آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۶۶
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۳:۰۹
محمد حسین سلطانیان


چکیده
پس از سفر «یحیی السنوار» و هیئت حماس به مصر در تاریخ 14 خرداد 1396 (4/6/2017) که یک هفته پس از سفر مقامات بلندپایۀ رژیم صهیونیستی به این کشور بود، اخباری مبنی بر آغاز مذاکرات غیر مستقیم بین حماس و اسرائیل با وساطت مصر پخش شد. منبع این اخبار، بیشتر رسانه‌های صهیونیستی بود. البته این خبر بارها توسط مقامات حماس و اسرائیل تکذیب شد. هرچند که اسرائیل از جهت افکار عمومی و حماس به‌خاطر شرایط محاصرۀ غزه، تحت فشار هستند و به مذاکرات تبادل اسرا نیاز دارند اما به نظر می‌رسد که همۀ این اخبار، برای ارزیابی طرف مقابل و بازی سیاسی بوده و جریان تبادل اسرا -هرچند که ظاهراً با وساطت مصر در حال اجراست اما- به این صورت که منتشر شده، پیشرفتی نداشته است و در آیندۀ نزدیک انتظار آن نمی‌رود که شاهد جریان تبادل اسرا باشیم.

مقدمه
در جریان جنگ 51 روزه، نیروهای مقاومت تعدادی از نظامیان رژیم صهیونیستی را به اسارت گرفتند هرچند مقاومت تا کنون تعداد این اسیران را اعلام نکرده است،(1) اما صهیونیست‌ها از همان پایان جنگ 51 روزه تلاش کرده‌اند از طریق میانجی‌هایی اقدام به مبادله این اسیران با اسیران فلسطینی کنند. اخیرا رسانه‌های صهیونیستی خبرهایی مبنی بر وجود مذاکراتی میان حماس و اسرائیل با وساطت مصر، منتشر کرده‌اند. سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که 1- آیا حقیقتاً مذاکره‌ای در جریان است؟ 2- اگر مذاکره‌ای وجود دارد با میانجی‌گری چه طرفی انجام می‌گیرد؟ 3-پرونده مذاکره برای مبادله اسیران در چه مرحله‌ای قرار داد؟
به نظر می‌رسد که مذاکره برای تبادل اسیران با میانجی‌گری مصر در جریان است. رژیم صهیونیستی نیز خواهان چنین مبادله‌ای است اما تمایلی به پرداخت بهای گزافی برای این تبادل -مانند بهایی که در جریان مبادله شالیط پرداخت کرد- ندارد. مقاومت نیز نمی‌خواهد اتفاقی که پس از مبادله شالیط رخ داد و بسیاری اسیران آزاده شده دوباره دستگیر شدند تکرار شود. لذا علی‌رغم هیاهوی رسانه‌ای، به نظر نمی‌رسد که روند مذاکرات غیر مستقیم تبادل اسرا بین حماس و رژیم صهیونیستی، پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.

1- خبر گفتگوهای غیر مستقیم حماس و اسرائیل
از زمان پایان جنگ 51 روزه تا کنون به صورت دوره‌ای، اخباری پیرامون اجرای این مذاکرات منتشر شده است، اما در مقطع کنونی، پس از سفر «یحیی السنوار» به مصر، این گمانه‌زنی‌ها شدت گرفته است.
1-1- منبع انتشار خبر تبادل اسرا
خبرگزاری‌های مختلفی این خبر را منتشر کرده‌اند اما منبع خبری غالب خبرگزاری‌ها، روزنامه «معاریو»(2)، شبکۀ 2 اسرائیل(3) و روزنامۀ سعودی الحیاة(4) (چاپ انگلیس) می‌باشد. دو رسانۀ عبری مذکور، اشاره‌ای به منبع خبری خود نکردند و روزنامۀ الحیاة، به نقل از «یکی از فرماندهان فلسطینی» اقدام به انتشار مطلب کردند. بر اساس این منابع، سفر یحیی السنوار و هیئت حماس به مصر، یک هفته پس از سفر یک هیئت بلند پایۀ اسرائیلی به مصر و در جهت مذاکرات تبادل اسرا انجام شده است.

1-2- تکذیب خبر تبادل اسرا
با وجود گستردگی انتشار خبر تبادل اسرا، به اعتقاد برخی از تحلیلگران، این اخبار، همگی شایعه و درجهت اهداف جناحی و حزبی در اسرائیل است.(5) یکی از فرماندهان حماس -که خواست نامش فاش نشود- هرگونه مذاکره مستقیم و غیر مستقیم با رژیم صهیونیستی را نفی کرد. از سوی دیگر، آویگدور لیبرمن؛ وزیر دفاع رژیم صهیونیستی، هرگونه ارتباط و مذاکره با حماس در این رابطه را رد کرد.(6)

2- طرف‌های مذاکره
2-1- طرف ثالث
انتشار این اخبار، با سفر هیئت حماس به ریاست «یحیی السنوار» به مصر در ارتباط است. در شرایط کنونی منطقه به‌خصوص در فضایی که علیه حماس بین دولت­های عربی به وجود آمده، باید گفت در صورتی که مذاکره‌ای در میان باشد، تنها با وساطت مصر می‌تواند صورت گیرد.

2-2- نمایندگان حماس و رژیم صهیونیستی در مذاکرات
به اعتقاد «یوسی میلمان»؛ تحلیلگر حوزۀ امنیتی روزنامۀ معاریو، مسئول ارشد مذاکره کننده از سمت حماس، «مروان عیسی» و تصمیم‌گیران اصلی، «یحیی السنوار»، «محمد الضیف»، «اسماعیل هنیه» و در پشت پرده «خالد مشعل» خواهد بود. به گفتۀ وی، از سمت اسرائیل نیز «لیئور لوتان» (نمایندۀ نخست وزیر در امور اسرا و مفقودین) بوده و در کنار وی، تیمی از نمایندگان «شاباک»، «امان» و «موساد» حضور دارند. تصمیم‌گیر نهایی هم نتانیاهو، لیبرمن و کابینه می‌باشند.(7)

3- احتمالات برگزاری و عدم برگزاری مذاکرات تبادل اسرا
با بررسی شرایط داخلی حماس و رژیم صهیونیستی و توجه به انتظارات هر دوطرف از مذاکرات، با ادله و شواهد مختلفی روبرو می‌شویم. برخی شواهد وجود مذاکرات زودهنگام را نفی می‌کنند و بعضی ادله، بر اجرای مذاکرات در آیندۀ نزدیک تأکید دارد. در اینجا به بررسی هرکدام از این ادله پرداخته می‌شود.

3-1- نفی احتمال تبادل اسرا در آیندۀ نزدیک
الف) از نظر حماس، تا قبل از آزادی اسرایی که در جریان «شالیط» آزاد و سپس دستگیر شدند، مذاکرات بی‌معناست و اسرائیل به هیچ وجه تمام آنها -که اکثریت آزادگان جریان شالیط را شامل می‌شود- را آزاد نخواهد کرد.(8)
ب) قبل از مذاکرات، باید اسرائیل اطلاعاتی پیرامون اسرای نزد حماس، به‌دست آورد و حماس نمی‌خواهد این اطلاعات را رایگان بدهد.(9)

ج) در رژیم صهیونیستی، جناح راست با هرگونه مذاکره برای تبادل اسرا مخالف بوده و اکنون که در اسرائیل قدرت را به دست گرفته‌اند، خود مانعی بر سر این راه هستند.

د) تبادل اسرای قبلی، شکست بزرگی برای اسرائیل بود و این رژیم تمایلی برای تکرار آن ندارد.

3-2- احتمال نزدیک بودن تبادل اسرا
الف) برخی خبرها حاکی از آن است که «السنوار» لیستی حاوی اسامی 54 نفر از آزادگان مبادله شالیط که دوباره بازداشت شده‌اند را به مقامات مصر به عنوان «بهای ارائه اطلاعات بیشتر پیرامون اسرا» داده است. در این صورت، احتمالاً حماس از پیش‌شرط «آزادی همۀ اسرایی که قبلاً در جریان شالیط آزاد شده بودند» دست کشیده است.

ب) هرچند که مقامات حماس، سخن از صبر زیاد در انجام تبادل می‌زنند، اما عامل زمان، به ‌هیچ‌وجه به نفع حماس نیست و در صورتی که کاهش محاصره از سمت مصر، ضمن شرایط تبادل اسرا باشد، حماس به شدت به آن نیاز دارد.

ج) نتانیاهو برای اولین بار وجود دو سرباز اسرائیلی در دست حماس را تأیید کرده ‌است. آنچنان که گفته شد، منبع اخباری که اخیراً پیرامون تبادل اسرا مطرح شده، رسانه‌های اسرائیلی است. با کنار هم‌گذاشتن این دو خبر، به نظر می‌رسد که رژیم صهیونیستی در حال آماده‌سازی افکار عمومی برای یک مبادله‌اسرای جدید است.
در شرایط جدید، اسرائیل برگه‌های بیشتری برای بازی در اختیار دارد. در تبادل اسرای محتمل، اسرائیل می‌تواند از کاهش محاصره توسط مصر و انتقال برق اسرائیل به غزه علاوه بر آزادی اسرا استفاده کرده و از این طریق اسرای کمتری را آزاد کند.

6- نتیجه‌گیری
بر اساس اخبار منتشر شده در رسانه‌های صهیونیستی، حماس از طریق مصر، پیگیر بحث تبادل اسراست. رژیم صهیونیستی نیز خواهان چنین مبادله‌ای است اما تمایلی به پرداخت بهای گزافی برای این تبادل -مانند بهایی که در جریان شالیط پرداخت کرد- ندارد. مقاومت نیز مایل نیست اتفاقی که در مبادله شالیط رخ داد و بسیاری از اسیرانِ آزاد شده دوباره بازداشت شدند اتفاق بیفتد.

منبع خبری غالب خبرگزاری‌ها، در اخباری که اخیراً پیرامون این مسأله منتشر شده است، روزنامه «معاریو»، شبکۀ 2 اسرائیل و روزنامۀ سعودی الحیاة (چاپ انگلیس) می‌باشد. موج جدید انتشار اخبار پیرامون تبادل اسرا، همگی مربوط به سفر هیئت حماس به ریاست «یحیی السنوار» در نیمۀ خرداد 1396 به مصر می‌شود. با وجود گستردگی انتشار خبر تبادل اسرا، به اعتقاد برخی از تحلیلگران، این اخبار، همگی شایعه و در جهت اهداف جناحی و حزبی در اسرائیل است. همچنین برخی از فرماندهان اسرائیل و حماس نیز وجود هرگونه مذاکره را تکذیب کردند. به اعتقاد «یوسی میلمان»؛ تحلیلگر حوزۀ امنیتی روزنامۀ معاریو، مسئول ارشد مذاکره کننده از سمت حماس، «مروان عیسی» و از سمت اسرائیل نیز «لیئور لوتان» (نمایندۀ نخست وزیر در امور اسرا و مفقودین) است.

هرچند که در دوطرف، تمایلی به مذاکره وجود دارد، اما در حال حاضر، شرایط دوطرف برای طرف دیگر، قابل قبول نیست. مذاکرات تبادل اسرا -هرچند که ظاهراً با وساطت مصر در حال اجراست، اما انتشار اخباری مبنی بر پیشرفت مذاکرات، صرفاً شایعاتی است که برای ارزیابی طرف مقابل و بازی سیاسی منتشر شده است و مذاکرات به این صورت که منتشر شده، پیشرفتی نداشته است و در آیندۀ نزدیک انتظار آن نمی‌رود که شاهد جریان تبادل اسرا باشیم.

* پژوهشگر حوزه مطالعاتی فلسطین و رژیم صهیونیستی در موسسه ندا


پی‌نوشت‌ها
1. برخی منابع، تعداد اسرای اسرائیلی نزد حماس و سایر گروه‌های مقاومت را تا 7 نفر، برآورد کرده‌اند. (رج؛ سایت ندا، «چند اسراییلی در اسارت مقاومت فلسطین است؟»، محمد زارعی، 6/5/1394)
http://nedains.com/fa/news/311678/چند-اسراییلی-در-اسارت-مقاومت-فلسطین-است
2. خبرگزاری الأیام، به نقل از روزنامۀ معاریو، «صفقة تبادل الأسرى مع حماس تتدحرج على الطريق»Yossi Melman، 10/7/2017
https://www.al-ayyam.ps/ar_page.php?id=122818bfy304617663Y122818bf
3. خبرگزاری دنیا الوطن، به نقل از شبکۀ 2 اسرائیل، 26/6/2017
http://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/06/26/1062667.html#ixzz4n29rkyJu
4. روزنامه الحیاة، «دور حصري لمصر في صفقة «شالیت 2»
http://www.alhayat.com/Articles/22800656/دور-حصري-لمصر-في-صفقة--شاليت-2-
5. خبرگزاری قدس، أبو شماله، 10/7/2017
http://qudspress.com/index.php?page=show&id=33734
6. روزنامه الحیاة، «دور حصري لمصر في صفقة «شالیت 2» 10/7/2017،
http://www.alhayat.com/Articles/22800656/دور-حصري-لمصر-في-صفقة--شاليت-2-
7. خبرگزاری الأیام، به نقل از روزنامۀ معاریو، «صفقة تبادل الأسرى مع حماس تتدحرج على الطريق»Yossi Melman، 10/7/2017
https://www.al-ayyam.ps/ar_page.php?id=122818bfy304617663Y122818bf
8. خبرگزاری مسلم، «حماس: لا صفقات تبادل أسری قبل الإفراج عن أسری صفقة وفاء الأحرار»، 5/7/2016،
http://almoslim.net/node/266590
9. همان.


نام:
ایمیل:
* نظر: