آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۶۵
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۱:۴۸
طاهره گودرزی


چکیده
با توجه به عرصه سوریه که مملو از بازیگران غیردولتی است، رژیم اسراییل درصدد پیشبرد اهداف خود برای استفاده بهینه از این اوضاع است. این رژیم درصدد مداخله علنی و آشکار نیست بلکه سعی می‌کند از طریق برخی گروه‌های نزدیک به خود و دلجویی از آنها با دادن کمک‌های مالی و انسانی و نظامی، اهداف منطقه‌ای و امنیتی متعددی را محقق سازد. گزارش حاضر، به اهداف رژیم اسراییل در جولان، نوع تعامل آن با بازیگران غیر دولتی و معرفی دو گروه فرسان الجولان و لواء اسود الرحمن در این زمینه می‌پردازد.

مقدمه
بحران سوریه، با پیچیدگی‌های فراوانی همراه است و تعامل با آن نیازمند رعایت قواعدی است که باید با متغیرها و شرایط نوظهور، متناسب باشد. یکی از ویژگی‌های اصلی این بحران، ظهور پدیده‌هایی به عنوان بازیگران غیردولتی است که رژیم اسراییل تلاش می‌کند در فضای جدید و در کنار سیاست مدید خود بر مبنای عدم مداخله آشکار در بحران سوریه، فصلی تازه را در ارتباط با آنها بگشاید. سؤالاتی که در این مجال مطرح می‌شود آن است که با توجه به اهمیت جولان و وضعیت نابسامان سوریه از لحاظ امنیتی، رژیم اسراییل چه تدبیری برای تعامل با بازیگران غیر دولتی در سوریه اندیشیده است؟ در این راستا، گروه‌های موسوم به "فرسان الجولان" و "لواء اسود الرحمن" چه جایگاهی و چه ابعادی دارند؟ فرضیه مطلب آن است که این دو گروه نام برده، بخشی از استراتژی اسراییل برای شراکت موقت آن با برخی بازیگران غیردولتی به شمار می‌روند که براساس شاخصه‌هایی، منافع آنی و کوتاه مدت رژیم اسراییل را در فضای بحران زده سوریه برآورده می‌سازند. در ادامه، برای تبیین ابعاد این موضوع، به رابطه اسراییل، سوریه و جولان پرداخته شده، به استراتژی و اهداف آن از تعامل با بازیگران غیردولتی اشاره می‌شود و دو گروه "فرسان الجولان" و "لواء اسود الرحمن" در این پازل، معرفی خواهند شد.

ا- اسراییل، سوریه و جولان
سوریه، صحنه‌ای است که هم اکنون ویژگی‌های خاصی بر آن حکمفرماست. ویژگی‌هایی که از نظر رژیم اسراییل در این موارد خلاصه می‌شود:
- وجود بازیگران متعدد، این بازیگران دارای ایدئولوژی‌ها و اهداف سیاسی متعدد هستند و نمی‌توان با آنها به صورت یک کلیت واحد رفتار کرد.
- ادغام و انشعاب آنها با یا از هم
- تبعیت آنان از طرف‌های منطقه‌ای که آنها نیز به نوبه خود دچار شکاف یا تعارضند.
- برخی از مردم سوریه بر این باورند که اسراییل، بقای نظام اسد را مطالبه می‌کند زیرا در مدت‌های مدید، ثبات را در مرزهای جولان برقرار کرده است.(1)
از سوی دیگر باید گفت که رژیم صهیونیستی تا کنون در بحران سوریه، مداخله نظامی علنی به معنای مستمر نداشته است و سعی داشته که حدود دخالت نظامی را به حملاتی پراکنده در سایه ابهام، محدود نماید و به جانبداری صریح از گروه‌های متخاصم سوری نپردازد زیرا در صورت علنی کردن نقش فعال، خطراتی متوجه آن خواهد شد:
از سوی دیگر باید گفت که رژیم صهیونیستی تا کنون در بحران سوریه، مداخله نظامی علنی به معنای مستمر نداشته است و سعی داشته که حدود دخالت نظامی را به حملاتی پراکنده در سایه ابهام، محدود نماید و به جانبداری صریح از گروه‌های متخاصم سوری نپردازد زیرا در صورت علنی کردن نقش فعال، خطراتی متوجه آن خواهد شد:
- احتمال توجیه مشروعیت برای طرف مقابل
- کاهش بازدارندگی اسراییل در صورت حمایت علنی از طرف یا اطراف خاص لذا، تأکید بر سیاست ابهام، یک موضوع مهم از نظر این رژیم محسوب می‌شود.(2)
در این تصویر، توزیع گروه‌های مسلح حاضر در سوریه نمایش داده می‌شود:


بررسی رفتار رژیم صهیونیستی در مرزهای جولان

2- اهداف مد نظر اسراییل در خلال بحران سوریه
به نظر می‌رسد که در فضای کنونی سوریه، با توجه به محدودیت‌های آن و تلاش حداکثری رژیم صهیونیستی برای پرهیز از مقابله علنی با نظام سوریه به دلیل هزینه‌هایی که برای آن وجود دارد، می‌توان برخی از مهم‌ترین اهداف رژیم صهیونیستی در صحنه سوریه را در موارد زیر خلاصه کرد:
- حفظ امنیت مرزی به ویژه جولان
- جلوگیری از تسری تنش به داخل اراضی اشغالی جولان و 1948
- الحاق حداکثری اراضی عربی به خود و تثبیت حاکمیت آن بر جولان
- استفاده حداکثری از فضا برای بهبود روابط یا به تعبیری عادی‌سازی بیشتر با کشورهای عربی و سایر بازیگران بین‌المللی دخیل در بحران سوریه که البته، موضوع‌های اصلی این امر، عربستان، قطر، اردن و ترکیه هستند.
- ایجاد جای پایی برای خود به منظور قدرت تحرک در فضای پسا بحران سوریه
در همین راستا، رژیم اسراییل به دنبال برقراری روابط با برخی گروه‌ها و معارضین سوری است تا بتواند با استفاده حداکثری از اشتراک منافع مقطعی با آنان یعنی همرایی در مخالفت با نفوذ شیعیان در منطقه جولان، همکاری با آنان را در درازمدت تعریف نماید.

3- اسراییل و بازیگران غیر دولتی در سوریه
 اگرچه صحنه بازی در سوریه برای رژیم صهیونیستی از شکل تقابل با یک کلیت واحد به نام نظام سوریه خارج شده و به صحنه‌ای پر از بازیگران متعدد تبدیل شده، ولی با این حال، رژیم مذکور، طرح‌های مختلفی را برای تعامل با این وضعیت تدوین نموده است که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
تکرار تجربه ارتش لحد در لبنان، این بار در خاک سوریه توسط گروه‌های معارض سوری.(3) این موضوع، اهداف امنیتی و سیاسی ذکر شده در بخش قبلی را فراهم می‌آورد. ضمن اینکه فرصتی است تا اسراییل، با استفاده از جنگی نیابتی، از طریق برخی گروه‌ها، که البته در ادامه به دو مورد از آنها اشاره می‌شود، به مقابله با عناصر معارض با خود نظیر حزب الله بپردازد. گفته شده که اسراییل خواهان دور نگه داشتن گروه‌های هم پیمان ایران و حزب الله تا فاصله 45 مایلی جولان است. گفته شده است که گروه‌های معارض، در فضایی به وسعت 125 مایل مربع با اسراییل همکاری دارند.(4) بر اساس آمار غیر رسمی دیگری، سازمان‌های مسلح، حدود 70 کیلومتر از طول مرزهای جولان و جنوب سوریه تا عمق 20 کیلومتری را تحت کنترل دارند.(5)
تلاش برای ایجاد منطقه حائل یا پرواز ممنوع در جنوب سوریه، با همکاری اردن. گفته می‌شود که این منطقه، 30 مایل، دورتر ازشرق جولان است که از شهر درعا، فراتر می‌رود و مشتمل بر شهر سویداء می‌گردد.(6) این موضوع، علاوه بر آنکه محیط امنی را برای گروه‌های مدنظر اسراییل فراهم می‌کند و خود آن را در حاشیه امن قرار می‌دهد، باعث هماهنگی بیشتر با اردن و سایر کشورهای عربی می‌شود که البته تا کنون، چنین امری بنا به دلایل مختلف محقق نشده است. در راستای این مناطق، می‌توان به نقشه‌ای نیز که مقامات روسیه برای مناطق امن و آتش بس ارائه داده‌اند،(7) اشاره نمود که البته روند اجرای این پیشنهاد که در خلال آستانه 3 مطرح شد، دچار فراز و فرودهایی شده است. مناطق آبی رنگ، مناطق آتش بس یا آرام هستند.
بررسی رفتار رژیم صهیونیستی در مرزهای جولان
البته منابع اسرائیلی از جمله سایت دبکا اعلام کرده‌اند که منطقه حائلی در نتیجه توافق روسی آمریکایی در جنوب سوریه ایجاد خواهد شد که وسعت آن 128 کیلومتر از شهر الطبقه تا شهر الکرامة در وادی فرات خواهد بود.(8)
در راستای حمایت از برخی بازیگران غیر دولتی، رژیم اسراییل تلاش می‌کند از حربه کمک‌های انسانی به آنان و زخمی‌هایشان، بهره‌برداری‌های فراوانی انجام دهد به طوری که گفته می‌شود، چندین سازمان انسانی در سوریه فعال هستند و نیز، اتوبوس‌های صهیونیستی در ارتفاعات جولان مرتباً برای انتقال زخمی‌ها بین سوریه و قلمرو تحت حاکمیت آن در تردد هستند. افراد، مدتی در آنجا باقی می‌مانند، عبری فرا می‌گیرند و سپس بازمی‌گردند.(9) برخی این اقدامات اسراییل را در قالب یک معامله می‌دانند یعنی ارائه کمک‌ها و درمان در ازای یک منطقه حائل.(10)
در همین زمینه، گفته می‌شود که در سال 2016، رژیم اسراییل یک واحد نظامی مخصوص را برای نظارت بر انتقال کمک‌های خود از جمله کمک‌های انسانی، مالی و نظامی به معارضان نظام اسد، ایجاد کرده است.(11) دو نامزد مهم دریافت کمک از سوی رژیم اسراییل در خاک سوریه، گروه‌های موسوم به "فرسان الجولان" و "لواء الرحمن" هستند که رژیم صهیونیستی، در قالب عملیات موسوم به "همسایه خوب" آنها را تحت حمات خود قرار می‌دهد.(12) در این مجال، به این دو گروه پرداخته می‌شود:

3-1- فرسان الجولان
بنا به گفته منابعی در معارضه سوریه، گفته می‌شود که گروه "فرسان الجولان"، در قالب "ارتش آزاد سوریه" فعالیت دارد که البته این امر توسط ابوصهیب الجولانی رهبر آن رد و عنوان شده است که این گروه هیچ گونه سلاح غربی دریافت نمی‌کند. عنوان شده که منطقه فعالیت آن "جبتا الخشب" است(13) که در برخی منابع نیز، محل فعالیت آن، استان قنیطره گفته شده است.(14) رهبری آن را أبو صهيب الجولاني بر عهده دارد. به نظر می‌رسد که این نام، اسم سازمانی است و نام اصلی این فرد، احمد الخطیب یا به عبارتی أحمد مخيبر الخطيب ملقّب بـ«أبو أسد» از شهر مسحرة است.(15) منبعی آگاه در "جبهه جنوبی" ارتش آزاد، تعداد مبارزان آن را 300 تا 400 نفر ذکر کرده است. گروه مذکور، خود با گروه‌های دیگری از جمله تیپ أسود الرحمن هم پیمان است و مجموعاً حدود 800 مبارز در 12 روستای نزدیک به جولان فعالیت دارند.(16) البته منابعی نیز عنوان کرده‌اند که تعداد افراد آن به هزار و دویست نفر یا حتی چهار هزار نفر می‌رسد که شامل افراد مستقر در جباثا الخشب، نبع الصخر، روستاهای درعا و قنیطره است که حقوق آنان مشتمل بر 100 دلار آمریکایی یا کمک‌های جنسی دیگر است. گفتنی است که میان این گروه با جبهه النصره، اختلافاتی وجود دارد.(17)
بررسی رفتار رژیم صهیونیستی در مرزهای جولان

ابوصهیب الجولانی در مصاحبه‌ای با وال استریت ژورنال، عنوان کرده که گروهش، ماهانه 5 هزار دلار از اسراییل دریافت می‌کند. گروه مذکور دارای سلاح سبک است که به آن امکان می‌دهد، از منطقه مرزی حفاظت نماید و در منطقه تحت استقرار خود، به گشت زنی بپردازد اما در همین حال، منابع ارتش سوریه تأکید کرده‌اند که این گروه دارای سلاح سنگین و حتی تانک است.(18) در این زمینه، باید به دریافت کمک‌های درمانی نیز توسط این گروه از اسراییل اشاره کرد. در همین حال، ارتش رژیم اسراییل عنوان کرده است که متعهد به تأمین امنیت در مرزهای اسراییل است و از ایجاد گروه‌های تروریستی در آنجا ممانعت به عمل می‌آورد. همچنین اسراییل، به ارائه کمک‌های انسانی به سوری‌هایی که در این منطقه زندگی می‌کنند، متعهد است. اما با این حال، به گفته منابع آگاه، کمک‌های اسراییلی، صرف پرداخت حقوق مبارزان و تهیه مهمات می‌شود.(19) گفتنی است که عملکرد این گروه، شباهت زیادی به استراتژی اسراییل در جنوب لبنان همانند ارتش آنتوان لحد دارد.(20) هماهنگی دو طرف که از سال 2013 آغاز شده، از طریق گذرگاه "المعلقه" با مدیریت شخصی به نام "ابونضال السفوری"، صورت می‌گیرد.(21)

3-2- لواء اسود الرحمن
این گروه با گروه موسوم به "فیلق الرحمن" که بخشی از ارتش آزاد محسوب می‌شود، تفاوت دارد. لواء اسود الرحمن در جبهه جولان مشغول فعالیت است که متأسفانه اطلاعات چندانی درباره آن حاصل نشد. با این حال، طبق اطلاعات حاصله، لواء اسود الرحمن، وابسته به جبهه واحد شام است که حوزه فعالیت خود را در استان قنیطره تعریف نموده است.(22) این گروه نیز نظر مساعدی نسبت به رژیم اسراییل دارد به گونه‌ای که یکی از افراد سرشناس آن که هویتش فاش نشده، عنوان کرده که بیشتر مردم، خواهان همکاری با اسراییل هستند.(23)

نتیجه‌گیری
در این گزارش تلاش شد که ابتدا وضعیت سوریه از منظر اسراییل و منافع آن در این کشور، بررسی شوند و سپس به این سؤالات پاسخ داده شود که با توجه به اهمیت جولان و وضعیت نابسامان سوریه از لحاظ امنیتی، رژیم اسراییل چه تدبیری برای تعامل با بازیگران غیر دولتی در سوریه اندیشیده است؟ در این راستا، گروه‌های موسوم به "فرسان الجولان" و "لواء الرحمن" چه جایگاهی و چه ابعادی دارند؟ پس از بررسی داده‌های فوق، این نتیجه حاصل شد که رژیم اسراییل بیش از هر چیز درصدد تأمین امنیت جولان و اجازه فعالیت ندادن به گروه‌های همگرا با ایران در جولان و سپس استفاده از فرصت سوریه برای همگرایی و عادی‌سازی روابط با رژیم‌های عربی است. رژیم صهیونیستی تلاش می‌کند که بخش عمده‌ای از اهداف مد نظر خود را از طریق گروه‌های مسلح سوری که دیدگاه ملایم‌تری نسبت به آن دارند، انجام دهد و در این رابطه، فرسان الجولان به عنوان هسته‌ای برای استراتژی "ارتش لحد در سوریه" و اسود الرحمن، نقش آفرین هستند. در ازای این خدمت نیز، گروه‌های سوری به خدمات درمانی، اقتصادی، مالی و احیاناً نظامی دست می‌یابند.

* کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا


پی‌نوشت‌ها
1- Udi Dekel, Nir Boms, Ofir Winter, Syria’s New Map and New Actors: Challenges and Opportunities for Israel, August 2016, INSS, Memorandum No.156, P.51-79.
2- Ibid
3- اسرائيل تستنسخ تجربة جنوب لبنان في الجولان.. وشياطين "لحد" حاضرة!، لبنان 24، 19 يونيو 2017:
http://www.lebanon24.com/articles/1497867463665681800/
4- وول ستريت جورنال :إسرائيل تدعم المعارضة السورية في القنيطرة ترجمة: المركز الكردي للدراسات- ألمانيا، 29 یونیو 2017:
http://nlka.net/index.php/2014-07-10-22-06-37/502-2017-06-29-10-43-41
5- إسرائيل تدعم منذ سنوات مقاتلين ضد نظام الأسد بالمال والسلاح، سوا، 19 یونیو 2017:
http://www.palsawa.com/a9c03492
6- إسرائيل تخطط لإقامة منطقة عازلة جنوب سوريا، روسیا الیوم، 6 یونیو 2017:
https://arabic.rt.com/middle_east/887339-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9-%D8%B9%D8%A7%D8%B2%D9%84%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7/
7- خريطة "المناطق العازلة" في سوريا، المدن، 5 أیار 207:
http://www.almodon.com/arabworld/2017/5/5/%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B2%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7
8- ديبكا: هدنة جنوب سوريا تهدف لإقامة منطقة عازلة نتيجة تفاهم أمريكي روسي، إرم یوز، 4 یولیو 2017:
http://www.eremnews.com/news/world/897735
9- اسرائيل تستنسخ تجربة جنوب لبنان في الجولان.. وشياطين "لحد" حاضرة، لبنان 24، 19 یونیو 2017:
http://www.lebanon24.com/articles/1497867463665681800/
10-  وول ستريت جورنال :إسرائيل تدعم المعارضة السورية في القنيطرة ترجمة: المركز الكردي للدراسات- ألمانيا، 29 یونیو 2017:
http://nlka.net/index.php/2014-07-10-22-06-37/502-2017-06-29-10-43-41
11- إسرائيل تزود المتمردين في سوريا بأموال بشكل منتظم – تقرير، طاقم تايمز أوف إسرائيل 20 يونيو 2017:
http://ar.timesofisrael.com/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%A8%D8%A3%D9%85%D9%88%D8%A7/
12- همان
13-  اسرائيل تستنسخ تجربة جنوب لبنان في الجولان. وشياطين "لحد" حاضرة، لبنان 24، 19 یونیو 2017:
http://www.lebanon24.com/articles/1497867463665681800/
14-  وول ستريت جورنال :إسرائيل تدعم المعارضة السورية في القنيطرة ترجمة: المركز الكردي للدراسات- ألمانيا، 29 یونیو 2017:
http://nlka.net/index.php/2014-07-10-22-06-37/502-2017-06-29-10-43-41
15- الأميركيون والبريطانيون في درعا، صحیفة الخبر، سوريا العدد ٣١٥٥ الاربعاء ١٩ نيسان ٢٠١٧:
http://www.al-akhbar.com/node/275927
16- اسرائيل تستنسخ تجربة جنوب لبنان في الجولان.. وشياطين "لحد" حاضرة، لبنان 24، 19 یونیو 2017:
http://www.lebanon24.com/articles/1497867463665681800/
17- الأميركيون والبريطانيون في درعا، صحیفة الخبر، سوريا العدد ٣١٥٥ الاربعاء ١٩ نيسان ٢٠١٧:
http://www.al-akhbar.com/node/275927
18- همان
19- وول ستريت جورنال :إسرائيل تدعم المعارضة السورية في القنيطرة ترجمة: المركز الكردي للدراسات- ألمانيا، 29 یونیو 2017:
http://nlka.net/index.php/2014-07-10-22-06-37/502-2017-06-29-10-43-41
20-  الأميركيون والبريطانيون في درعا، صحیفة الخبر، سوريا العدد ٣١٥٥ الاربعاء ١٩ نيسان ٢٠١٧:
http://www.al-akhbar.com/node/275927
21- تايمز: إسرائيل تدعم "لواء فرسان الجولان، الجزیرة، 1 یولیو 2017:
http://www.aljazeera.net/home/print/f6451603-4dff-4ca1-9c10-122741d17432/db261d08-23cd-4189-8c05-e11077482d4e
22- لواء اسود الرحمن، فیسبوک:
https://ar-ar.facebook.com/pg/%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86-627337527375293/about/?ref=page_internal
23- وول ستريت جورنال :إسرائيل تدعم المعارضة السورية في القنيطرة ترجمة: المركز الكردي للدراسات- ألمانيا، 29 یونیو 2017:
http://nlka.net/index.php/2014-07-10-22-06-37/502-2017-06-29-10-43-41

نام:
ایمیل:
* نظر: