آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۶۲۴
تاریخ انتشار: ۱۵ آبان ۱۳۹۶ - ۰۹:۲۵
عارف بیژن


چکیده
کاخ سفید در حال بررسی مجدد طرح جان آلن که پیشنهاد دوره باراک اوباما برای تشکیل دولت فلسطین در مرزهای سال 1967 بدون حضور نیروهای اسرائیل است می‌باشد. این طرح اگر اجرا شود اسرائیل مجبور خواهد شد برای تأمین امنیت خود به نیروهای خارجی تکیه کند، وضعیتی که در گذشته مشابه آن عمل نکرده است. سوال این است که بر اساس دیدگاه اندیشکده‌های اروپایی، آیا طرح امنیتی آلن می­تواند آینده اسرائیل و فلسطین را تغییر دهد یا هم چنان با مخالفت اسرائیل مواجه خواهد شد؟ فرضیه‌ای که محتمل است اینکه طرح آلن موجب اجرایی شدن راه حل دو دولتی می‌شود و اجرای طرح دو دولتی به دنبال خود نگرانی‌های امنیتی و حاکمیتی را برای اسرائیل خواهد داشت.

مقدمه
آنچه که به عنوان طرح امنیتی آلن معروف است، در دوره جان کری برای رسیدن به یک نتیجه مطلوب برای اسرائیل- فلسطین بود که در نهایت با مخالفت اسرائیل مواجه شد. بعد از روی کار آمدن ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا، در سفر خود به فلسطین اشغالی و دیدار با ابومازن، اعلام کرد که مذاکرات سازش باید پیگیری شود و به نتیجه برسد. پس از این سفر یکی از موضوعاتی که مطرح شد بحث طرح امنیتی جان آلن بود. جیسون گرینبلات فرستاده ترامپ در غرب آسیا به دنبال طرح امنیتی دولت اوباما برای کرانه باختری است. اگرچه این طرح طی ماه‌ها تهیه شده است ولی بیشتر مفاد آن محرمانه است و انتشار نیافته است. در این میان اسرائیل نسبت به این طرح نگرانی‌هایی را ابراز کرده است و اعلام کرد که قصد دارد حدود 6 هزار واحد مسکونی یهودی را در کرانه باختری بسازد، که این نشان از افزایش ساخت و ساز برنامه‌ریزی شده از زمان روی کار آمدن ترامپ دارد و اینکه نتانیاهو به طرف آمریکایی عنوان کرد که شهرک‌سازی مسئله مورد مناقشه نیست.(1) با این توضیح سوالی که در مورد طرح آلن مطرح است اینکه افراد مشارکت کننده در آن، اهداف و مفاد این طرح و مواضع اسرائیل و مراکز پژوهشی اروپایی به این طرح چگونه است؟ و اینکه تا چه حد این طرح قابلیت اجرایی شدن دارد. فرضیه اولیه این است که با عملیاتی شدن این طرح در کرانه باختری، اسرائیل نگرانی امنیتی و همین طور به چالش کشیدن حاکمیت خود را احساس می‌کند.

1- طرح آلن
انتصاب سرهنگ کریس باومن به عنوان مشاور امور اسرائیل در شورای امنیت ملی آمریکا رویدادی قابل توجه است. در سال‌های 2013-2014، سرهنگ باومن در روند صلح اسرائیل و فلسطین به عنوان رئیس ستاد و مشاور ارشد امور دفاعی ژنرال جان برین آلن بازنشسته به کار گماشته شد. تیم آلن مسئولیت توافق دوجانبه پیشنهادی بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها در مذاکرات صلح سازش نافرجام تحت رهبری جان کری وزیر امور خارجه را بر عهده داشت. هدف از آن این بود هنگامی که یک کشور فلسطینی تأسیس شد، نگرانی‌های امنیتی اسرائیل مورد توجه قرار بگیرد.(2) باومن به ژنرال جان آلن در تهیه برنامه و راهکارها برای ترتیبات امنیتی اسرائیل کمک نمود. چشم‌انداز طرح جان آلن در یک سند جامع در موسسه تحقیقاتی در ایالات متحده توسط دو اسرائیلی، "ژنرال گید شمنی"1، "نمرود نوویک"2 و همراه با دو آمریکایی، "ژنرال جان آلن گلدنبرگ"3 و "سرهنگ کریس باومن"4 انجام شده است.
بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ ماموریت تحقیق و تفحص این طرح به جیسون گرینبلات5 فرستاده دونالد ترامپ در امور خاورمیانه محول شد که با طراحان سند 2014 جان آلن در مسئله ترتیبات امنیتی کرانه باختری که در دوران اوباما مشغول فعالیت بودند دیدار و گفتگو کرد. این طرح براساس بحث‌های متعدد با مقامات ارشد کنونی و سابق اسرائیل از جمله فرماندهان نیروهای ارتش اسرائیل، رئیس موساد و مدیر شین بت تهیه شده است.(3)

2- مفاد طرح
این طرح از سه بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش آغازین طرح آلن، ایجاد یک فرودگاه غیرنظامی در کرانه باختری است. بخش دوم آن به تقویت حصار مرزی کرانه باختری و اردن می‌پردازد و بخش سوم به همکاری اطلاعاتی بین رژیم صهیونیستی و ایالات متحده اختصاص دارد. بخش‌های دیگر آن، به تشکیل دولت فلسطینی غیرنظامی و بدون سلاح و قرار گرفتن بخشی از مناطق کرانه باختری تحت نظارت ناظران بین‌المللی اشاره دارد که به رژیم صهیونیستی اجازه می‌دهد امنیت خود را در مرزهای سال 1967 حفظ کند.(4)
این طرح در واقع تشکیل یک کشور فلسطینی را با حاکمیت کامل در داخل مرزهای آن در سال 1967 و پایتخت آن در شرق اورشلیم با اصلاحات جزئی برای بلوک‌های درگیر و حل و فصل منازعات میان آنها را فراهم می‌کند. این طرح براساس پذیرش کامل خواست فلسطین برای حاکمیت کامل خود است، این بدان معنی است که هیچ سرباز اسرائیلی در سرزمین آنها (دولت فلسطین) که از رود اردن تا مرزهای 1967 ادامه دارد، نباید باشد. کارشناسان تشکیلات خودگردان فلسطین در این زمینه مدعی شده‌اند این طرح راه‌حلی امنیتی برای حاکمیت دوباره تشکیلات خودگردان بر منطقه اغوار (دره رود اردن) و کنترل آن به‌دست نیروهای امنیتی‌شان ارائه می‌کند. علاوه بر درخواست‌های فلسطین در مورد مرزهای قابل دفاع، اسرائیل نیز خواهان حضور نظامی در دره رود اردن برای اطمینان از خلع سلاح در فلسطین است.

3- اهداف طرح
هدف از طرح آلن نشان دادن این تفکر است که از طریق آن اقدامات امنیتی در زمینه راه حل دو دولتی (اسرائیل- فلسطینی) می­تواند درجه‌ای از امنیت برابر یا بیشتر از آنچه که امروز با استقرار نیروهای اسرائیلی در کرانه باختری رود اردن را فراهم می‌کند، به وجود آورد. مشکل اساسی این است که بر اساس طرح آلن اسرائیل برای تأمین و تضمین امنیت خود متکی به نیروهای خارجی به‌خصوص آمریکایی‌ها است. به همین دلیل این نگرانی را برای اسرائیل به وجود می­آورد که این نیروها در انجام وظیفه خود موفق نباشند و بر عکس تهدیدی برای امنیت اسرائیل باشند.
نویسندگان و طراحان این طرح، تأکید می­کنند که حفظ امنیت اسرائیل تحت کنترل ارتش رژیم اسرائیل6 ادامه خواهد یافت. در واقع طرح آلن به طور خاص، به دنبال راه حل اجرایی برای تمام مسائل امنیتی است. "توماس فریدمن" تحلیلگر روزنامه نیویورک تایمز در 17 فوریه 2013 اعلام کرد که "در پرتو طرح آلن برای نگرانی­های امنیتی اسرائیل، دولت اسرائیل به نقطه‌ای رسیده بود که می‌بایست میان صلح و ایدئولوژی یکی را انتخاب کند."(5)

4- موضع رژیم صهیونیستی
طرح آلن جزء مهمی از مذاکرات سازش نافرجام 2013-2014 بود، با این حال موشه یعلون وزیر دفاع وقت اسرائیل با این طرح به عنوان طرحی که امنیت اسرائیل را تأمین نمی‌کند به شدت مخالفت نمود. نتانیاهو نیز با این طرح مخالفت کرده و اعلام کرد که آمریکایی‌ها راه­حل‌های مناسب را ارائه نکرده‌اند.
روزنامه هاآرتص با چندین مقام آمریکایی و اسرائیلی که در تهیه این طرح شرکت داشتند گفتگو کرد و آن را به عنوان برنامه مشترک پنتاگون و ارتش اسرائیل، نتیجه همکاری مشترک و نزدیک بین اورشلیم و واشنگتن توصیف نمود. مسئولان مذکور اعلام کردند با وجود بحث‌های مفصل دوجانبه آمریکایی- اسرائیلی طرح اجرایی نشده است.
"نمرو شفر" رهبر تیم مذاکره کننده اسرائیلی و سرپرست اداره برنامه‌ریزی ارتش اسرائیل در آن زمان، بیان داشت که این طرح در صورتی می‌تواند امنیت کافی را برای اسرائیل با خروج از کرانه باختری فراهم کند که مشمول ترتیبات امنیتی خاص با ایالات متحده، اردن و تشکیلات خودگردان فلسطین باشد. یا در گزارش روزنامه هاآرتص از مقامات ایالات متحده عنوان شد "که آنها از سهم ژنرال گانتز فرمانده ستاد ارتش اسرائیل که از ادامه گفتگوها پشتیبانی می‌کرد قدردانی کردند و عنوان کردند که با وجود درگیری و عدم توافق میان طرف اسرائیلی- آمریکایی در رابطه با این طرح، آمریکا به دنبال یافتن راه حل‌هایی برای تأمین حداکثر امنیت برای طرف اسرائیلی بودند.(6)

5- نگاه اندیشکده‌های اروپایی
طرح آلن که خواستار خروج اسرائیل از کرانه باختری بود، با وجود توقف در سال 2013-2014، اکنون به دستور ترامپ دوباره در سیاست‌های منطقه‌ای قرار گرفته است. در این میان توجه به دیدگاه اندیشکده‌ها در بررسی طرح آلن که چه اندازه می­تواند قابلیت اجرایی داشته باشد، مهم است. سعی شده برخی دیدگاه‌ها را مورد بررسی قرار دهیم که به شرح ذیل است:
- در مطلبی به قلم "کالِو بن دور" (Calev Ben Dor) در مرکز تحقیقات و ارتباطات اسرائیلی-بریتانیا آمده است: اسرائیل می‌تواند از طریق اقدام‌های امنیتی از قبیل اجرا شدن طرح آلن و به دنبال آن، راه حل دو دولتی نیازمندی­های امنیتی خود را با نیازهای فلسطین(حق حاکمیت و کرامت) سازگار کند و این منجر به یک درجه یکسان از امنیت در کرانه باختری می‌شود. ایده "استفاده از نیروهای آمریکایی برای آموزش، تجهیز، ارزیابی و نظارت و اجرای عملیات‌های بسیار محدود در امتداد رود اردن"، جالب است. در گذشته دولت آمریکا از میانجیگری بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها حمایت می­کرد اما به دنبال قدرت طلبی نبود، در حالی که در دوره جدید شاهد پیگیری یک سیاست فعال آمریکایی در اجرای این طرح هستیم.
- CNAS (مرکزی برای امنیت آمریکای جدید) بر اهمیت طرح صلح عربی که بر روابط با اسرائیل در ازای عقب‌نشینی از کرانه باختری تأکید می­کند. از بهار عربی، برخی رهبران عرب پیشنهاد کرده‌اند که به جای عادی سازی کامل در ازای عقب‌نشینی کامل، روابط با اسرائیل به سادگی می‌تواند به سوی یک راه حل دو دولت برود. نکته دیگر اینکه غزه باید بخشی از راه حل باشد. اسرائیل کاتس، وزیر حمل و نقل اسرائیل، ایجاد یک بندر ساحلی با پتانسیل داشتن فرودگاه، آب و برق با تولید در همان محل را پیشنهاد کرد.
در این طرح، حداقل دید اسرائیل به شهروندان فلسطینی تغییر می­کند و مطالبات فلسطینی­ها را پیگیری می‌کند. این مستلزم پایان حملات به مناطق فلسطینی‌نشین(منطقه الف) و نقل و انتقال از شمال کرانه باختری که شهرک‌های نسبتاً کمی وجود دارد. قبلاً مقامات امنیتی اسرائیل و فلسطین برای کاهش حملات نیروهای ارتش رژیم اسرائیل به منطقه A بحث داشتند، با این حال، در پرتو بی‌اعتمادی بین طرفین و وضعیت فعلی سیاسی و امنیتی در اسرائیل بعید است این امر اتفاق بیافتد.(7)
- در گزارش نوشته شده توسط کریس باون و ایلان گلدنبرگ (Kris Bauman & Ilan Goldenberg) در ژورنال فادم آمده است: این طرح، 4 لایه را شامل می­شود: 1- امنیت داخلی در داخل دولت فلسطینی جدید برای مبارزه با تهدید تروریسم و سایر چالش‌های داخلی 2- امنیت مرز برای جلوگیری از قاچاق یا حملات مرزی 3- امنیت هوایی، دریایی 4- امنیت منطقه‌ای با کشورهای عربی برای تقویت امنیت بیشتر برای اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها
طرح آلن در صورت اجرای مطلوب و عقب‌نشینی نیروهای اسرائیل از کرانه باختری این نگرانی را که شرایطی مشابه نوار غزه در کرانه باختری ایجاد شود را از بین می­برد.
مطالعات CNAS تشریح کرد که برای تقویت اجرایی شدن این طرح، چندین سیاست وجود دارد: 1- روابط قوی‌تر با جهان عرب 2- افزایش امنیت مرزها 3- یک سیستم موثر مبارزه با تروریسم در کرانه باختری 4- شرایط تدریجی مبتنی بر نقل و انتقال 5- نظارت آمریکایی‌ها به فرایندها، آموزش دادن و مشاوره دادن به نیروهای امنیتی. چنین سیاست‌هایی یک سیستم موثری را ایجاد خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که کرانه باختری هرگز مانند غزه نخواهد شد حتی بعد از اینکه اسرائیل جابه‌جا شود.(8)

نتیجه‌گیری
سوالی که مطرح است اینکه آیا طرح امنیتی آلن در کرانه باختری در دوره ترامپ به صورت عملی اجرا خواهد شد یا خیر و اینکه تا چه حد نگرانی­های امنیتی اسرائیل را برطرف خواهد کرد؟ پاسخ احتمالی این است که طرح خروج اسرائیل از کرانه باختری می­تواند تا حدی شرایط را برای راه حل دو دولتی فراهم بکند، اما به زعم اسرائیلی‌ها حضور نیروهای آمریکایی برای اجرا کردن این طرح خود مسائل امنیتی را به وجود می­آورد و تبعات منفی برای امنیت و حاکمیت اسرائیل دارد. تشکیلات خودگردان با طرح خروج اسرائیل از کرانه باختری موافق است. اما در این میان آمریکا به خاطر راه حل دو دولتی، این طرح را قبول دارد و سعی می­کند با توجه به همه جوانب آن را عملیاتی کند. در آخر نگاه اندیشکده‌های اروپایی هم با در نظر گرفتن برخی ملاحظات برای شرایط بعد از خروج اسرائیل از کرانه باختری این طرح را همراهی می­کند.

* کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

1- Gaid Shamni
2- Nimorod Novik
3- IIan Goldenberg
4- Kris Bauman
5- Jason Grinblat
6- Israel Defense Forces

پی‌نوشت‌ها:
1- https://www.theguardian.com/world/2017/feb/15/trump-says-us-not-committed-to-two-state-israel-palestine-solution.
2-  http://inss.ndu.edu/media/biographies/articleview/article/634120/ bauman-kris-a/
3- Hacohen, gershon (2017), general john allen’s plan is dangerous, besa center perspectives no. 504, june 21, 2017, https://besacenter.org/wp-content/uploads/2017/06/504-danger-gen-john-allens-plan-hacohen-final.pdf
4- https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/03/17/1427838/
5- Hacohen, gershon (2017), general john allen’s plan is dangerous, besa center perspectives no. 504, june 21, 2017, https://besacenter.org/wp-content/uploads/2017/06/504-danger-gen-john-allens-plan-hacohen-final.pdf
6- Eric,cortellessa (2017), http://www.timesofisrael.com/trump-team-looks-to-obama-era-west-bank-security-plan-report/.
7- http://www.bicom.org.uk/blogpost/blueprint-israeli-palestinian-security-future-american-administration/
8- http://fathomjournal.org/symposium-a-security-system-for-the-two-state-solution/

نام:
ایمیل:
* نظر: