آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۶۱۴
تاریخ انتشار: ۱۵ آبان ۱۳۹۶ - ۱۳:۱۸
فاطمه کاظمی


چکیده
روابط مصر و رژیم صهیونیستی در عرصه سیاسی و امنیتی در دوره عبدالفتاح سیسی گسترش چشمگیری داشته است با این وجود، جامعه مصر پذیرای عادی سازی روابط با اسرائیل نیست. در شش ماهه اول سال 1396 نیز روابط مصر و رژیم صهیونیستی در سطح دیپلماتیک بسیار گسترده بود. اگر چه سفارت رژیم صهیونیستی در قاهره از نوامبر 2016 تاکنون بسته است اما تلاش­های اسرائیل برای بازکردن سفارت در قاهره ادامه دارد و مقامات اسرائیلی خواستار تامین امنیت اعضای سفارت اسرائیل در مصر و نیز افزایش روابط اقتصادی بین دو کشور شدند. تحول مهم دیگر مربوط به دیدار علنی نتانیاهو - سیسی در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بود. این گزارش به صورت خلاصه، مهم­ترین تحولات مربوط به روابط مصر و رژیم صهیونیستی در عرصه سیاسی طی شش ماهه اول سال 1396 را مورد بررسی قرار می‌دهد.

مقدمه
پس از بهار عربی و حادثه تصرف سفارت اسرائیل در قاهره، روابط مصر و رژیم صهیونیستی تا حدودی کاهش یافت. در پاسخ به این سوال که تحولات مصر و اسرائیل در عرصه سیاسی طی شش ماه اول سال 1396، دستخوش چه فراز و نشیبی بوده است، می‌توان گفت که مصر به دلیل برخی ملاحظات داخلی نمی­خواهد روابط علنی اقتصادی با مصر داشته باشد اما در سطح سیاسی و امنیتی به روابط خود با اسرائیل ادامه می‌دهد. به طوری که «حازم خیرت»، سفیر مصر در اسرائیل در هفدهمین کنفرانس هرتزلیا در تل آویو شرکت کرد و در مورد آینده روابط اسرائیلی- عربی (عادی‌سازی) سخنرانی کرد. وی در سال 2016 نیز در این کنفرانس شرکت کرده بود. از سویی دیگر مصر برای امضای قرارداد واگذاری جزیره تیران و صنافیر به عربستان و برای ترسیم مرزهای دریایی خود با عربستان با اسرائیل مشورت می­کند و از اسرائیل اجازه می‌گیرد. اگر چه سفارت اسرائیل در مصر از دسامبر 2016 بسته است اما روابط مصر و رژیم صهیونیستی در سطح سیاسی و امنیتی بسیار گسترده است. در ادامه به بررسی تفصیلی‌تر این موضوع پرداخته می‌شود.

1. معامله دو جزیره تیران و صنافیر بین مصر و عربستان
مصر و عربستان سعودی یک معامله سرزمینی تقریباً نظامی را برای مبادله دو جزیره تیران و صنافیر در مقابل 16 میلیارد دلار به عربستان امضا کردند، پارلمان مصر سرانجام 14 ژوئن 2017 (24 خرداد 1396) با توافقنامه ترسیم مرزها با عربستان موافقت کرد و این دو جزیره به عربستان واگذار شد. این معامله با توافق اسرائیل صورت گرفت و عربستان متعهد شد که آزادی کشتی‌های اسرائیل در آب‌های منطقه را تضمین می‌کند و پایبند معاهده صلح است.(1)
منافع رژیم صهیونیستی از انعقاد این معامله عبارت است از:
-    تسریع احداث کانال بن گوریون و جایگزین کردن آن به جای کانال سوئز
-    کشتیرانی آزادانه در دریای سرخ (2)
-    ایجاد ارتباط بین بندر اشغالی «ایلات» در سواحل دریای سرخ و بندر «اشدود» در سواحل دریای مدیترانه (3)
-    تسریع فرآیند عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس به خصوص عربستان و آغاز همکاری اقتصادی و تبادل تجاری و باز کردن گذرگاه‌های دریایی و هوایی بین دوطرف
-    همکاری با عربستان به منظور ضربه زدن به ایران
-    گسترش عملیات‌های نظامی و تجاری اسرائیل(4)

2. ائتلاف عربستان، مصر و اسرائیل در برابر قطر
چهار کشور عربی امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین و مصر، کشور قطر را محاصره سیاسی و اقتصادی کردند به این بهانه که قطر از تروریسم یعنی حماس و حزب الله حمایت می‌کند. اسرائیل نیز نقش مهمی در بحران قطر ایفا کرد. عربستان به بهانه حمایت قطر از تروریسم در خرداد ماه 1396 روابط خود را با این کشور قطع و هم‌پیمانان عربستان نیز اقدامی مشابه را به تبعیت از ریاض انجام دادند از سوی دیگر عربستان به دلیل مقابله با ایران با اسرائیل همراهی می­کند. مصر نیز به منظور مقابله با تهدیدات امنیتی سازماندهی شده از سوی گروه‌های مستقر در صحرای سینا به همکاری‌های امنیتی خود با اسرائیل ادامه می‌دهد. هدف عربستان، مصر و اسرائیل از تحت فشار قرار دادن قطر، همراه کردن دوحه با سیاست‌های این کشورها و مقابله با ایران است.(5)

3. بسته شدن شبکه الجزیره
یکی از درخواست‌های عربستان و متحدانش از پادشاه قطر برای آغاز گفتگوهای مربوط به حل بحران قطر، تعطیلی کامل شبکه الجزیره بود. به طوری که عربستان، مصر، امارات و بحرین، دفاتر این شبکه در کشورهای خود را تعطیل کردند. به دنبال این مسئله اسرائیل هم دفاتر این شبکه را به اتهام اشاعه خشونت و ایجاد آشوب در فلسطین اشغالی تعطیل کرد.(6) چنین به نظر می­رسد که تعطیلی شبکه الجزیره در این کشورها با هماهنگی رژیم صهیونیستی صورت گرفته است. گزارش­هایی در مورد اینکه دستگاه اطلاعاتی اسرائیل از امارات خواسته تا با همکاری عربستان، شبکه الجزیره را تعطیل کند و بر تمام کشورهای دوست فشار بیاورند که دفاتر الجزیره را ببندند، منتشر شده بود.(7)

4. طرح مصر، امارات و اسرائیل برای دائمی کردن دودستگی در فلسطین
شبکه الجزیره در تیر ماه 1396 به نقل از روزنامه عبری زبان هاآرتص نوشت: رژیم صهیونیستی به دنبال آماده‌سازی طرحی جدید میان امارات، مصر و اسرائیل برای تعامل با نوار غزه که تحت مدیریت جنبش حماس است، می‌باشد. اساس توافق، گماشتن محمد دحلان، رهبر برکنار شده جنبش فتح در رأس حکومت در نوار غزه و لغو بخش اعظم محاصره نوار از سوی مصر و رژیم صهیونیستی است. مصر در این طرح به دنبال متوقف کردن عملیات مسلحانه در سینا و گشودن بازار غزه به روی کالاهای خود است اما اسرائیل نیز ترجیح می‌دهد دحلان را که از دوستان آویگدور لیبرمن، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی است به عنوان رئیس حکومت غزه انتخاب کند. اجرای این طرح می‌تواند باعث ادامه دو دستگی فلسطینی میان غزه و کرانه باختری شود. کشور امارات (دوست جدید اسرائیل) در کنار مصر کمربند امنیتی برای ضمانت هرگونه توافقی است.(8)

5. طرح صلح جامع اسرائیل
روزنامه عبری زبان جروزالم پست، تیر ماه 1396 جزئیات «طرح صلح اسرائیل» را فاش کرد که پیشتر جزئیات این طرح از زبان اعضای دولت اسرائیل درز پیدا کرده بود. به گزارش جروزالم پست طرح اسرائیل شامل تشکیل یک پیکره با ثبات فلسطینی است که امنیت آن از طریق تعهدات بین‌المللی برقرار می‌شود و یک کنفدرالی با مصر و اردن شکل می‌گیرد و عرب‌ها «کشور» اسرائیل و کشور مردم اسرائیل که قدس پایتخت‌شان خواهد بود، را به‌ رسمیت می‌شناسند و وجود اکثریت ثابت یهودیان از طریق جدایی از فلسطینی‌ها تضمین می‌شود و حاکمیت اسرائیل بر بخش گسترده‌ای از خاک کرانه باختری تحمیل می‌شود و به آوارگان فلسطینی در کشورهایی که در آن اقامت دارند با کمک حمایت بین‌المللی جامع تابعیت داده می‌شود و حزب الله لبنان منحل شده و ثبات لبنان مجدداً برقرار می‌شود و با نفوذ ایران در منطقه مقابله شده و به طرح‌های هسته‌ای ایران پایان داده می‌شود و حاکمیت اسرائیل بر بلندی‌های جولان در هر راه حلی در آینده با سوریه به رسمیت شناخته می‌شود».(9) جروزالم نوشت: به جای آنکه راه حلی دو جانبه برای نزاع فلسطینی- اسرائیلی مطرح شود، طرح صلح جامع اسرائیل مطرح شده که با هدف «تحقق راه حل جامع و چند جانبه در خصوص نزاع عربی- اسرائیلی است»(10) این طرح بین مقامات رژیم صهیونیستی مطرح شده است مقامات مصر واکنشی نسبت به این طرح نشان نداده‌اند.

6. مشارکت سفیر مصر در کنفرانس هرتزلیا
حازم خیرت، سفیر مصر در اسرائیل، ماه ژوئن 2017 در هفدهمین کنفرانس هرتزلیا در تل آویو شرکت و در مورد آینده روابط اسرائیلی- عربی (عادی سازی) سخنرانی کرد. وی تأکید کرد: مصر برای رسیدن به صلح بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها تلاش خواهد کرد. خیرت ضمن انتقاد از افزایش شهرک‌سازی گفت: راه حل دو دولت تنها راه رسیدن به صلح به شمار می‌آید.(11)

7. مصرخواستار توقف خشونت‌ها علیه مردم فلسطین در قدس اشغالی شد
وزارت خارجه مصر ماه مرداد با ابراز نگرانی شدید از درگیری‌های مسجد الاقصی در تیر و مرداد 1396 تأکید کرد که رژیم صهیونیستی باید به قداست اماکن دینی احترام گذاشته و اجازه دهد تا امور دینی آزادانه و بدون وجود هیچ مانعی برگزار شود.(12)

8.تلاش اسرائیل برای بازگشایی سفارت در مصر
«دیوید گوفرین»، سفیر رژیم صهیونیستی در مصر در ماه شهریور 1396 به منظور از سرگیری فعالیتش که از ۹ ماه پیش متوقف شده است، به قاهره رفت و با مقامات مصری دیدار کرد. گوفرین خواستار تأمین امنیت اعضای سفارت اسرائیل در مصر و نیز افزایش روابط اقتصادی بین دو کشور شد. لازم به ذکر است که سفارت اسرائیل در قاهره در نوامبر سال ۲۰۱۶ به خاطر دریافت هشدار امنیتی بسته شد، دیوید گوفرین نیز به همراه کارکنان این سفارتخانه راهی فلسطین اشغالی شد. «دیوید گوفرین» سفیر اسرائیل در قاهره و باقی اعضای سفارت این رژیم در قاهره از دسامبر 2016 تا کنون در اسرائیل حضور دارند و این اولین بار است که بعد از امضای معاهده کمپ دیوید سفارت اسرائیل در مصر تا این مدت بسته مانده است.(13)

9. اولین دیدار علنی نتانیاهو و سیسی در نیویورک
در شهریور 1396 بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برای اولین بار به صورت علنی با عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهور مصر دیدار کرد. در این دیدار یک و نیم ساعته سامح شکری، وزیر خارجه مصر و خالد فوزی، رئیس دستگاه اطلاعات مصر حضور داشتند از طرف دیگر ماییر بن شباط، رئیس سابق دستگاه امنیتی اسرائیل هم حضور داشت که حضور این دو نماینده دستگاه اطلاعاتی بیانگر این بود که همکاری‌های امنیتی دو طرف ادامه دارد. هم‌چنین در این دیدار در مورد از سرگیری مذاکرات اسرائیلی- فلسطینی، امضای یک قرارداد منطقه‌ای با هدف عادی سازی روابط بین کشورهای عربی و اسرائیلی و نیز برگزاری اجلاسی بین سیسی، نتانیاهو، پادشاه اردن و محمود عباس صحبت شد و سیسی حمایت خود را از حل و فصل مسئله فلسسطین اعلام کرد. از سوی دیگر در این دیدار بر حفظ منافع امنیتی اسرائیل این مسئله که حماس، تسلیم تشکیلات خودگردان شود، تأکید شد.(14)

10. جمع‌بندی
اسرائیل در سطح دیپلماتیک توانست با کشور مصر روابط مستحکمی برقرار نماید اما جامعه مصر پذیرای عادی‌سازی روابط با اسرائیل نیست تا آنجا که اسرائیل مجبور شد سفارت خود در مصر را ببندد، در حال حاضر اسرائیل تلاش می‌کند سفارت خود در قاهره را مجدداً باز کند و برای بازگشایی سفارت شروطی را برای مصر گذاشته است از جمله این شروط می‌توان به تامین امنیت اعضای سفارت و برقراری روابط گسترده اقتصادی با اسرائیل اشاره نمود. اما مسئله مهم‌تر مربوط به نخستین دیدار علنی نتانیاهو و سیسی بود که در این دیدار بر حل و فصل مسئله فلسطین و اسرائیل تأکید شد. سیسی در صدد این است که فلسطینی‌ها را برای همزیستی با اسرائیلی‌ها آماده کند. از سوی دیگر روابط نزدیک اسرائیل با مصر راه را برای امکان عادی‌سازی هر چه بیشتر روابط اسرائیل با کشورهای عربی فراهم نموده و می­کند. اسرائیل تلاش می‌کند در راستای تحقق اهداف توسعه‌طلبانه‌اش در منطقه و مقابله با ایران به عادی سازی روابط خود با کشورهای عربی بپردازد و نفوذ خود در آسیا و نیز آفریقا را گسترش دهد.

* دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی نوشت ها
1- تاریخ جزیرتی تیران و صنافیر بین مصر و السعودیة، اخبار مصر، 9 آوریل 2017
http://www.egynews.net/872913/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%AA%D9%8A-%D8%AA%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B5%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9
2- كيف تستفيد إسرائيل من تنازل مصر عن جزيرتي تيران وصنافير للسعودية؟، ساسا پست، 15 ژوئن 2017
https://www.sasapost.com/translation/what-egypt-handover-of-the-red-sea-islands-to-saudi-arabia-
3- رانیا قناوی، اسرائیل تحتفل بقناة بن جوریون بعد تسلیم تیران و صنافیر، بوابة الحریة و العدالة، 16 ژوئن 2017
 http://www.fj-p.com/Our_news_Details.aspx?News_ID=117083
4- كريم محمد: لماذا هنأت اسرائیل نفسها بتنازل السیسی عن أرض مصر؟ هذه أضرار صفقة تیران و صنافیر، بوابة الحریة والعدالة،17 ژوئن 2017
http://www.fj-p.com/Our_news_Details.aspx?News_ID=117133
5- دول الحصار تهدد قطر بعد اجتماعها بالقاهرة دون تصعيد، عرب 48، 5 جولای 2017:
https://www.arab48.com/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/2017/07/05/%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%
6- نتانیاهو یدرس اغلاق مکاتب قناة الجزیرة في اسرائیل، آی 24 نیوز، 12 ژوئن 2017
https://www.i24news.tv/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/middle-east/147758-170613-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%83%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84
7- وطن تکشف: رئیس جهاز الامن الاسرائیلی وراء طلب اغلاق الجزیرة وابن سلمان وبخ الجبیر، وطن پرس، 26 جولای 2017:
http://www.watanserb.com/2017/06/26/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%88/
8- هآرتس: مصر والإمارات وإسرائيل تُحضّر دحلان لحكم غزة، الجزیرة، 29 ژوئن 2017:
http://www.aljazeera.net/news/presstour/2017/6/29/%D9%87%D8%A2%D8%B1%D8%AA%%%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%AD%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85-%D8%BA%D8%B2%D%A9
9- اورشلیم پست فاش کرد؛ طرح صلح جامع اسرائیل"؛ ایجاد کنفدرالی فلسطینی با مصر و اردن، ایسنا، 7 تیر 1396:
http://www.isna.ir/news/96040702999/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-
10- اورشلیم پست فاش کرد؛ طرح صلح جامع اسرائیل"؛ ایجاد کنفدرالی فلسطینی با مصر و اردن، ایسنا، 7 تیر 1396:
http://www.isna.ir/news/96040702999/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-
11- سفير مصر بتل أبيب: على إسرائيل وقف الاستيطان لأنه يعوق عملية السلام، یوم 7، 22 ژوئن 2017:
http://www.youm7.com/story/2017/6/22/%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%84-%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%87-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D9%82/3295675
12- وزيرا خارجية مصر والأردن يؤكدان على ضرورة وقف التصعيد الإسرائيلى بالأقصى، یوم 7، 22 جولای 2107:
http://www.youm7.com/story/2017/7/22/%D9%88%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%A4%D9%83%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-
13- وفد اسرائیلی للقاهرة لإعادة فتح السفارة، عرب 48، 15 آگوست 2017:
http://www.arab48.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2017/08/15/%D9%88%D9%81%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D8%A5%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A9
14- السيسي يبحث مع نتنياهو سبل التوصل لصفقة إقليمية، عرب 48، 19/9/2017:
https://www.arab48.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2017/09/19/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%8A%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%85%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%B3%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%B5%D9%84-%D9%84%D8%B5%D9%81%D9%82%D8%A9-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A9-


نام:
ایمیل:
* نظر: