آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۷۲
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۴:۳۶
فاطمه کاظمی


چکیده
در شش ماه اول سال 1396 مهم‌ترین تحول سیاسی در حوزه روابط اردن و رژیم صهیونیستی مربوط به نگرانی مشترک اردن و تل‌آویو از حضور نیروهای ایرانی در مرزهای خود بود که این مسئله باعث افزایش هماهنگی‌های امنیتی بین دو طرف شد. تحول مهم دیگر مربوط به تنش بین اسرائیل و اردن بر اثر تیراندازی در اطراف سفارت اسرائیل در امان و کشته شدن دو شهروند اردنی بود که این حادثه منجر به تظاهرات اردنی‌ها و بسته شدن سفارت اسرائیل در امان شد. در این گزارش به بررسی مهم‌ترین تحولات سیاسی و امنیتی بین اردن و رژیم صهیونیستی در شش ماهه اول سال 1396 می‌پردازیم.

مقدمه
در سال‌های اخیر به خصوص پس از جنگ داخلی سوریه و ظهور داعش، حجم همکاری‌های امنیتی، اطلاعاتی و اقتصادی بین اردن و اسرائیل افزایش چشمگیری داشته است و این مسئله به منافع مشترک دو طرف برمی­گردد. همکاری‌های امنیتی بین دو کشور به منظور حفظ امنیت مرزهای دو کشور صورت می‌گیرد، چرا که اردن و اسرائیل، مرزهای طولانی با یکدیگر دارند. با وجود برخی از بحران‌های سیاسی که در شش ماهه اول سال 1396 به وجود آمد و آخرین آن تیراندازی در اطراف سفارت اسرائیل در امان و کشته شدن دو شهروند اردنی بود اما این بحران‌ها تأثیری بر روابط امنیتی و سیاسی بین دو کشور در طول 10 سال اخیر نداشته است و دو طرف برای دفاع از مرزهای مشترک خود با هم همکاری می‌کنند. در این گزارش تلاش می‌شود تحولات سیاسی و امنیتی اردن در شش ماهه اول سال 1396 مورد بررسی قرار گیرد.

1. تحولات سیاسی
1-1. نماینده کنست اسرائیل خواستار عادی‌سازی روابط اسرائیل با کشورهای عربی شد
تزیپی لیونی، نماینده کنست رژیم صهیونیستی و وزیر سابق امور خارجه این رژیم اردیبهشت ماه 1396 در کنفرانس جهانی اقتصادی در اردن شرکت کرد و از جهان عرب خواست که به عادی‌سازی روابط با اسرائیل بپردازند.(1)

1-2. شهادت یک شهروند اردنی به دست نظامیان صهیونیست
نیروهای اسرائیلی، در 13 می 2017 (23 اردیبهشت 1396) به سمت محمد عبدالله سلیم کساجی، شهروندی اردنی تیراندازی کرده و وی را به شهادت رساندند. پلیس اسرائیل مدعی شد که این جوان طی عملیاتی مقاومتی به یک مامور پلیس اسرائیلی حمله و او را زخمی کرده بود. دولت اردن این جنایت نظامیان صهیونیست در قدس اشغالی را محکوم کرد(2) اما نتانیاهو در واکنش به این موضع اردن، از این کشور به شدت انتقاد کرد و آن را نشان دهنده حمایت از تروریسم خواند.(3)

1-3. گفت‌وگوی تلفنی عبدالله دوم و نتانیاهو درباره وضعیت مسجدالاقصی
ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن در تیر ماه 1396 از نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی خواست تا دستور بازگشایی مسجدالاقصی را بدهد. ملک عبدالله دوم، مجدداً حمله روز جمعه در قدس را محکوم و تأکید کرد که با هرگونه خشونت به ویژه در اماکن مقدس و عبادت‌گاه‌ها مخالف است.(4)

1-4. هشدار وزیر امور خارجه اردن به رژیم صهیونیستی درباره بسته شدن مسجدالاقصی
اردن خواستار توقف تنش­ها و بازگشت آرامش به بیت‌المقدس و جلوگیری از وخامت اوضاع شد و بر بازگشایی مسجدالاقصی به روی نمازگزاران فلسطینی تأکید کرد. ایمن الصفدی وزیر امور خارجه اردن اواخر تیر 1396 از رژیم صهیونیستی خواست هر چه سریع‌تر و بدون هیچ منعی مسجدالاقصی را به روی نمازگزاران فلسطینی بازگشایی کند و به این رژیم درباره بروز بحرانی که مهار آن سخت خواهد بود هشدار داد. الصفدی در دو نشست جداگانه با گروهی از سفیران کشورهای اروپایی و سفیران کشورهای آسیایی در اردن برای بررسی اوضاع متشنج در قدس گفت: «کلید پایان تنشی که ممکن است به یک بحران غیرقابل کنترل منجر شود در دست اسرائیل است. این رژیم باید هر چه سریع‌تر مسجدالاقصی را به طور کلی و بدون هیچ ممنوعیتی بازگشایی کند.» وی از جامعه بین‌‌المللی خواست احساس مسئولیت کند و برای پایان دادن به سرکوب در مسجدالاقصی تلاش کند.(5)

1-5. شهادت دو شهروند اردنی به دست نگهبان سفارت رژیم صهیونیستی
یک نگهبان سفارت رژیم اسرائیل در شهر امان در ماه جولای 2017 (مرداد 1396) به دو شهروند اردنی در نزدیک این سفارت تیراندازی کرده و آنها را به قتل رساند.(6)

1-6. تظاهرات اردنی‌ها برای بستن سفارت رژیم صهیونیستی در امان
پس از شهادت دو شهروند اردنی به دست نگهبان سفارت رژیم صهیونیستی در امان، گروهی از شهروندان اردنی روز جمعه 6 مرداد 1396 تظاهرات گسترده‌ای را جلوی سفارت رژیم اسرائیل در شهر امان، پایتخت اردن برگزار کردند. تظاهرات‌کنندگان با سردادن شعار و حمل پلاکارد خواهان بستن سفارت رژیم اسرائیل در کشورشان شدند. پرسنل سفارت، «عینات شلاین» سفیر و نگهبان یاد شده سفارت رژیم اسرائیل در همان روز حادثه، اردن را به مقصد فلسطین اشغالی ترک کردند.(7)

1-7. تنش در روابط اردن و رژیم صهیونیستی بعد از حادثه تیراندازی
به ‌دنبال تیراندازی در اطراف سفارت اسرائیل در امان و کشته شدن دو شهروند اردنی، نداف ارگمان، رئیس سازمان شاباک در سفری غیرمنتظره برای بررسی بحران سفارت این رژیم در امان به اردن سفر کرد. آرگمان در چارچوب تلاش‌های اسرائیل برای حل بحران دیپلماتیک با اردن و جلوگیری از تشدید آن، در سفر دو ساعته‌ای به امان، پایتخت اردن با مقام‌های این کشور دیدار کرد و فوری به تل‌آویو بازگشت.(8) از سویی دیگر این حادثه با تحولات جاری در مسجدالاقصی که پلیس اسرائیل اقدام به برخورد با نمازگزاران فلسطینی کرده و با معترضان درگیر شده و همچنین اقدام به نصب گیت‌های الکترونیکی بازرسی کرده هم‌زمان شده است؛ به همین دلیل «دانی یاتوم»، رئیس سابق موساد هم گفته بود که این بحران به وجود آمده بین اسرائیل و اردن، فرصتی است برای حل بحران گیت‌های مسجدالاقصی و ما می‌توانیم وارد معامله با اردن شویم، به این صورت که گیت‌های ورودی مسجدالاقصی را برداریم و اردن هم دست از تحقیق و بازجویی نگهبان سفارت اسرائیل در امان بردارد.(9) بالاخره اعضای سفارت اسرائیل در اردن نیز به «اسرائیل» بازگشتند.(10) پس از رایزنی‌های صورت گرفته بین دو طرف، دولت اردن اجازه بازگشت اعضای سفارت رژیم صهیونیستی به اردن را منوط به دریافت ضمانت از تل‌آویو برای محاکمه نگهبان سفارت و همکاری رژیم اسرائیل در این زمینه دانسته است.(11)

1-8. اردن خواستار باز شدن باب الرحمة مسجدالاقصی شد
دولت اردن در شهریور 1396 با انتقاد شدید از تصمیم دادگاه صلح رژیم اشغالگر از تل‌آویو خواست عملیات بستن باب الرحمه مسجدالاقصی را فوری متوقف کند. اردن، اقدامات غیر قانونی و مستمر اسرائیل را برای تحمیل قوانین نژادپرستانه اسرائیل در قدس را محکوم کرد.(12)

2. امنیتی
2-1. نگرانی مشترک امان و تل‌آویو از حضور نیروهای ایرانی در مرزهای خود
روزنامه صهیونیستی هاآرتص در اوایل تیر ماه 1396 از گسترش روابط میان رژیم صهیونیستی و اردن به علت نگرانی‌های مشترک میان تل‌آویو و امان به دنبال تلاش ایران برای انتشار نیروهای طرفدار خود در سوریه به سمت مرز جنوبی این کشور خبر داد. اسرائیل و اردن نگران استقرار نیروهای سپاه پاسداران انقلاب (اسلامی) و شبه نظامیان دیگر به ویژه حزب الله در نزدیکی مرز سوریه با اردن و اسرائیل هستند. بسیاری از مقامات ارشد اسرائیلی از بازتاب ناامنی احتمالی در اردن ابراز نگرانی کرده‌اند چرا که در اوضاع امنیتی داخل این رژیم تأثیر منفی خواهد گذاشت.«گادی ایزنکوت» رئیس ستاد ارتش اسرائیل وعده داد در این زمینه از اردن در صورت هرگونه نیاز، حمایت خواهد کرد. هم‌چنین اسرائیل در تلاش برای تقویت توانایی‌های دفاعی امان، تصاویر گرفته شده ماهواره‌ای از مرزهای اردن با عراق و سوریه را در اختیار اردن قرار داد و در گزارش دیگری به نقل از «وال استریت ژورنال» آمده: حدود دو سال پیش، اسرائیل ارسال بالگردهای تهاجمی قدیمی مدل «کبرا» را به اردن آغاز کرد.(13)

به علاوه، گسترش داعش به سمت اردن و حومه آن، تحولی خطرناک برای اردن بود. به خصوص اینکه یک رشته حملات تروریستی از سوی گروه‌های تکفیری در تیر ماه 1396 در مرزهای شمالی اردن رخ داد و منجر به کشته و زخمی ‌شدن حدود ۲۰ نظامی این کشور شد. عبدالله دوم پادشاه اردن سریعاً در این خصوص موضع‌گیری و اعلام کرد که این کشور با هر متجاوز یا کسی که برای حمله یا تعدی به امنیت اردن تلاش کند، با قاطعیت برخورد می‌کند.(14) با این حال پادشاه اردن رسماً اعلام کرد که اردن وارد علملیات نظامی در سوریه نمی‌شود.(15)
2-2. برگزاری مانور مشترک اسرائیل، اردن و تشکیلات خودگردان در اکتبر آینده
با وجود تنش بین اردن و اسرائیل پس از حادثه تیراندازی در اطراف سفارت اسرائیل در امان و کشته شدن دو شهروند اردنی به دست نگهبان سفارت اسرائیل اما قرار است یک مانور مشترک دفاع شهری بین اسرائیل، اردن و تشکیلات خودگردان تحت نظارت اتحادیه اروپا در اکتبر آینده صورت بگیرد. هدف از این مانور، گسترش و همکاری سه جانبه است.(16)

3. جمع‌بندی
در شش ماه اول سال 1396 اردن و رژیم صهیونیستی به دلیل نگرانی از حضور نیروهای ایرانی در نزدیکی مرزهای اردن و فلسطین اشغالی به همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی خود ادامه دادند. اگر چه روابط سیاسی دو کشور بر اثر حوادث مسجدالاقصی و حادثه تیراندازی سفارت اسرائیل در اردن و کشته شدن دو شهروند اردنی به دست افسر اسرائیلی سفارت با تنش همراه شد و به دنبال این حادثه سفارت اسرائیل در اردن بسته شد با این حال روابط سیاسی و امنیتی دو کشور ادامه دارد و حتی قرار است در ماه اکتبر مانور مشترک دفاع شهری بین اسرائیل، اردن و تشکیلات خودگردان برگزار شود.

* دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1- ليفني في الأردن تدعو العالم العربي للتطبيع مع إسرائيل، المیادین، 20/4/207:
http://www.almayadeen.net/news/politics/57473/
2- القدس: شهيد عملية الطعن مواطن أردني، عرب 48، 13/5/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D9%80%D9%80%D9%80%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D
3- نتنياهو يهاجم الأردن بعد تحميل حكومته مسؤولية إعدام الكسجي، عرب 48، 13/5/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/2017/05/1
4- عاهل الأردن يطالب نتنياهو بإعادة فتح المسجد الأقصى یوم السابع، 16/7/2017:
http://www.youm7.com/story/2017/7/16/%D8%B9%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D9%86%D8%AA%D9
5- وزير خارجية الأردن يحذر من تبعات استمرار التوتر والتصعيد بالمسجد الأقصى، یوم السابع، 17/7/2017:
http://www.youm7.com/story/2017/7/17/%D9%88%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%
6- عمان: مقتل مواطنين أردنيين بنيران حارس بالسفارة الإسرائيلية، عرب 48، 24/7/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1--%D
7- احتجاجات عارمة في الأردن للمطالبة بإغلاق السفارة الإسرائيلية بعمان، عربیک، 28/7/2017:
http://arabic.euronews.com/2017/07/28/oman-jordan-protests-against-israel
8- مسئول أمني إسرائيلي بالأردن لحل أزمة "حارس السفارة"، عرب 48، 24/7/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2017/07/24/%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B
9- تفاصيل "الصفقة السرية"...كيف سمحت الأردن بسفر ضابط أمن السفارة الإسرائيلية، عربیک، 25/7/2017:
https://arabic.sputniknews.com/arab_world/201707251025275142-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9
10- موظفو السفارة الإسرائيلية في عمان بينهم مطلق النار يصلون إسرائيل، عرب 48، 24/7/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2017/07/24/%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%A3%D8%B2%D9%85%D8%A9-%D8%A7
11- الأردن طلبت تأجيل عودة البعثة الدبلوماسية الإسرائيلية لعمان، عرب 48: 12/8/2017:
http://www.arab48.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2017/08/12/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D8%AA-%D8%AA%D8%A3%D8%AC%D9%8A%D9%84-
12- الأردن يدين قرار إغلاق "مبنى الرحمة" في الأقصى، العالم، 12/9/2017:
http://www.alalam.ir/news/2014722

13- هآرتس: تقارب إسرائيلي أردني ردا على تكثيف الوجود الإيراني بسوريا، عربیک، 21/6/2017:
https://arabic.rt.com/middle_east/884764-%D9%87%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D8%B3-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AE%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D8%A /
14- رأی الیوم: زبانه‌های آتش جنگ سوریه در حال سرایت به اردن است، مهر نیوز، 1 تیر 1396
http://www.mehrnews.com/news/3692235/%D8%B1%D8%A3%DB%8C-%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B3
15- العاهل الاردني : لا عملية عسكرية وشيكة في سوريا، دیلی 48، 9/4/2017:
http://daily48.com/ar/news/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%B4%D9%8A%D9%83%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
16- قريبا.. تدريب مشترك لقوات الطوارئ الإسرائيلية والأردنية والفلسطينية، المصدر، 11/8/2017:
http://www.al-masdar.net/%d9%82%d8%b1%d9%8a%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d8%af%d8%b1%d9%8a%d8%a8-%d9%85%d8%b4%d8%aa%d8%b1%d9%83-%d9%84%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b7%d9%88%d8%a7%d8%b1%d8%a6-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d8%b1/

نام:
ایمیل:
* نظر: