كوردستان في سطور، الموقع حکومة إقلیم کوردستان، قابل دسترسی در:
 http://cabinet.gov.krd/p/p.aspx?l=14&s=020000&r=355&p=250
- أكراد العراق يفضلون علاقات مع إسرائيل لضمان الانفصال، 20 سبتمبر 2009، جريدة النهار الكويتيّة، قابل دسترسی در:
http://www.annaharkw.com/annahar/ArticlePrint.aspx?id=167266
- إيران تطلق سراح رئيس تحرير مجلة إسرائيل كرد بعد ثلاث سنوات من الاعتقال، 23/09/2015، وکالة آرا الإخباریة، قابل دسترسی در:
http://aranews.org/2015/09/%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7/
- البحيرى، محمد، مكاسب إسرائيل: منطقة استراتيجية وتعويضات ليهود العراق، 25/9/2017، المصری الیوم، قابل دسترسی در:
http://www.almasryalyoum.com/news/details/1196000
- برنارد ليفي في إقليم كردستان.. عرّاب ثورة أم غُراب تقسيم!، 29/9/2017، شهارة نت، قابل دسترسی در:
http://www.shaharah.net/?p=78308
- بيان رئاسي: الطالباني صافح باراك بصفته رئيس حزب وليس رئيس العراق، 1/7/2008، المنتدی العراقي، قابل دسترسی در:
 http://www.iraqiforum.net/vb/1513.html
- ثلاث مدارس فكرية مختلفة بشأن إنفصال إقليم كوردستان عن العراق، 14/1/2017، صحیفة المنار، قابل دسترسی در:
http://www.manar.com/page-33787-ar.html
- جعفر، محمد علی، السر في طرح إنفاصل کردستان: مخطط الکومنولث الإسرائیلي!، 20/09/2017، العهد الإخباري، قابل دسترسی در:
https://alahednews.com.lb/142680/159#.Wf2AhI8rK1s
- حسابات المصالح تدفع إسرائيل لتأييد استفتاء انفصال كردستان، 23/9/2017، البوابة نیوز، قابل دسترسی در:
http://www.albawabhnews.com/2724411
- حقائق عن إستفتاء کردستان، 23 سپتامبر 2017، قناة الحرة، قابل دسترسی در:
https://www.alhurra.com/a/Kurdistan-region-referendum/393553.html
- حكومة كردستان توافق على تأسيس منظمة «تحالف كردستان- اسرائيل»، 23/7/2015، مرکز العراق للدراسات، قابل دسترسی در:
 http://www.markazaliraq.net/?state=news&viewId=21226
- حمید، منال، أکراد العراق یستعینون بجماعات الضغط للتأثیر علی واشنطن، 21/9/2017، الخلیج أون لاین، قابل دسترسی در:
http://alkhaleejonline.net/articles/1505971170260461000/%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%BA%D8%B7-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%B7%D9%86/
- الخطیب، عمر، جيروزاليم بوست: ممثلية يهودية في إقليم كردستان العراق، 19/10/2015، أورینت نت، قابل دسترسی در:
http://orient-news.net/ar/news_show/91994/0/%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AB%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
- خفايا الموقف الأمريكي من استفتاء كردستان، 26/9/2017، اوروک نیوز، قابل دسترسی در:
http://uruknews.net/index.php/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/16979.html
- خلیل، صائب، عباس و مهنته بین قادة کردستان و إسرائیل، 26/05/2015، صوت الیسار، قابل دسترسی در:
http://saotaliassar.org/01012015/SaiebKaliel0064.htm
- دبوق، یحیی، جنرال إسرائيلي: غير قادرين على مواجهة إيران... ولنعترف بحدود قدراتنا، 11/9/2017، صحیفة الأخبار، قابل دسترسی در:
https://www.al-akhbar.com/node/283049
- دعوات بإسرائيل لجعل دعم الأكراد خلف الكواليس، 30/9/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/9/30/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D9%84%D8%AC%D8%B9%D9%84-%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B3
- زعيم كردي: الأكراد يعتبرون إسرائيل نموذجا يحتذى، 25/10/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/10/25/%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D9%86%D9%85%D9%88%D8%B0%D8%AC%D8%A7-%D9%8A%D8%AD%D8%AA%D8%B0%D9%89
- السعودیة تدعم إستفتاء مسعود و إنفصال الأکراد، 29/9/2017، یوتیوب، قابل دسترسی در:
https://www.youtube.com/watch?v=hNUPOhcuJNg
- سیف الدین، أکثم، استفتاء انفصال إقليم كردستان العراق برعاية إماراتية، 9/6/2017، الموقع العربی الجدید، قابل دسترسی در:
https://www.alaraby.co.uk/politics/2017/6/8/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B9%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%A9
- شلهوب، إیلی، إسرائيل وكردستان: علاقة غرامية متواصلة، 9 جولای 2010، صحیفة الأخبار، قابل دسترسی در :
 http://www.al-akhbar.com/node/47266
- الشمس تكشف اسرار العلاقات الحميمية بين النظام الكردستاني واسرائيل!!!، 19/9/2017، الموقع الشمس، قابل دسترسی در:
http://www.ashams.com/article/276043-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84
- الصحافة الإسرائیلیة: السعودیة دعمت إستفتاء کوردستان مباشرة و یمکن أن تدعمه دول سنیة أخری، 12/8/2017، الموقع رووداو(rudaw)، قابل دسترسی در:
http://www.rudaw.net/mobile/arabic/kurdistan/120820176
- صحيفة لندنية: القنصل المنصوري زار مركزا للاستفتاء بكردستان العراق، 26/9/2017، الموقع الإمارات 71، قابل دسترسی در:
http://www.uae71.com/cate/1/posts/47862
- صحيفة «معاريف» :إقليم كردستان يطالب إسرائيل بدعمه سياسيا وعسكريا، 12/5/2015، عراق پرس، قابل دسترسی در:
https://www.iraqpressagency.com/?p=136920lang=ar
- الطريق الملتوي لاستقلال كردستان، قابل دسترسی در:
http://www.washingtoninstitute.org/ar/fikraforum/view/the-tortuous-path-to-an-independent-kurdistan
- عبدالعزیز، سعد، بعد استفتاء كردستان العراق .. زلزال يهز الشرق الأوسط ترصده إسرائیل!، 29/9/2017، الموقع کتابات، قابل دسترسی در:
http://kitabat.com/news/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D9%87%D8%B2/
- عبدالعزیز، سعد، محلل إسرائيلي : استقلال كردستان العراق نافذة أمل لإسرائيل، 21/8/2017، الموقع کتابات، قابل دسترسی در:
http://kitabat.com/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%84-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/
- عبدالعزیز، سعد، يديعوت أحرونوت: فرصة استقلال أكراد العراق تشبه ظروف قيام إسرائيل وعليهم استغلالها!، 15/9/2017، الموقع کتابات، قابل دسترسی در:
http://kitabat.com/news/%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D8%A3%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84/
- عبدالغني، أماني، «روج-آفا».. يضع سوريا على طريق التفتيت، 25/9/2017، الموقع المصری الیوم، قابل دسترسی در:
http://www.almasryalyoum.com/news/details/1196001
- عبداللطيف، عنتر، هل يلقي "بارزاني" مصير قاضي محمد رئيس أول جمهورية كردية في مهاباد الإيرانية؟، 30/9/2017، صحیفة المنار، قابل دسترسی در:
http://www.manar.com/page-37126-ar.html
- العمور، ثابت، متغیر داعش و محددات العلاقات الإسرائیلیة الکردیة، 11/5/2015، أخبار العالم، قابل دسترسی در:
http://www.akhbaralaalam.net/?aType=haber&ArticleID=94105
- قادر مارونسی، رزکار، سر العلاقات الاسرائيلية البارزانية، 7/1/2017، الموقع کتابات، قابل دسترسی در:

- كسينيا سفيتلوفا: سأبذل قصارى جهدي لمواصلة تعزيز العلاقات بين الكورد واسرائيل، 19/4/2017، روژآوا نیوز، قابل دسترسی در:
https://rojavanews.com/arabic/index.php/ku/item/3621-rojavanews
- کیف ینظر الکیان الإسرائیلي إلی العراق الجدید؟، 18/2/2015، وکالة رأی الدولیة للأنباء، قابل دسترسی در:
http://www.alrai-iq.com/2015/02/18/97224/
- لوموند: دحلان أخطبوط مؤمرات في الشرق الأوسط،10/10/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/10/10/%D9%84%D9%88%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D9%85%D8%A4%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7
- ماضي اليهود يعود الى الحياة في كردستان العراق، الموقع JIMENA، قابل دسترسی در:
http://www.jimena.org/%D9%85%D8%A7/
- ما هي المصلحة الإسرائيلية من الاستقلال الكردي ...؟، 14/9/2017، الموقع وردنا، قابل دسترسی در:
https://waradana.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7/
- محلل إسرائیلي: الأکراد إرتکبوا خطأ تاریخیاً و ترکیا لم تغلق باب عودة العلاقات الإقتصادیة مع الإقلیم، 26 اکتبر 2017، ترک برس، قابل دسترسی در:
https://www.turkpress.co/node/41064
- محمد، معتز بالله، هآرتس: قریباً ... کردستان مستقلة بدعم یهودي، 16 می 2016، الموقع مصر العربیة، قابل دسترسی در:
http://www.masralarabia.com/%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%A9/1063091-%D9%87%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D8%B3-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8%D8%A7-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A9-%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A
- المختار، عثمان، لماذا تدعم أبوظبي مشروع انفصال كردستان العراق؟، 6/6/2017، الموقع العربی الجدید، قابل دسترسی در:
https://www.alaraby.co.uk/politics/2017/6/5/%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%B8%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-1
- مصافحة عراقية ـ إسرائيلية وشالوم يتوقع علاقات مع الخليج، 23می 2005، صحیفة الشرق الأوسط، قابل دسترسی در:
http://archive.aawsat.com/details.asp?issueno=9532&article=301052#.WezTWY8rK1s
- معاريف: شيعة العراق يدعون للتقارب مع إسرائيل، 7/10/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/10/7/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88%D9%86-%D9%84%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D9%85%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84
- «معاريف»: علاقة كردستان العراق بإسرائيل استخبارية بامتياز، 13/5/2015، صحیفة الأخبار، قابل دسترسی در:
https://www.al-akhbar.com/node/232875
- مفكر اسرائيلي لـPUKmedia : اتمنى ان أرى دولة كوردستان قريباً، 3/9/2017، PUKmedia: قابل دسترسی در:
http://www.pukmedia.com/AR_Direje.aspx?Jimare=99172
- منظمة العدل والتنمية لحقوق الإنسان، اسرائيل تدعم استقلال كردستان العراق لاقامة قواعد عسكرية بكردستان لضرب منشات ايران النووية، 12/9/2017، عربی برس، قابل دسترسی در:
www.arabipress.org/208614
- مؤسسة "اسرائيل كرد" تعلن عن اختفاء رئيس تحرير مجلتها "مولود آفند" منذ 10 ايام، 21/6/2017، إذاعة صوت العراق، قابل دسترسی در:
http://www.voiraq.com/news/117/ARTICLE/3584/2012-06-21.html
- موقع إسرائيلي: الأكراد محبطون من إسرائيل، 18/10/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/10/18/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84
- نائبة بالكنيست: إسرائيل ستساند الأكراد في أي حرب، 26/9/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/9/26/%D9%86%D8%A7%D8%A6%D8%A8%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%B3%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D9%8A-%D8%AD%D8%B1%D8%A8
- نبذة عن إقليم كوردستان العراق، الموقع الحزب الدیمقراطی الکوردستاني، قابل دسترسی در:
 http://www.kdp.info/p/p.aspx?p=29&l=14&s=000000&r=389
- نتنياهو يكشف: زئيفي بنى مستشفى في كردستان العراق، 25 اکتبر 2017، قناة العالم، قابل دسترسی در:
http://www.alalam.ir/news/3106361/%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81--%D8%B2%D8%A6%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%86%D9%89-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%81%D9%89-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-
- نتنياهو أعلن عام 2014 تأييد بلاده لاستقلال كردستان ومظاهرة بالقدس تأييدًا للاستفتاء وباحث بتل أبيب يؤكّد: إسرائيل ستستفيد اقتصاديًا وامنيًّا من دعمها للدولة الجديدة، 25/9/2017، رأی الیوم، قابل دسترسی در:
http://www.raialyoum.com/?p=749054
- نتنياهو ينكر تورط اسرائيل في كردستان العراق، 2/10/2017، الموقع عرب تایمز، قابل دسترسی در:
http://www.arabtimes.com/portal/news_display.cfm?Action=&Preview=No&nid=25110
- النجار، محمد، لهذه الأسباب تشجع إسرائيل إقامة دولة كردستان، 14/9/2017، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2017/9/14/%D9%84%D9%87%D8%B0%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%B4%D8%AC%D8%B9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A5%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86
- النشاط اسرائيل في العراق وخاصة كوردستان، 18/9/2015، رابطة تنمیة و تطویر الصناعة و التجارة لرجال الأعمال العراقیین (إقلیم کردستان)، قابل دسترسی در:
http://kurdtda.org/ar/View.aspx?n_=5306&m_=45#sthash.ACKablsM.dpbs
- النعامی، صالح، الأبعاد الإستراتيجية في علاقة إسرائيل بكردستان العراق، 26/8/2015، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/knowledgegate/opinions/2015/8/26/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
- النعامی، صالح، إسرائيل تُوسّع استثماراتها بكردستان العراق، 16/11/2014، العربی الجدید، قابل دسترسی در:
https://www.alaraby.co.uk/economy/2014/11/16/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82
- النعامی، صالح، إسرائيل تترقب مكاسب نفطية من تعاونها مع أكراد سورية، 15/10/2017، الموقع العربی الجدید، قابل دسترسی در:
https://www.alaraby.co.uk/economy/2017/10/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%AA%D8%B1%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%83%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%D9%81%D8%B7%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-1
- النعامی، صالح، مشروع انفصال كردستان العراق: هل زار مستشار البرزاني إسرائيل؟، 14/6/2017، الموقع العربی الجدید، قابل دسترسی در:

- النعامی، صالح، هرتسیلیا 2015 ... خارطة الفرص و المخاطر، 31/6/2015، قناة الجزیرة، قابل دسترسی در:
http://www.aljazeera.net/knowledgegate/opinions/2015/6/12/%D9%87%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7-2015-%D8%AE%D8%A7%D8%B1 %D8%B7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B5-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1
- الوزارات، الموقع حکومة إقلیم کوردستان، قابل دسترسی در:
http://cabinet.gov.krd/p/page.aspx?l=14&s=000000&r=451&p=350&h=1&t=0

نام:
ایمیل:
* نظر: