آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۶۱
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۰:۳۴
طاهره زادفرج


چکیده
طرح ایجاد منطقه حایل امنیتی که اخیراً به دنبال توافقات انجام شده میان حماس و مصر در حال اجرا است، علاوه بر اهداف اعلامی، نتیجه برخی اهداف پشت پرده نیز بوده که بررسی آنها اثبات می‌کند این طرح را نه تنها طرحی امنیتی بلکه در اصل باید در قالب یک برنامه سیاسی آمریکایی- اسراییلی ارزیابی کرد؛ برنامه‌ای که حماس را مجبور کرد تا برای کاستن از فشارهای اقتصادی به قاهره پناه ببرد و به تفاهماتی با مسئولان مصر تن دهد که یکی از بندهای آن ایجاد همین منطقه حایل (با وجود ممانعت از پذیرش آن در سال‌های گذشته) بود. 

مقدمه
مصر سال‌هاست که از حماس می‌خواهد تا مانع رفت و آمد گروه‌های افراطی از نوار غزه به صحرای سینا شود. به دنبال تشدید فشارهای اقتصادی بر نوار غزه، اخیراً جنبش حماس مجبور شد تا برای کاهش فشارها به مصر روی آورد. مصر البته  با چراغ سبز اسراییل و با یک برنامه سیاسی از پیش تعیین شده، به تفاهماتی با حماس دست یافت که یکی از بنود آن تأمین امنیت مرزها به واسطه ایجاد منطقه حایل بود؛ حماس در مقابل تأمین سوخت نیروگاه برق غزه و بازگشایی گذرگاه رفح تن به این خواست مصر داد. این گزارش به بررسی طرح ایجاد منطقه حایل در مرزهای نوار غزه با مصر می‌پردازد و در این راستا به این پرسش‌ها پاسخ خواهد داد که دلایل و اهداف طرح و موضع دیگر گروه‌های فلسطینی از جمله جهاد اسلامی در قبال طرح چیست؟ فرض بر این است که با وجود این که این طرح به نظر امنیتی می‌رسد اما در واقع یک طرح سیاسی است.

منطقه حایل در مرزهای غزه و مصر
منطقه حایل در مرز مصر (منطقه حایل در داخل مرزهای مصر نیز در سال 2014 در بخش وسیع‌تری (به طول 14 کیلومتر و به عرض 500 متر(1) در منطقه رفح (مصر) ایجاد شده است) و نوار غزه به دنبال توافقات اخیر دو طرف به طول 12 کیلومتر و به عرض 100 متر در رفح (نوار غزه) در حال احداث است. این منطقه از زمان عقب‌نشینی اسراییل از نوار غزه در سال 2005 منطقه امنیتی بوده و شهروندان غیر نظامی حق ورود به آن را نداشته‌اند و رفت و آمد در آن تنها به نیروهای امنیتی، آن هم برای حمایت از مرزهای شرقی و جنوبی نوار غزه منحصر می‌شد.(2)

حماس پیش‌‌تر با ایجاد منطقه حایل مخالفت و دلیل آن را هم تشدید محاصره غزه عنوان کرده بود، اما به دنبال تفاهماتی که پس از سفر هیأتی از حماس به ریاست یحیی السنوار در ماه ژوئن انجام گرفت، وزارت امور داخلی حماس با صدور بیانیه‌ای در روز چهارشنبه 28 ژوئن (7 تیر) آغاز عملیات ساخت منطقه حایل را رسماً اعلام کرد.

طرح ایجاد منطقه حایل در مرزهای نوار غزه با مصر؛ دلایل و اهداف
تصویر شماره 1: مرز میان نوار غزه و مصر در شمال سینا را نشان می‌دهد که در دو طرف، منطقه حایل ایجاد شده است.
تصویر شماره 2: مربوط به منطقه حایل در نوار غزه (به طول 12 کیلومتر و عرض 100 متر) است که هموار کردن زمین در حال انجام است.

اهمیت و اهداف طرح
اهمیت طرح منطقه حایل برای طرف‌ها:
طرح ایجاد منطقه حایل را در درجه نخست باید یک پیروزی برای مصر دانست؛ چرا که مقامات این کشور سال‌ها به دنبال ایجاد این منطقه بودند. به قول اشرف ابوالهول (سردبیر نشریه الاهرام) تحقق این هدف تحقق رویاهای مصر است. ایجاد منطقه حایل مرزی با نوار غزه، برای قاهره تا آن اندازه اهمیت دارد که این کشور آن را بخشی از سیستم امنیت ملی خود می‌داند. اسراییلی‌ها نیز از ایجاد این منطقه سود بسیاری می‌برند؛ چرا که هم موجب تخریب تونل‌ها در این منطقه می‌شود و هم مرزهای اسراییل در این منطقه حساس از امنیت بیشتری برخوردار می‌گردد و مهم‌تر از آن، دست حماس از سلاح‌هایی که از این منطقه قاچاق می‌شده تا حد زیادی کوتاه می‌شود و این کاملاً به نفع رژیم صهیونیستی است. اما حماس که ناچار به پذیرش این خواست مصر در شرایط فعلی شده، در قبال ایجاد منطقه حایل تأمین برق غزه، بازگشایی گذرگاه رفح، اجازه برای ورود کالاهای مصری به نوار غزه، ایجاد منطقه آزاد تجاری و در نهایت پایان قطع رابطه با مصر و پایان دادن به 11 سال محاصره را طلب کرده و امید دارد که تحقق یابند.(3)

اهداف طرح برای طرف‌ها:
اهداف اعلامی حماس:
1- تسهیل کنترل مرزها 2- ممانعت از قاچاق مواد مخدر و فرار افراد تحت تعقیب(4)
مصر:
1- پذیرش خواست مصر از سوی حماس برای تأمین امنیت این کشور در مرزها و تعهد این جنبش برای جلوگیری از قاچاق سلاح و کمک نکردن به تروریست‌ها و افراد مسلح در سینا(5) 2- مصری‌ها در قبال کمک به غزه علاوه بر موارد ذکر شده تحویل 17 نفر را که به اتهام قاچاق تحت تعقیب سرویس اطلاعاتی این کشور است و همچنین اطلاعاتی از تحرک افراد مسلح از غزه از طریق تونل‌های زیرزمینی را خواستار شده‌اند.(6)

اهداف طرح از دید ناظران اسراییلی
"الیئور اکرمان" نویسنده و تحلیلگر روزنامه عبری زبان "معاریو" و از مسئولان سابق شاباک:
- ایجاد منطقه حایل توسط حماس یک تاکتیک با هدف گمراه کردن دشمنان جنبش از جنوب و شمال است.
- هدف مصر افزایش فشارها برحماس برای بستن راه بر هر نقطه تهدید امنیتی است که امکان تردد افراد مسلح میان غزه و سینا وجود دارد.(7)
یونی بن مناخیم کارشناس اسراییلی در امور عربی در مقاله‌ای در سایت "نیوز ون":
- گام‌های اخیر حماس در مرزهای غزه ترجمان آن چیزی است که مبادله منافع با مصر خوانده می‌شود.
- این اقدام نتیجه یک سری تحولات داخلی و خارجی از جمله روی کار آمدن ترامپ، سخت‌گیری‌های اقتصادی تشکیلات خودگردان و انتخاب یحیی السنوار به عنوان رییس دفتر سیاسی حماس است.(8)
این دو تحلیلگر هیچ نقشی برای اسراییل در این طرح قایل نشده‌اند. همچنین از آنجا که تونل‌های زیر زمینی یکی از بزرگترین چالش‌های اسراییل در رابطه با غزه است، رسانه‌های اسراییلی مهم‌ترین سوال در خصوص طرح منطقه حایل را در خصوص تأثیر این اقدام بر تونل‌های واقع در زیر مرزهای غزه با مصر دانسته‌اند.(9)
در خصوص سوال دوم مطرح شده در گزارش، موضع مشخصی از سوی گروه‌های دیگر در این خصوص یافت نشد اما به دنبال سفر هیأت حماس به مصر شاهد سفر هیأتی از جهاد اسلامی نیز به قاهره بودیم که می‌تواند متأثر از بازخورد اقدام حماس و تمایل به ایفای نقشی نیز از سوی جهاد اسلامی در تحولات آینده غزه باشد؛ کما این که برخی از اعضای جهاد اسلامی مانند خضر حبیب در کمیته آشتی اجتماعی به عنوان یکی از دستاوردهای تفاهمات اخیر با جریان دحلان در مصر عضویت دارند.(10)

جمع‌بندی
اهداف طرح از نظر مصری‌ها تأمین امنیت مرزهای این کشور (در سینا) با نوار غزه و از نظر حماس علاوه بر تسهیل کنترل مرزها، ممانعت از قاچاق مواد مخدر و فرار افراد تحت تعقیب عنوان شده است. اما واقعیت این است که حماس علیرغم ممانعت‌های قبلی در شرایط تشدید محاصره و فشار تشکیلات خودگردان (و در واقع اسراییل) مجبور شد به خواست مصر برای ساخت این منطقه تن دهد؛ از این روی این طرح را باید جزئی از برنامه‌ای سیاسی در قالب طرح آمریکایی اسراییلی (کلاه قرمز) ارزیابی کرد که هدف از آن کشاندن حماس به جریان سازش بوده است؛ چیزی که ناظران و تحلیلگران اسراییلی هیچ اشاره‌ای به آن نکرده و اهداف و نتایج آن را تنها در روابط دو جانبه فلسطینی- مصری و البته پیامد برخی تحولات منطقه‌ای ارزیابی نموده‌اند.

* کارشناسی ارشد مطالعات فلسطین و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی‌نوشت‌ها
1. مصر اعلام کرده بود در صورت نیاز عرض منطقه را افزایش خواهد داد.
2. "التفاصیل الکاملة للمنطقة العازلة بین مصر و غزة"، 3 جولای 2017.
www.alresalah.ps/ar/post/163392
3. "بالفیدیو..فصائل فلسطینیة عن المنطقة العازلة: نهایة القطیعة بین مصر و غزة"، 06/7/ 2017.
http://www.masralarabia.com
4. "منطقة أمنیة عازلة بین مصر و غزة"، 28/6/2017.
www.almodon.com
5. مصاحبه با تلویزیون الغد، برنامه ساعة من مصر. ر. ک:
http://www.alghad.tv
6-  "Hamas beings work on buffer zone with Egypt to improve ties”, 28 June 2017. www.timesofisrael.com
7. نادر الصفدي، "المنطقة العازلة بین غزة و مصر .. من المستفید؟"، 3 جولای 2017.
www.noonpost.org/contect/18686
8. همان.
9-  "hamas preparing Buffer Zone Along Gaza- Egypt Border”,30/07/2017. www.haaretz.com
10. وی رییس این کمیته است. ر.ک: " حبيب يؤكد لـ" سما": عراقيل كبيرة تواجه عمل لجنة المصالحة المجتمعية في غزة"، 8-8-2017.
http://samanews.ps/ar/post/310091




نام:
ایمیل:
* نظر: