آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۶۳
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۴:۵۲
(با تأکید بر کنفرانس سری برگزار شده در یونان)
وحید مردانه
چکیده

کشمکش‌های سیاسی در لیبی باعث شده است تا برخی طرف‌های درگیر در این کشور متوسل به صهیونیست‌ها شوند تا بلکه با اعطای امتیاز به یهودیان بتوانند نظر مساعد لابی صهیونیستی در آمریکا را به دست آورند. این چراغ سبزها به معنای نفوذ آشکار یهود در ساختار حاکمیتی لیبی و ورود مستقیم اسرائیل در معادلات سیاسی این کشور است تا بلکه کشور لیبی تبدیل به مصری دیگر برای اسرائیل شود.
بررسی عادی‌سازی روابط اسرائیل و لیبی

مقدمه
در اواخر ژوئن 2017 «محمد علی تریکی» از مقامات ارشد وزارت خارجه دولت «خلیفه الغویل»، رئیس دولت نجات لیبی و نخست وزیر سابق مجلس پیشین لیبی موسوم به کنگره ملی عمومی در نطقی غافلگیر کننده اعلام کرد که جمعیت یهودیان لیبی حق دارند به لیبی بازگردند و حتی مستحق دریافت غرامت هستند. این سخنان در خلال کنفرانسی سری در یونان انجام گرفت(1) که بانیان اصلی کنفرانس مربوطه دو فرد سرشناس یهودی با نام رافائل لوزون(رئیس اتحادیه یهودیان لیبی) و ادوین شوکر(از یهودیان پرنفوذ عراقی الاصل در اروپا) بودند. البته خلیفه الغویل با عصبانیت صحبت­های تریکی از زبان خود را رد کرد و اظهار داشت که هیچ اطلاعی از کنفرانس یونان نداشته است.(2)
سوال اصلی اینجاست که چرا پای صهیونیست‌ها در شرایط پرمخاطره لیبی به این کشور باز شده است؟ فرضیه قابل طرح این است که در شرایط بحرانی لیبی و خلاء یک حکومت مرکزی، بهترین فرصت برای نفوذ صهیونیست‌ها در بدنه حاکمیتی لیبی به وجود آمده و رقابت گروه‌های مدعی در لیبی موجب شده تا آنان راه واشنگتن را از تل آویو جستجو کنند.
از آنجایی که وضعیت سیاسی فعلی لیبی بسیار پیچیده می‌باشد از اینرو برای فهم بهتر تحولات در این کشور نیاز بود تا در یکی از بخش‌ها نگاه مختصری بر آخرین تحولات این کشور داشته باشیم. در مجموع یادداشت حاضر در برگیرنده موارد ذیل است:
الف) آخرین وضعیت لیبی ب) مشخصات کنفرانس یونان ج) سناریوهای احتمالی در پسِ پرده برای طرف‌های لیبیایی و صهیونیستی

الف) آخرین وضعیت لیبی
اکنون دو دولت رقیب در لیبی وجود دارد. یکی اعضای مجلسی که در انتخابات 25ژوئن ۲۰۱۴ (تیر 1393) برگزیده شدند. آنها نماد آینده دموکراتیک کشوری بوده و از سوی روسیه، چین و مصر مورد حمایت هستند اما کنترل هیچ‌یک از سه شهر کلیدی کشور را در دست ندارند. آنها برای فرار از دست شبه‌نظامیان به شهر طُبـرُق در نزدیکی مرز مصر گریخته‌اند. این دولت را بعضاً دولت شرقی هم می‌نامند. دولت شرقی مورد حمایت ارتش ملی به ریاست ژنرال خلیفه حفتر می‌باشد. دولت دیگر با نام دولت وفاق ملی که در غرب است، مجلس پیشین موسوم به کنگره ملی عمومی در طرابلس است که حاضر به انتقال قدرت نیست. در حال حاضر رقابت قدرت‌های بزرگ، عامل اصلی تداوم بی ثباتی در لیبی است. دولت وفاق ملی به ریاست ریاست «فایز سراج» توسط اروپا، آمریکا، چندین کشور آفریقایی و سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شده و مورد حمایت آنان است.
شایان ذکر است که در حال حاضر نزدیک به ۱۷۰۰ گروه شبه ‌نظامی از جمله اخوان‌المسلمین، القاعده و داعش در حال جنگ با یکدیگر بر سر قدرت هستند.
در نقشه ذیل مناطق قرمز رنگ تحت کنترل مجلس و دولت جدید که در شهر طبرق مستقر هستند، نشان داده است. مناطق سبز رنگ تحت کنترل مجلس و دولت سابق در شهر طرابلس است که دولت وفاق ملی نیز نامیده می‌شوند. مناطق آبی و زرد رنگ، مناطق تحت کنترل قبیله‌ها را نشان می‌دهد.

بررسی عادی‌سازی روابط اسرائیل و لیبی

به گزارش روزنامه «گاردین» در 24 آوریل 2017 (4 اردیبهشت 1396) با استناد به منبعی آگاه با وضعیت لیبی، سباستین گورکا معاون دستیار رئیس جمهور آمریکا نقشه تقسیم لیبی به سه قسمت را در قالب حل و فصل بحران در آن کشور مطرح کرد. اما کارشناسان این عرصه معتقدند که در زمان حاضر دو قدرت در لیبی حکومت می‌کند و نیروهایی که با یکدیگر درگیر هستند، بعید است با اجرای «نقشه» سباستیان گورکا موافقت کنند.(3)
در مجموع وضعیت حاکمیتی لیبی در پیچیده‌ترین شرایط ممکن قرار دارد و هر یک از مدعیان حکومت‌داری سعی دارند با نزدیک شدن به آمریکا یا شرکای آمریکا همچون اسرائیل به نوعی قدرت غالب در لیبی شوند.

ب) مشخصات کنفرانس یونان
همان طور که ذکر شد کنفرانس مزبور به صورت سری برگزار شده و در مورد سخنرانان و محتواهای ارائه شده مطلب چندانی منتشر نشده است. تنها چند مطلب کوتاه و چند عکس از حاضران سرشناس در این کنفرانس منتشر شده و همین مساله باعث انتشار گمانه‌زنی‌ها راجع به آن شده است. کنفرانس مربوطه در تاریخ 29 ژوئن الی 2 جولای 2017 (8 تا 11 تیر 1396) در هتل رودس پالاس در جزیره رودس یونان برگزار گردید. این کنفرانس در بزرگداشت پنجاهمین سالگرد مهاجرت اجباری یهودیان از لیبی در خلال جنگ 6 روزه 1967 برگزار شده است. از مهم‌ترین اهداف این کنفرانس تأکید بر حق بازگشت یهودیان به لیبی است که در سال‌های گذشته از این کشور مهاجرت کرده‌اند.
- سرشناس‌ترین حاضران فاش شده در کنفرانس یونان
از مهم‌ترین شرکت‌کنندگان در این کنفرانس می‌توان به ایوب قرا، وزیر ارتباطات رژیم صهیونیستی، لهیل هیلیک بار، عضو کنست از حزب کار و معاون سخنگوی کنست، عمر الغویری وزیر فرهنگ از دولت شرقی لیبی، رابرت هالفون عضو پارلمان انگلیس و وزیر سابق آموزش (پدر بزرگ وی از یهودیان لیبی بوده است) اشاره کرد. احتمال داده می‌شود که ژنرال «خلیفه حفتر» فرمانده ارتش لیبی نیز در این کنفرانس حضور داشته که البته سندی از این مساله در دست نیست.(4)
شایان ذکر است که رافائل لوزون پیش از این نشست اظهار داشته بود که شخصیت‌های برجسته زیادی از لیبی در این نشست حضور خواهند داشت که البته اسامی آنان منتشر نشده است.(5)

- اظهارات منتشر شده
«محمد علی تریکی» از مقامات ارشد وزارت خارجه دولت «خلیفه الغویل» در این کنفرانس ضمن تأکید بر بازگشت یهودیان لیبی و ارائه غرامت به آنها اظهار داشت که جامعه یهودیان لیبی بخشی از ساختار ملی این کشور بوده‌اند و باید مجدداً مورد حمایت قرار گیرند.(6) عمر الغویری وزیر فرهنگ دولت شرقی لیبی و از نزدیکان ژنرال حفتر نیز از جمله سخنرانان این نشست بوده است که در آن بر بازگشت یهودیان به لیبی و دریافت غرامت تأکید کرده است.(7)

- اهداف کنفرانس
«مرفت عوف»، کارشناس مسائل لیبی طی مقاله‌ای که پایگاه اینترنتی «ساسه پست» آن را منتشر کرد، به ارزیابی این نشست و اهداف آن پرداخته و در این‌باره می‌نویسد: «این نشست در چارچوب پافشاری‌اسرائیل جهت ورود به صحنه لیبی و به طور مشخص به واسطه «خلیفه حفتر»، ژنرال بازنشسته ارتش لیبی برگزار شد که دست هیچ کمکی حتی از سوی دشمنانش برای مشروعیت بخشیدن به خود در لیبی را رد نمی‌کند.(8)

ج) سناریوهای احتمالی در پسِ پرده برای طرف‌های لیبیایی و صهیونیستی :
- از منظر طرف لیبیایی
1- مشروعیت بخشی به حضور جامعه یهودیان لیبی در عرصه سیاسی این کشور: در شرایطی که آینده سیاسی لیبی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد از این رو یهودیان لیبی به سرکردگی رافائل لوزون در تلاش هستند تا با حمایت از یکی از طرف‌های قدرتمند لیبی سهمی در آینده این کشور به دست بیاورند.
مصداق این سناریو به اظهارات ایوب قرا، وزیر ارتباطات رژیم صهیونیستی باز می‌گردد که پس از کنفرانس اظهار داشت: «وقت آن رسیده تا یهودیان لیبی در بازسازی کشورشان و حضور در صحنه سیاسی آن مشارکت داشته باشند.»(9)

2- ورود به واشنگتن از راه تل آویو: از آنجایی ­که سازمان ملل دولت بخش شرقی لیبی را پس از انتخابات ژوئن 2014 به رسمیت نمی‌شناسد بنابراین متوسل شدن به اسرائیل، یکی از راهبردهای این جریان برای به دست آوردن توجه آمریکا و محافل بین‌المللی در راستای کسب قدرت در آینده سیاسی لیبی است.
لوزون در مصاحبه‌ای اظهار داشت که تمام گروه‌های شبه نظامی فعال در لیبی، با وجود شکاف و خلائی که دولت این کشور با آن مواجه است، خواستار برقراری رابطه با اسرائیل هستند.»(10)
«علاء فاروق»، نویسنده و تحلیلگر مسائل سیاسی لیبی بر این باور است که اسرائیل همواره خواهان برقراری رابطه با هر دیکتاتوری است که در منطقه ‌این رژیم را بپذیرد و موجودیت سیاسی‌اش را به رسمیت بشناسد، در مقابل نیز رژیم‌های دیکتاتور منطقه چون از میزان نفوذ این رژیم در محافل بین‌المللی آگاه هستند، به ویژه لابی صهیونیستی که بر سیاست‌های آمریکا خیمه زده است، لذا از این رابطه استقبال می‌کنند. به گفته این نویسنده و تحلیلگر مسائل سیاسی لیبی، ژنرال حفتر به اهمیت نزدیکی به اسرائیل واقف است و به این طریق تلاش دارد، قدرت و توانمندی‌ا‌ش را به آمریکایی‌ها ثابت کند و برای تحقق این خواسته کوتاه‌ترین راه تل‌آویو است، لذا هیچ مخالفتی با برقراری رابطه با اسرائیل ندارد، به این امید که بر تصمیمات بین‌المللی تأثیر گذاشته، به عنوان رئیس جمهوری یا فرمانده کل نیروهای مسلح لیبی توسط جامعه جهانی به رسمیت شناخته شود.

- از منظر صهیونیست‌ها
1- نفوذ یهودیان در لیبی: استقرار یهودیان در بخش شرقی لیبی برای تصرف زمین‌ها در شرایط بحرانی این کشور به بهانه پرداخت غرامت به یهودیان یکی از اهداف اصلی صهیونیست‌هاست. ضمن آنکه صهیونیسم بین‌الملل به هر حال نیاز به حضور یهودیان همسو با خود در همه کشورها دارد تا اهداف پیوسته خود را در جهان پیش ببرد.
«عصام الزبیر» روزنامه‌نگار لیبیایی در این خصوص معتقد است، طرف‌هایی در لیبی وجود دارند که برای حفظ قدرت به هر ابزاری از جمله اسرائیل و صهیونیست‌ها متوسل می‌شوند. وی می‌افزاید: اسرائیل تلاش دارد وارد صحنه لیبی شده و بر موازنه‌های قدرت و معادلات حاکم بر صحنه سیاسی این کشور تأثیر بگذارد و به این طریق نه فقط نفوذ خود را در لیبی بلکه در کل قاره آفریقا توسعه دهد.(11)

2- پیشبرد عادی‌سازی روابط با عرب‌ها: یکی از راهبردهای مهم اسرائیل در مقطع حاضر به عادی‌سازی روابط (یا حداقل وانمود کردن به این مساله) با کشورهای عربی باز می‌گردد که ائتلاف با دولت شرقی و حتی دولت غربی به معنای طی نمودن پنجاه درصد راه در این عرصه است.
ایوب قرا در این باره نیز اظهار داشته است: «تماس‌‌های مستمری بین رهبران یهودی و اسرائیلی با مسئولان لیبی در کابینه «سراج» و ژنرال حفتر جهت فراهم کردن زمینه‌های توسعه و گسترش روابط فیمابین جریان دارد، به ویژه آنکه دو طرف مایل به توسعه و گسترش این روابط هستند.»(12) عصام الزبیر، نویسنده و روزنامه‌نگار لیبیایی با اشاره به اینکه نشست یونان فاقد رسمیت است، تأکید می‌کند: اسرائیل تلاش می‌کند از این نشست بهره‌برداری خبری و تبلیغاتی کرده و نشان دهد لیبی در تلاش جهت برقراری رابطه با تل‌آویو است.(13)
مرکز اطلاع رسانی فلسطین در این باره می‌نویسد: «تل‌آویو درصدد است با نزدیک شدن به لیبی از انزوا در این کشور خارج شود تا از این طریق بتواند روابط با کشورهای عربی را عادی کند.»(14)

3- ایجاد مصری دیگر در شمال آفریقا: روزنامه جروزالیم پست در یکی از گزارش‌های خود در سال 2015 به قلم آریل بن سولومون می‌نویسد: «ژنرال خلیفه حفتر سعی دارد تا با نزدیک شدن به اسرائیل تبدیل به نسخه ژنرال سیسی در مصر برای اسرائیل شود.»(15)

4- منابع انرژی: اسرائیل به عنوان دولتی با منابع انرژی ضعیف همواره به دنبال راه‌هایی برای دستیابی به منابع انرژی از جمله نفت بوده است لیبی یکی از گزینه‌های مناسب در این عرصه است.(16)

5- مقابله با جریان‌های اسلامگرا: اسرائیل به طور طبیعی به گزینه‌های غیر مذهبی و غیر ایدئولوژیک در کشورهای منطقه گرایش بیشتری دارد تا بتواند با درهم تنیدن منافع مشترک در زمینه‌های نظامی و اطلاعاتی، کشورهای منطقه را محتاج خود نگه دارد.(17) از اینرو مقابله با جریان اخوان المسلمین در منطقه از جمله برنامه‌های اسرائیل در شمال آفریقا است.

6- صدور سلاح به آفریقا: اسرائیل در رتبه ششم بزرگترین فروشنده سلاح در جهان است؛ از اینرو جنگ‌های داخلی در آفریقا مطلوب این رژیم است تا هم سلاح‌های خود را به طرف‌های درگیر بفروشد و هم اینکه مستشارهای نظامی خود(عمدتاً ژنرال‌های بازنشسته و افسران اطلاعاتی) را به مناطق درگیر ارسال کنند و بابت امور مستشاری، میلیاردها دلار ارزآوری به اسرائیل داشته باشند.(18)

نتیجه‌گیری:
به رسمیت شناخته نشدن دولت شرقی لیبی از سوی سازمان ملل و آمریکا موجب گردیده تا اتاق فکر این جریان دست به نوعی انتحار زده و در شرایطی که اعراب خاورمیانه به صورت دومینویی در حال بیعت کردن با اسرائیل هستند سعی دارند تا با توسل به یهودیان لیبی به تل آویو و از تل آویو به واشنگتن برسند. این مساله مستلزم اعطای امتیاز به صهیونیست‌ها می‌باشد که برگزاری کنفرانس‌هایی با مضامین کنفرانس یونان و ریختن قبح حضور یهود در دل سیاست لیبی یکی از روش‌های عملیاتی شدن این طرح در میان مدت و دراز مدت است.

* کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای و کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی در موسسه ندا


پی‌نوشت‌ها:
1- Libyan politicians in call for Jewish community to be allowed to return, 1 July 2017, at: https://www.libyaherald.com/2017/07/01/libyan-politicians-in-call-for-jewish-community-to-be-allowed-to-return/
2-Libyan MP calls for compensation for Jews, 3 July 2017, at: http://www.enca.com/africa/libyan-parliamentarian-calls-for-jewish-compensation?ref=LibyanNewsBot
3- تقسیم لیبی به سه قسمت، 25.04.2017 ، در:
https://ir.sputniknews.com/opinion/201704252433382/
4- East Libyan minister meets Israeli politicians at secret conference,4July 2017, at: https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/7/4/east-libyan-minister-meets-israeli-politicians-at-secret-conference
5- Libyan Jews and officials meet in Greece for reconciliation efforts,1 July 2017, at: http://www.libyanexpress.com/libyan-jews-and-officials-meet-in-greece-for-reconciliation-efforts/
6- Libyan MP calls for compensation for Jews, 3 July 2017, at: http://www.enca.com/africa/libyan-parliamentarian-calls-for-jewish-compensation?ref=LibyanNewsBot
7- Libyan minister reportedly met with Israeli officials in secret, July 5, 2017, at: https://www.middleeastobserver.org/2017/07/05/38003/
8- اسرائیل در لیبی چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ 18 تير 1396، در:
 http://fa.alalam.ir/news/3000381
9- همان
10- از جولان تا لیبی؛ فاز جدید سیاست‌های تل‌آویو بر اساس3پرونده بین‌المللی،23جولای2017، در:
https://farsi.palinfo.com/8449
11- اسرائیل در لیبی چه اهدافی را دنبال می‌کند؟، يکشنبه 18 تير 1396، در:
http://fa.alalam.ir/news/3000381
12- همان
13- همان
14- از جولان تا لیبی؛ فاز جدید سیاست‌های تل‌آویو بر اساس3پرونده بین‌المللی،23جولای2017، در:
https://farsi.palinfo.com/8449
15- Report: General known as 'Libya's Sisi' set to meet Israeli officials in Amman, February 25, 2015,at: http://www.jpost.com/Middle-East/Report-Libyan-general-Heftar-plans-to-meet-Israeli-officials-in-Amman-392181
16- Haftar: Israeli secret aid to Libya's strongman reveals a new friend in Africa, 4 August 2017,at: http://www.middleeasteye.net/columns/haftar-israeli-military-aid-strongman-reveals-new-friend-libya-1638239413
17- Ibid
18- Ibid

نام:
ایمیل:
* نظر: