آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۷۳
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۴:۴۲
طاهره زادفرج


چکیده
محمود عباس رییس تشکیلات خودگردان فلسطین بنا بود با سلب مشروعیت از مجلس قانون‌گذاری با صدور حکم ریاستی انحلال آن را اعلام کند. وی در این طرح دستیابی به چند هدف را دنبال می‌کرد که عبارتند از : 1- جایگزین کردن شورای ملی فلسطین به جای مجلس قانون‌گذاری 2- واگذاری اختیارات مجلس به دادگاه قانون اساسی 3- سلب مشروعیت از حماس با هدف خنثی کردن برنامه حماس- دحلان در نوار غزه 4- سیطره بر نهاد قانون‌گذاری فلسطین با هدف در دست گرفتن تمامی قوا 5- تقویت جایگاه خود به عنوان تنها شخص تصمیم گیرنده در عرصه فلسطین. اما به نظر می‌رسد این طرح به دلیل ضعف رییس تشکیلات خودگردان در داخل و انزوای وی در منطقه و همچنین برخوردار نشدن از حمایت آمریکا عملی نشود و این بار نیز نتواند مانند چند مورد گذشته انحلال مجلس را محقق کند.

مقدمه
محمود عباس در سال‌های پس از 2006 تا کنون که حماس مجلس قانون‌گذاری(1) را با اکثریت آرا به دست گرفت، تلاش کرده است تا با اتخاذ تصمیماتی سیطره حماس بر پارلمان فلسطین را خنثی کند؛ به عنوان مثال در آوریل 2016 (فروردین و اردیبهشت 1395) طی حکمی دستور تشکیل نخستین دادگاه قانون اساسی فلسطین را صادر کرد که یکی از پرچالش‌ترین احکام آن این بود که لغو مصونیت پارلمانی اعضای مجلس قانون‌گذاری را به عباس واگذار نمود. او همچنین چند بار تهدید به صدور دستور انحلال مجلس کرد اما به دلایلی این تهدید وی هیچگاه عملی نشده است. در این گزارش ضمن تشریح طرح جدید محمود عباس برای انحلال مجلس قانون‌گذاری فلسطین به این پرسش‌ها پاسخ داده خواهد شد: اهداف طرح محمود عباس برای انحلال مجلس قانون‌گذاری چه بوده است؟ پیامدهای اجرای طرح و واکنش گروه‌های فلسطینی به ویژه حماس و سایر گروه‌های مقاومت غزه نسبت به طرح چه خواهد بود؟
فرض بر این است که طرح ابومازن برای انحلال مجلس قانون‌گذاری این بار نیز همچون دفعات پیش عملی نخواهد شد.
اهداف عباس از طرح انحلال مجلس قانون‌گذاری:
محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین در پی سردرگمی‌های اخیر در قبال سیاست‌های آمریکا در خصوص مساله فلسطین(2) و قرار گرفتن در موضع ضعف داخلی و انزوای منطقه‌ای، از تصمیم خود برای انحلال مجلس قانون‌گذاری فلسطین اهداف زیر را دنبال می‌کند:
1- جایگزین کردن شورای ملی فلسطین به جای مجلس قانون‌گذاری
2- واگذاری اختیارات مجلس به دادگاه قانون اساسی
3- سلب مشروعیت از حماس با هدف خنثی کردن برنامه حماس- دحلان در نوار غزه(3)
4- سیطره بر نهاد قانون‌گذاری فلسطین با هدف در دست گرفتن تمامی قوا
5- تقویت جایگاه خود به عنوان تنها شخص تصمیم گیرنده در عرصه فلسطین

سناریوهای محتمل
پیامدهای اجرای احتمالی طرح در قالب چند سناریو ارایه می‌گردد:
1- فشار بر اسراییل و آمریکا برای تشکیل کشور فلسطین
محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین از زمان روی کار آمدن، به دنبال سازش با اسراییل برای تشکیل کشور مستقل فلسطین در مرزهای 67 بوده است. وی در این مسیر حتی حاضر شده است امتیازهای بیشتری به اسراییلی‌ها بدهد که نمونه اخیر آن اعلام چشم پوشی از 6.5 درصد دیگر از اراضی کرانه غربی بود. در این راستا او طرح‌هایی مانند «پایان اشغالگری» را دنبال می‌کرد که قرار بود به تشکیل کشور مستقل فلسطین در سال 2017 بینجامد. عباس برای این کار می‌تواند از طریق انحلال مجلس قانون‌گذاری و تشکیل شورای ملی و سیطره بر آن به عنوان تنها مرجع قانون‌گذاری فلسطین و تشکیل کمیته اجرایی جدید با ریاست خویش و در واقع انتقال قدرت از تشکیلات خودگردان به سازمان آزادیبخش فلسطین به عنوان مرجع فلسطینی بین‌المللی فشار بر آمریکا و اسراییل را برای پیشبرد اهداف خویش دنبال کند.

2- اقدام برای ساقط کردن حماس و مقابله با طرح حماس- دحلان در نوار غزه
یکی از مهم‌ترین علل فشارهای اخیر محمود عباس بر نوار غزه، نزدیک شدن جنبش حماس به جریان دحلان بوده است و در این راستا عباس تلاش کرد تا به هر نحوی خطر احتمالی از سوی جریان دحلان را خنثی کند. پس از اعلام طرح عباس برای تشکیل شورای ملی و انحلال مجلس قانون‌گذاری، حماس اعلام کرد که ریاست محمود عباس بر تشکیلات خودگردان از تاریخ 9 ژانویه 2009 (20 دی 1387) که دوره چهار ساله ریاست وی پایان یافته، غیر قانونی است و چنین اقدامی از سوی وی مشروع نخواهد بود، اما عباس ریاست ساف و نهادهای آن را نیز در دست دارد و می‌تواند همزمان با تشدید فشارها بر مردم غزه با در دست گرفتن قدرت در ساف و ریاست بر کمیته اجرایی آن حماس را تحت فشار قرار دهد. یونی بن مناحیم، نویسنده سایت اسراییلی «نیوز ون» در یادداشتی نوشته است، عباس می‌خواهد چیزی شبیه انقلاب‌های عربی در نوار غزه ایجاد کند و حکومت حماس را با وجود نیروی نظامی آن ساقط کند. وی می‌افزاید: ابومازن قصد دارد با افزایش فشارهای اقتصادی و بر اساس اطلاعاتی که ماجد فرج، رئیس دستگاه اطلاعات امنیتی وی به او می‌دهد این کار را انجام دهد.(4) (به نظر می‌رسد رسانه‌های اسراییلی با نگارش این مطالب قصد تلقین چنین راهکارهایی را دارند).

3- اعتماد به سیاست‌های آمریکا
محمود عباس نشان داده است که در سیاست‌هایش همواره منتظر اوامر و چراغ سبز آمریکایی‌هاست، اما او اعتراف کرده است که پس از روی کار آمدن ترامپ در خصوص سیاست آمریکا در قبال مساله فلسطین، گیج و سردرگم است و نمی‌داند بالاخره آمریکایی‌ها چه برنامه‌ای دارند. هم‌چنانکه اخیراً هیات آمریکایی (کوشنر و گرینبلات) در دیدار با عباس از او خواستار مهلتی چهار ماهه برای طرح صلح آمریکا شده‌اند. شاید این مطلب گویای آن باشد که ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده با نگاه به دوره «پسا عباس» به ادامه مذاکرات صلح با شخص دیگری در این منصب و یا حتی شکل دیگر حاکمیتی بر فلسطین می‌نگرد، اما از سوی دیگر عباس نیز همچنان به هدف خود برای سازش با اسراییل و تشکیل کشور مستقل فلسطین امید دارد و از همین روست که ترجیح می‌دهد تا با چرخش موضع نسبت به حماس به ادامه گفتگوهای آشتی روی آورد. او اولین گام‌ها را نیز در این راه برداشته و دست به دامن قطر و ترکیه شده است. وی قرار بود پیش از سفر به نیویورک و شرکت در نشست‌های سازمان ملل، شورای ملی ساف را در ماه سپتامبر تشکیل دهد اما عزام الاحمد از بعید بودن انجام این امر خبر داد.(5) این خبر دلیل روشنی بر این است که ابومازن همچنان تابع اوامر آمریکا و امیدوار به ادامه مذاکرات صلح است، وی حتی ممکن است به درخواست آمریکا از طرح «کشور مستقل فلسطین به عنوان عضو سازمان ملل» در نشست‌های آتی این سازمان خودداری کند. گفته می‌شود دلیل این که کوشنر این زمان را برای دیدار با عباس انتخاب کرده همین مساله است.(6)

پیامدها و موانع تحقق خواست محمود عباس
مهم‌ترین پیامد چنین اقدامی خداحافظی با آشتی ملی خواهد بود؛ امری که می‌تواند خطرات بسیاری از جمله سیطره نظامی و امنیتی رژیم اشغالگر بر تمامی کرانه غربی و قدس و یهودی‌سازی سریع‌تر این مناطق را در پی داشته باشد؛ چرا که یکی از سناریوهای مهم برای اسراییلی‌ها حاکمیت نظامی و امنیتی کامل بر این مناطق به واسطه برخی مقامات دست نشانده است.
و اما در خصوص موانع باید گفت، واکنش گروه‌های فلسطینی مهم‌ترین مانع خواهد بود؛ تجربه سال‌های پیش نشان داده است چنانچه رییس تشکیلات خودگردان اقدامی برای انحلال مجلس قانون‌گذاری انجام دهد با واکنش تند گروه‌ها مواجه خواهد شد، اعتقاد گروه‌ها بر این است که این طرح به اختلافات فتح و حماس و در نتیجه به جدایی کرانه غربی از نوار غزه دامن خواهد زد. گروه‌ها حتی با تشکیل شورای ملی در رام الله نیز مخالفند (حماس و جهاد اسلامی عضو ساف نیستند و با برگزاری جلسات شورای ملی در رام الله اشغالی مخالفند، جبهه‌های خلق و دمکراتیک نیز از این جهت که تشکیل شورا در این شهر موجب تعمیق اختلافات و جدایی میان فتح و حماس می‌شود مخالفند)؛ بنابراین نه تنها گروه‌های مقاومت بلکه گروه‌های عضو ساف نیز انحلال مجلس با حکم ریاستی را میخ محکمی بر تابوت آشتی ملی می‌دانند و با آن مخالفت خواهند کرد.
از سوی دیگر قانون اساسی فلسطین نیز اجازه چنین کاری را نمی‌دهد و وظایف را در چنین مواردی روشن کرده است؛ به عنوان مثال در صورتی که ریاست تشکیلات خودگردان به دلایلی (بیماری یا فوت) قادر به انجام وظایف خود نباشد، رییس مجلس قانون‌گذاری تا 60 روز وظایف وی را بر عهده می‌گیرد.

جمع‌بندی
محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان که با روی کار آمدن ترامپ، ادامه عادی‌سازی کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی و پناه بردن حماس به مصر و جریان دحلان بیش از پیش منزوی شده است با وجود این که می‌داند مانند گذشته نمی‌تواند به حمایت آمریکا تکیه کند، با این حال همچنان مسیر اعتماد به آمریکا را در پیش گرفته و در حال حاضر بهترین راه حل را تن دادن به دیکته‌های دولت ایالات متحده و رییس جمهور آن می‌داند. از این روی بر اساس شرط ترامپ (یا به بیان بهتر بهانه وی برای به تعویق انداختن رسیدگی به پرونده فلسطین) مبنی بر یکپارچه شدن فلسطینی‌ها برای مذاکره با اسراییل و از سرگیری مذاکرات، تصمیم خود برای تشکیل شورای ملی ساف و متعاقب آن انحلال مجلس قانون‌گذاری را مسکوت گذاشت. عباس حتی اگر فرصت چنین کاری را داشته باشد باید توافق گروه‌های فلسطینی را به دست آورد و این در حالی است که گروه‌ها (اعم از گروه‌های مقاومت و یا عضو ساف) در هر شرایطی حتی با وجود ناامیدی از روند صلح و تحقق کشور مستقل فلسطینی- به ویژه در دوره ترامپ - وحدت داخلی را بهترین گزینه می‌دانند.

* کارشناس ارشد مطالعات فلسطین و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1. مجلس قانون‌گذاری فلسطین یکی از سه نهاد وابسته به تشکیلات خودگردان است. (دو نهاد دیگر عبارتند از: ریاست تشکیلات خودگردان و هیات وزیران یا همان دولت).
2. محمود عباس در این خصوص گفته است: من در این مدت (پس از روی کار آمدن ترامپ) جلسات زیادی با مسوولان آمریکایی داشته‌ام اما هنوز پی به سیاست آمریکا در قبال قضیه فلسطین نبرده‌ام.
3. اگر طبق توافقات انجام شده میان حماس و جریان محمد دحلان، با فراهم شدن زمینه‌ها دحلان وارد غزه شود او که عضو مجلس قانون‌گذاری است می‌تواند برای عباس خطر ایجاد کند. دحلان که عضو مجلس قانون‌گذاری است و طرفدارانی در فتح دارد می‌تواند حتی به ریاست مجلس قانون‌گذاری برسد و یکی از نهادهای مهم تشکیلات خودگردان را در دست بگیرد. حماس گفته است که در صورت ورود دحلان به نوار غزه و حضور در مجلس قانون‌گذاری اجازه سخن گفتن به وی خواهد داد.
4. Dov Lieber August 23, 2017, "Frustrated with US, Abbas said to be weighing dissolving the PA”.
http://www.timesofisrael.com
5. " الاحمد يستبعد عقد اجتماعات المجلس الوطني في سبتمبر"، 26/08/2017.
http://samanews.ps/ar/post/311745
6. " لماذا التقى كوشنير الرئيس عباس في هذا التوقيت ؟"، 26/08/2017.
https://paltoday.ps/ar/post/304857


نام:
ایمیل:
* نظر: