آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۶۸
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۳:۴۹
عارف بیژن


چکیده
به اعتقاد اندیشکده­ها و مراکز پژوهشی اروپایی بررسی روند بحران در سوریه از آن جهت که بسیاری از قدرت‌های منطقه­ای و فرا منطقه­ای را درگیر خود کرده قابل توجه است و همه قدرت‌ها برای منافع ملی خود در آنجا حضور دارند. یکی از این قدرت‌ها، حزب الله لبنان است که بعد از حضور در بحران سوریه تغییرات چشمگیری در سوریه به وجود آورده است. سوال این است که اندیشکده­های صهیونیستی اروپایی، حضور حزب الله در سوریه را چگونه ارزیابی می­کنند و تأثیر آن را بر اسرائیل به چه اندازه می­دانند؟ آنچه محتمل است اینکه حزب الله در سوریه حضور مستمر و مستحکمی دارد و تا پایان این جنگ از بشار اسد حمایت می­کند و در مقابل برای امنیت اسرائیل یک تهدید بالفعل به حساب می­آید.

مقدمه
بحران سوریه که حدود 7 سال از شروع آن می­گذرد، یکی از مهم‌ترین بحران­های خاورمیانه محسوب می­شود که به نحوی از لحاظ استراتژیک تمامی قدرت‌های منطقه­ای و فرا منطقه­ای را به خود درگیر کرده است. آنچه در این نوشتار مد نظر است نقش حزب الله لبنان به عنوان یک بازیگر مهم و قدرت منطقه­ای به همراه هم‌پیمانان آن یعنی ایران و روسیه در سوریه است. در ارتباط با حضور حزب الله در این بحران، اندیشکده­ها و مراکز پژوهشی صهیونیستی اروپایی از جمله مرکز تحقیقات و ارتباطات اسرائیل- بریتانیا، بنیاد هاینریش بُل آلمان و بنیاد کنراد آدنائرآلمان، به بررسی اهداف و نقش حزب الله و در مقابل آن، دیدگاه اسرائیل در مورد این حضور پرداخته‌اند. پس سوال این است که از نگاه این اندیشکده­ها، حضور حزب الله لبنان در سوریه به چه اندازه مهم است و چه تأثیری بر امنیت اسرائیل دارد؟ آنچه محتمل است اینکه حزب الله به پیروزی نسبی در سوریه دست یافته و با قدرت تمام در کنار بشار اسد تا پایان این بحران حضور خواهد داشت و این حضور را برای جلوگیری از حمله احتمالی اسرائیل به ایران و لبنان می­داند و در مقابل، اسرائیل حضور حزب الله در سوریه را تهدید بالفعل برای امنیت خود می­داند.

موقعیت حزب الله در لبنان
طبق گزارش مرکز تحقیقات و ارتباطات اسرائیل- بریتانیا، نفوذ حزب الله در سیاست داخلی لبنان در حال رشد است. انتخابات اکتبر 2016، انتخاب میشل عون به عنوان رئیس جمهور لبنان پس از 29 ماه خلأ در این کشور نشان دهنده یک پیروزی برای جریان 8 مارس است. نوع روابط عون و حزب الله مثبت ارزیابی می­شود و وعده پشتیبانی از بشار اسد را داد، زیرا معتقد است آنچه سرزمین لبنان را از اشغال اسرائیل دور داشته است، حزب الله و کمک­های سوریه بوده است. در این راستا، عون عنوان کرد که برای مقابله با اسرائیل به کمک حزب الله نیاز داریم چون ارتش لبنان به آن اندازه قوی نیست.(1)
اسپوتنیک روسیه بیان داشت بر خلاف میشل عون، سعد حریری، نخست وزیر لبنان با حضور حزب الله در سوریه مخالف است و آن را بزرگترین اشتباه می­داند. این سخن حریری در راستای اعلام نیکی هیلی، نماینده آمریکا در سازمان ملل بود که گفت حزب الله در حال قوی شدن است و مردم لبنان را با خطر بزرگ گرفتار می­کند. او هم چنین اشاره کرد که حزب الله در حال ارسال نیروهای خود از مقرهای لبنان به سوریه است.(2)
هم چنین در گزارش بنیاد هاینریش بُل آلمان آمده است: به اعتقاد سعد حریری، بحران سوریه فرصتی است تا از رژیم اسد خلاص شود و به دنبال آن قدرت و نفوذ محلی و منطقه­ای حزب الله تضعیف شود و امیدوار بود یک دولت جدید با اکثریت سنی در سوریه ظهور کند، بنابراین بسیاری از مبارزان اسلام گرای سنی برای کمک به مخالفان رژیم اسد از مرز عبور کردند. در این راستا شخصی به اسم عقاب صقر OKAB SAKR یک هماهنگ کننده اسلحه بین مبارزان مخالف سوری و کشورهای عرب منطقه احتمالاً عربستان بود، که نقش زیادی در تشدید درگیری در سوریه شده است.(3)

حضور حزب الله در سوریه
در گزارش بنیاد هاینریش بُل به قلم دورین کوری آمده است که از یک سو، برای حزب الله خیلی مهم است رژیم اسد پیروز شود تا بتواند از مسیر تأمین سلاح از طریق خاک سوریه محافظت کند و قدرت خود را در جامعه لبنان حفظ و تقویت کند. از سوی دیگر، حزب الله می­خواهد یک تعادل در قدرت منطقه­ای جدید تحمیل کند تا بتواند در مقابل تهدیدهای منطقه­ای از جمله اسرائیل و کشورهای عرب منطقه که به عنوان دشمن آن تلقی می­شود، مقابله کند. به عنوان نمونه می­توان در مورد شهر استراتژیک قصیر (که از نظر حزب الله یک مسیر اصلی تسلیحات است) که حزب الله در کنار بشار اسد قرار گرفت. اگرچه حزب الله می­دانست مخالفت‌هایی از جانب لبنان، سنی‌ها و مسیحیان مواجه می­شود، اما برای حفظ موقعیت استراتژیک خود با بشار اسد که یکی از حامیان مقابله با اسرائیل است همراه شد.

آنچه در راستای حضور حزب الله در سوریه مهم است، سخنان سید حسن نصرالله در مورد علت ورود به این بحران است که بیشتر رنگ و بوی فرقه­ای می­دهد. نصرالله گفت: "ورود حزب الله به سوریه یک جنگ پیشدستانه علیه تکفیری‌هاست، به جای اینکه آنها منتظر ورود تکفیری‌ها به لبنان شوند و حزب الله را هدف قرار دهند، وارد سوریه شدند و آنها را از حمله به لبنان و جاهای دیگر متوقف کردند. نصر الله در یک مصاحبه تلویزیونی در ژوئن 2013 گفت: "آینده منطقه خاورمیانه در بحران سوریه به دست می­آید، زیرا تمامی قدرت‌های منطقه­ای و فرا منطقه­ای در آن حضور دارند و بایستی با قدرت بیشتری حضور داشته باشیم و اعلام کرد مبارزه در کنار اسد را ادامه خواهد داد تا پیروزی کامل حاصل شود."(4)
در گزارش بنیاد کنراد آدنائر، در یک مقایسه گفت که بحران سوریه یکی از درگیری­های غیر قابل پیش‌بینی قرن 21 بود، به همان اندازه، قدرت‌یابی حزب الله از یک بازیگر محلی به یک بازیگر سیاسی قابل توجه و توانایی نظامی منطقه­ای با محوریت ایران- روسیه- سوریه جالب است. در این میان، جنگ سوریه آثاری را بر لبنان و خود حزب الله داشته است که می­توان آن را یک دوره جدید از آشفتگی در تاریخ حزب الله یا یک نقطه عطف دانست. زمانی که اسرائیل تصمیم به خروج از جنوب لبنان گرفت یک پیروزی منحصر به فرد در تاریخ نظامی اعراب- اسرائیل بود. در ادامه این گزارش آمده است که حزب الله اهداف متفاوتی را پیگیری می­کند که همیشه با هم سازگار نیست از جمله می­توان از بقاء، ارتباطات سیاسی، امنیت برای خود و حامیان شیعه خود و گسترش ایدئولوژی در سطح منطقه­ای و فرامنطقه­ای نام برد. یکی دیگر از ویژگی­های حزب الله این است که به تنهایی عمل نمی­کند و یک اتحاد ارگانیک با ایران و یک مشارکت استراتژیک با آنچه از دولت سوریه باقی مانده، برقرار کرده است. بسیاری از تصمیم­های ماندگار حزب الله در تاریخ خود، در مشورت با هم پیمان نزدیک خود یعنی ایران و با توجه به کمک‌های مالی و تسلیحاتی فراوان بوده است. حزب الله در موضوعاتی مانند، جنگ و صلح، امور منطقه­ای، بحران سوریه، مقابله با اسرائیل در قالب یک دستور کار مشترک به عنوان سیاست‌های اعلامی و اعلانی با سپاه ایران(IRGC) و نخبگان نظامی ایران همراهی می­کند. اما درگیری در سوریه و نوع منافع ایران و حزب الله جالب است. تاریخ قضاوت خواهد کرد که آیا مشارکت در این جنگ در راستای منافع بلند مدت آنهاست یا خیر.(5)

معمای غیر قابل حل سوریه
در گزارش بنیاد کنراد آدنائر آلمان به قلم "نیل ورمر" و "لوکاس لامبرتی" آمده است: در بحران سوریه، تخمین زده شده تعداد کشته‌های حزب الله در 4 سال گذشته برابر با کل دوره مقاومت در برابر اشغال اسرائیل در جنوب لبنان بین 1982 تا 2000 بوده است. در این راستا اگرچه حزب الله را به عنوان قهرمان ضد اسرائیلی در جهان اسلام می­دانستند، اما امروزه حزب الله توسط برخی مسلمانان سنی به خاطر حمایت از بشار اسد مورد نفرت قرار گرفته است و توسط برخی نهادها و کشورها به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی می­شود. در کنار آن، حزب الله با یک بحران مالی مواجه شده است که می­توان از جمله صرف هزینه­های گزاف در بحران سوریه که همچنان ادامه دارد، کاهش بودجه ایران به دلیل کاهش قیمت نفت و اقدامات انجام شده توسط آمریکا از طریق تحریم­های تجاری و اقتصادی نام برد. آنچه جنگ سوریه را تبدیل به یک معمای پیچیده کرده اهداف گوناگون کشورها برای حضور در آن است. به همین دلیل مهم‌ترین هدف استراتژیک حزب الله و ایران در سوریه، حفاظت از اسد و جلوگیری از سقوط رژیم آن است. تاکنون حزب الله توانسته موفقیت خوبی را به کمک ایران و پوشش هوایی روسیه که برای عملیات زمینی بسیار مهم است کسب کند. اما هنوز زود است صحبت از پیروزی کامل و ارزیابی از اینکه استراتژی نظامی حزب الله و هم پیمانان آن موفق بوده است. با این وجود معمای پیچیده سوریه ادامه خواهد داشت و تا وقتی گروه­های مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی پول و سلاح به سوریه بفرستند وضع کنونی تشدید می­شود و به دنبال آن حزب الله مجبور به ادامه حضور در این بحران خواهد بود.(6)

دیدگاه آمریکا و اروپا
در گزارش بنیاد هاینریش بُل به قلم "دومینیک تسکدُرف" نقل شده است که آنچه برای آمریکا دشوار است، اینکه حزب الله یک عنصر پیچیده در سیاست­های غربی نسبت به لبنان به شمار می­رود که به شدت تحت حمایت ایران است. در حالی که آمریکا به دنبال کاهش نفوذ حزب الله در سوریه، تضعیف ایران و حفظ امنیت اسرائیل است، جنبش حزب الله را سازمانی تروریستی و خطر بالفعل برای اسرائیل می­داند، در مقابل اروپایی­ها، شاخه نظامی حزب الله را یک سازمان تروریستی می­دانند و تمایل دارند شاخه سیاسی آن برای گفتگو باقی بماند. از دیدگاه اروپا به دلیل نفوذ و قدرت حزب الله در سوریه و یک بازیگر مهم در سطح داخلی لبنان، دشوار است آن را کاملا نادیده بگیریم. حزب الله یک فعال سیاسی و اجتماعی اجتناب ناپذیر در لبنان است. در این بین اغلب ناظران بین‌المللی از حزب الله به عنوان قوی ترین و تأثیرگذارترین بازیگر با توانایی کنترل لبنان و حتی بحران سوریه نام می­برند.

اما آنچه برای ناظران بین‌المللی و اروپایی مهم است اینکه زمانی که درگیری‌ها در سوریه پایان یابد و مبارزان حزب الله به کشورشان بازگردند و با این پیش فرض که هیچ علاقه­ای به تحریک تنش‌ها در لبنان ندارد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ مقامات لبنانی انتظار دارند جامعه بین‌المللی یک راه‌حل برای این مشکل در یک توافقنامه صلح جامع پیدا کنند. آنچه محتمل است اینکه مبارزان حزب الله را در نیروهای مسلح لبنان ادغام کنند. در همین راستا عربستان، به دلیل عدم مقابله جدی دولت لبنان با اقدامات حزب الله در سوریه و منطقه و عدم محکومیت حمله به سفارت عربستان در ایران در اوایل سال 2016، سه میلیارد دلار کمک بلاعوض به نیروهای مسلح لبنان و کمک یک میلیاردی به نیروهای امنیت داخلی را لغو کرد. به نظر می­رسد آنچه موجب نگرانی دولت لبنان از ادامه حضور حزب الله در سوریه است، هجوم پناهندگان به لبنان بوده و تا زمانی که بحران سوریه تمام نشود تنش در میان جناح‌های سیاسی از بین نمی­رود.(7)

نگاه اسرائیل به حضور حزب الله
در گزارش نوشته شده در مرکز تحقیقات و ارتباطات اسرائیل- بریتانیا آمده است: حزب الله لبنان در تلاش است تا یک جبهه جدید علیه اسرائیل در سوریه باز کند. در سال 2013، اسد اعلام کرد بلندی‌های جولان را به یک جبهه جدید مقاومت تبدیل می­کند. گزارش­ها نشان می­دهد که حزب الله تحت حمایت ایران در باز کردن این جبهه جدید در جولان که از طریق آن اسرائیل را مورد هدف قرار دهند، پیشرفت داشت. طبق گفته اسرائیل کاتس، وزیر حمل و نقل اسرائیل، ایران و حزب الله در تلاش‌اند نفوذ و حضور خود را در سوریه به منظور تهدید اسرائیل افزایش دهند. بر اساس اسنادی که اخیرا منتشر شده، یک تشکیلات تحت حمایت ایران، شبه نظامیان شیعی و حزب الله، برای آزادی جولان تأسیس شده که این امر چالشی استراتژیک برای امنیت اسرائیل است. همان طور که حسن نصرالله، دبیرکل حزب الله در فوریه 2017، از عبارات تهاجمی علیه اسرائیل استفاده کرد و بیان داشت اسرائیل از تحرکات خود در سوریه بکاهد و یک وب سایت لبنانی که مرتبط با حزب الله است فهرستی را منتشر کرد که متشکل از بانکی از اهداف برای جنگ آینده است و معتقد بود که حزب الله، با استفاده موشک­های ساخت روسیه که در اختیار حزب الله قرار گرفته است به اسرائیل حمله می‌کند.(8)

در راستای تهدید امنیتی اسرائیل، نصر الله بیان داشت که حزب الله در مقایسه با موقعیت خود در پایان جنگ دوم لبنان در 2006، 100 برابر قدرتمندتر شده است و هشدار داد که تلاش اسرائیل برای حمله دوباره به لبنان باعث شکست آنها خواهد شد. به همین دلیل نصر الله، به اسرائیل برای بستن کارخانه آمونیاک در شمال فلسطین اشغالی در خلیج حیفا و انتقال مکان راکتور هسته­ای دیمونا و مرکز تحقیقات هسته­ای در ناهال سوریک  Nahal Sourek هشدار جدی داد. در ادامه این هشدارها، نصرالله گفت: "هر زمان یک مقام اسرائیلی درباره حزب الله صحبتی کرده که آن قوی‌تر شده، او در واقع اعتراف به شکست اسرائیل در مقابل حزب الله کرد." به گفته سرویس اطلاعاتی اسرائیل، حزب الله تأمین سلاح‌های پیشرفته خود را از ایران و روسیه افزایش داده و در حدود 000/130 موشک دارد که می­تواند در روز 000/1 موشک به داخل اسرائیل شلیک کند و این امر یک چالش جدی علیه سیستم‌های دفاع موشکی پیشرفته اسرائیل است. سازمان امنیت اسرائیل معتقد است در صورت جنگ سوم لبنان، ارتش لبنان در کنار حزب الله و یا دست کم به عنوان یک ظرفیت حمایتی شرکت خواهد کرد، در نتیجه اسرائیل می­تواند هدفش را گسترش دهد و حملات به زیر ساخت‌های لبنان را در برنامه‌های خود قرار دهد.(9)
از نگاه دیگر اسرائیل معتقد است اولویت حزب الله، سوریه است. زیرا حزب الله در درگیری سوریه 000/5 تا 000/8 مبارز فرستاده است که از این تعداد حدود 500/2 نفر کشته شده و تعداد زیادی مجروح هستند، بنابراین بعید به نظر می­رسد که این گروه به دنبال یک رویارویی با اسرائیل باشد. با این وجود، این سازمان هنوز انتقال و انباشتن سلاح در سوریه را متوقف نکرده است. حزب الله برآمده از جنگ داخلی است و تجربه میدان جنگ واقعی را دارد و تمام برآوردها نشان می­دهد این سازمان یک رقیب جدی و قوی در جنگ آینده با اسرائیل از طریق خاک سوریه است. علاوه بر این، مقامات امنیتی اسرائیل اعلام کردند که نصر الله از حضور حزب الله در سوریه و درگیر شدن با اسرائیل در این منطقه برای رویارویی آینده، تلاش خواهد کرد تا از طریق یک دوره تهدید برای حمله به شهرهای مرزی اسرائیل و هدف قرار دادن تأسیسات استراتژیک از جمله پایگاه­های نظامی و زیرساخت‌های مدنی اقدام کند. به همین دلیل سیاست اسرائیل از آغاز بحران سوریه، جلوگیری از رسیدن سلاح‌های پیشرفته به حزب الله از طریق ایران و استفاده آن در سوریه بود. در این راستا، نیروی هوایی اسرائیل دوره‌ای از حملات را در سوریه آغاز کرد با این ادعا که مسیر کاروان‌های حاوی سلاح به حزب الله بود. اسرائیل معتقد است ایران و حزب الله به دنبال راهی برای گریز از انتقال سلاح از راه زمینی از طریق سوریه هستند که کارگاه تولید سلاح‌های ایرانی در جنوب لبنان نشانه‌ای از تقویت محور ایرانی- شیعی در سوریه است. ارتباط زمینی ایران تا لبنان، ایران را قادر می­سازد تا آزادانه سلاح‌ها، تدارکات و نیروهایی برای حمایت از رژیم اسد در سوریه برای سیطره بر منطقه ارسال کند.

نتیجه‌گیری
با در نظر گرفتن تمامی مولفه‌هایی که از آغاز حضور حزب الله در سوریه مورد بررسی قرار دادیم و نگرانی­های امنیتی که برای اسرائیل وجود دارد، پاسخ به این سوال که به اعتقاد اندیشکده‌های اروپایی، حضور حزب الله در سوریه چه نتایجی داشته و چه تأثیری بر اسرائیل دارد، می­تواند این باشد که حزب الله با تمام قدرت در کنار بشار اسد به همراه متحدان خود یعنی ایران و روسیه باقی خواهد ماند. اما آنچه از دید این اندیشکده­ها در مورد امنیت اسرائیل مطرح است اینکه از یک سو، به دلیل اینکه حزب الله خود را درگیر جنگ در سوریه کرده احتمال درگیری با اسرائیل بسیار کم است. از سوی دیگر، معتقدند حزب الله به کمک ایران به دنبال فراهم کردن شرایط مناسب برای حمله به اسرائیل از طریق جنوب لبنان است به همین دلیل اسرائیل از تهدید­های سید حسن نصرالله احساس نگرانی می­کند. به نظر می­رسد حزب الله توانایی مبارزه در جبهه‌های مختلف را دارد اگرچه بایستی با دقت زیاد تحولات منطقه را رصد کند.

* کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی­نوشت­ ها
1-    http://www.bicom.org.uk/analysis/hezbollahs-hold-on-lebanon-implications-for-a-third-lebanon-war/
2-    https://sputniknews.com/middleeast/201707261055882067-lebanon-pm-hezbollah-presence/
3-    https://www.boell.de/en/node/277631
4-    Ipid
5-    http://www.kas.de/wf/en/33.47865/
6-    Ipid
7-    https://www.boell.de/en/2016/10/31/lebanon-light-syria-conflict-resilience-despite-polarization-and-tensions
8-    http://www.bicom.org.uk/analysis/hezbollahs-hold-on-lebanon-implications-for-a-third-lebanon-war/
9-    http://www.bicom.org.uk/news/hezbollah-100-times-powerful-2006/
10-    http://www.bicom.org.uk/analysis/hezbollahs-hold-on-lebanon-implications-for-a-third-lebanon-war/

نام:
ایمیل:
* نظر: