آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۵۹
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۶ - ۱۳:۴۰
عارف بیژن


چکیده
بعد از به قدرت رسیدن محمود عباس روند همکاری امنیتی اسرائیل- فلسطین رو به رشد بوده است. این همکاری طبق توافقنامه اسلو است که طی آن، منطقه الف تحت حاکمیت کامل فلسطین و منطقه ب به صورت حاکمیت دوگانه کنترل می‌شود. سوال این است که به اعتقاد مراکز پژوهشی و تحقیقات اروپایی سطح این همکاری به چه صورت است و علت اصلی تداوم آن چیست؟ طبق نظر این اندیشکده‌ها، همکاری امنیتی بین دو طرف، حتی با وجود حوادث اخیر در منطقه و اعلام محمود عباس در قطع همکاری امنیتی با اسرائیل، به دلیل نیاز متقابل به حفظ امنیت کرانه باختری و جلوگیری از حملات به مناطق یکدیگر این همکاری لازم و مفید است.

مقدمه
حوادث مسجد الاقصی و تظاهرات هزاران نفر از فلسطینیان که خواستار تعلیق همکاری با اسرائیل هستند تأثیر اندکی بر روند همکاری امنیتی اسرائیل- فلسطین داشته است. کمی قبل از آن محمود عباس، در پاسخ به یک طرح جدید در کنست که به اسرائیلی‌ها اجازه می­دهد تعداد 4000 واحد مسکونی را در کرانه باختری بسازند، تهدید کرد همکاری امنیتی با اسرائیل را پایان می‌دهد. سوالی که مطرح می‌شود اینکه از نگاه اندیشکده‌های اروپایی همکاری امنیتی اسرائیل و فلسطین تحت تأثیر چه مولفه‌هایی قرار دارد و در چه سطحی این همکاری‌ها ادامه دارد؟ پاسخ احتمالی این است که با وجود تحولات اخیر، به دلیل تهدیدهای مشترک دو طرف در کرانه باختری و نیاز به پایان دادن به مناقشه اسرائیل- فلسطین این همکاری­ها در مسائل بحرانی ادامه خواهد داشت.

همکاری مؤثر اسرائیل- فلسطین
در گزارش مرکز مطالعات امنیتی آلمان آمده است: همکاری بین اسرائیل و فلسطین در شرایط امنیتی کنونی در کرانه باختری تقویت شده است و آنها بعد از پیمان اسلو تصریح کردند که یک نیروی پلیس قوی که نظم عمومی و امنیت داخلی را برای فلسطینی‌ها تضمین کند، به وجود آید. در مقابل، دولت اسرائیل هم با تهدیدهای خارجی مقابله کند و امنیت کلی اسرائیل را بر عهده بگیرد. امروزه 44 % از کارکنان تشکیلات خودگردان در بخش امنیتی مشغول به کارند و منبعی برای درآمد جمعیت فلسطینی به حساب می­آید. تشکیلات خودگردان بیشترین سهم از بودجه سالانه را (حدود 30 الی 40 درصد) به این بخش اختصاص داده است. در مقابل، مقامات ارتش اسرائیل برآورد می‌کنند که نیروهای امنیتی اسرائیل مسئول خنثی سازی حدود 30 الی 40 درصد حملات انجام شده در کرانه باختری هستند. از سوی دیگر ماجد فرج، رئیس سرویس اطلاعاتی فلسطین اعلام کرد در بازه 4 ماهه اکتبر 2015 تا ژانویه 2016 خشونت‌ها افزایش یافت و دستگاه امنیتی فلسطین از حدود 200 حمله خشونت‌آمیز علیه اسرائیلی­ها جلوگیری و حدود 100 فلسطینی را به اتهام برنامه‌ریزی چنین اقداماتی دستگیر کرد. بین سال‌های 2010 تا 2014، گزارش شد که جرایم جنایی در سراسر سرزمین فلسطینی تقریباً 33% افزایش یافته که این شامل جرایم شهرک‌نشینان اسرائیلی هم می‌شود. با این حال نرخ بالای جرایم خشونت‌بار به معنای بی اعتمادی به فلسطینی­هاست. به گفته نویسنده این گزارش، دستگاه امنیتی تشکیلات خودگردان تعهدات قانونی خود را رعایت نمی‌کند و گاهی از ابزارهای غیر قانونی برای مبارزه­های سیاسی خود استفاده می‌کند.(1)
در گزارش موسسه مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا آمده است که، طبق برآورد ناظران حقوق بشر یورو- مدیترانه 2363 بازداشت خود سرانه و دستور احضار به دادگاه در کرانه باختری ثبت شده است. در این میان، بر اساس یک نظرسنجی در سال 2014، 81 % فلسطینی­ها معتقدند که تشکیلات خودگردان و مقامات آن فاسد هستند.(2)

نگرانی‌های امنیتی دو طرف
طبق گزارش مرکز مطالعات امنیتی آلمان، همکاری امنیتی اسرائیل و فلسطین از هر دو طرف در معرض تهدید و خطر است. اکثر فلسطینی­ها این همکاری را به طور فزاینده‌ای منفی به حساب می‌آورند. حدود دو سوم(64%) فلسطینی­ها می­خواهند تشکیلات خودگردان به این همکاری پایان دهد. در این میان حماس، منتقد اصلی این همکاری است و تشکیلات خودگردان را به اجرای یک سیاست دلجویانه از اسرائیلی­ها و بهره‌برداری از این همکاری­ها برای از بین بردن رقبای سیاسی متهم می‌کند. در پاسخ به این سخنان، سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف PLO) در مارس 2015، تصمیم به توقف همکاری امنیتی با اسرائیل گرفت اما این امر عملیاتی نشد. تشکیلات خودگردان، در تلاش برای تقویت روند آشتی ملی با حماس و برای حمایت عمومی فتح، به انتقاد از حملات اسرائیل به سرزمین‌های تحت نظر پلیس فلسطین ادامه می­دهد و به نحوی در ظاهر خود را از تلاش­های مشترک با اسرائیلی‌ها دور می‌کند. اگرچه این همکاری امنیتی به طور فزاینده‌ای به همکاری با دشمن تشبیه شده است، در برخی رسانه­های خارج از اسرائیل گزارش شده که برخی از اعضای حماس و جهاد اسلامی و سایر گروه‌های فلسطینی با موافقت پلیس فلسطین دستگیر می­شوند. در این ارتباط، هم چنین وجود یک سیاست «درِ چرخان یا چرخنده» (Revolving Door) که طبق آن، سرویس­های امنیتی اسرائیل و تشکیلات خودگردان می‌توانند افرادی را که از زندان هر یک از دو طرف آزاد می‌شوند را فوراً دستگیر کنند. نکته آخر اینکه، نیروهای امنیتی فلسطینی فهرست کسانی که باید دستگیر شوند را دریافت و اقدام می‌کنند، بدون اینکه یک تحقیق مستقل توسط خود آنها صورت بگیرد.

در مقابل یک ترسی هم در میان مردم اسرائیل وجود دارد. از اکتبر 2015، دست کم 6 حمله توسط نیروهای امنیتی فلسطینی به سربازان اسرائیلی ثبت شده است. بسیاری از مهاجمان، اعضای سرویس­های اطلاعاتی یا پلیس، و شامل یکی از بستگان نزدیک رئیس گروه مذاکره‌کننده فلسطین یعنی صائب عریقات(Saeb Erekat)  و یک محافظ شخصی دادستان کل فلسطین بودند. در 31 اکتبر 2106، نیروهای امنیتی اسرائیل، محمد ترکمن (Turkman) افسر پلیس تشکیلات خودگردان پس از آنکه سه اسرائیلی را با یک تفنگ در ایست بازرسی در رام الله زخمی‌کرد به ضرب گلوله کشته شد. بنابر گزارش­ها، منزل وی توسط نیروهای امنیتی پیشگیرانه تشکیلات خودگردان(الامن الوقائی) چند ساعت قبل از حمله به نیروهای اسرائیلی، مورد یورش قرار گرفته بود. این اقدامات فلسطینی­ها، باعث توجیه نیروهای امنیتی و ارتش اسرائیل برای ادامه حضور در کرانه باختری شده است.(3)
طبق گزارشی در موسسه مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا، محمود عباس تأکید کرد که در موارد متعددی که همکاری امنیتی وجود ندارد، شبه نظامیان مسلح، زندگی روزانه اسرائیلی­ها و فلسطینی­ها را تهدید می‌کنند. در واقع پایان این همکاری، باعث تضعیف راه حل دو دولتی به عنوان یک گزینه مناسب برای حل مناقشه است. در سال‌های اخیر، در اسرائیل، مأموران امنیتی از دولت خواسته­اند تا گام‌های بیشتری نسبت به مذاکرات با فلسطینی­ها برداشته شود. برای مثال، پس از جنگ 2014 غزه، حدود 106 نفر از مقامات امنیتی سابق اسرائیل به نخست وزیر نامه­ای نوشتند که در طرح ابتکار صلح عربی شرکت کند. آنها معتقدند اگر حضور اعضای امنیتی دو طرف مبتنی بر حمایت عمومی قوی باشد، به صورت بالقوه می‌توانند یک رویکرد عملی برای آمدن به میز مذاکره را تضمین کند.(4)

از سرگیری همکاری بعد از وقفه کوتاه
طبق گزارش روزنامه تلگراف انگلیس که یک نهاد صهیونیستی به حساب می‌آید، آمده است که محمود عباس پس از آنکه مقامات اسرائیل حذف گیت­های بازرسی ورودی مسجد الاقصی در اورشلیم را رد کردند، بیان داشت که همکاری امنیتی خود را با اسرائیل پایان می­دهد. این توقف پس از آن بود که یک فلسطینی به نام عمر العابد در کرانه باختری دست به حملاتی زد. این شخص در فیس بوک خود قبل از حمله نوشت که می‌خواهد برای مسجد الاقصی فدا شود. یا حتی در یک درگیری دیگر، حادثه تیراندازی در سفارت اسرائیل در امان پایتخت اردن، دو اردنی کشته و یک اسرائیلی زخمی ‌شدند. محمود عباس با در نظر گرفتن تصمیم برای توقف همکاری­ها امیدوار بود که اسرائیل را وادار به حذف گیت­ها کند. نکته قابل ذکر اینکه همکاری امنیتی بین مقامات اسرائیل و فلسطین در طول انتفاضه دوم متوقف شده بود و از زمانی که محمود عباس در سال 2005 به قدرت رسید مجدداً برقرار شد. به اعتقاد بسیاری از فلسطینی­ها، این همکاری­ها فقط منافع اسرائیلی­ها را تأمین می‌کند، اما لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل در این باره گفت: «این همکاری امنیتی نیاز اسرائیل نیست بلکه اولین و مهم‌ترین نیاز برای فلسطینی‌هاست. پس تصمیم آنهاست که اگر آن را می­خواهند، ادامه دهند و اگر نمی­خواهند ما به روش خود یا هر روش دیگری آن را مدیریت می­کنیم.»(5)

در ارتباط با از سر­گیری همکاری امنیتی دو طرف، طبق گزارش مرکز تحقیقات و ارتباطات اسرائیل- بریتانیا آمده است: مقامات فلسطینی تأکید کردند که همکاری امنیتی بین اسرائیل و تشکیلات خودگردان به صورت تدریجی از سر گرفته می‌شود. این تصمیم طی یک جلسه بین محمود عباس و فرمانده سرویس اطلاعاتی فلسطین، ژنرال ماجد فرج که یک مقام امنیتی عالی رتبه فلسطینی است به خبرگزاری­ها اعلام شد. یک مقام ارشد دفتر تشکیلات خودگردان نیز تأکید کرد که این همکاری شامل همکاری­های اقتصادی هم می‌شود. اما اشاره کرد که همکاری امنیتی به تدریج و بر اساس تحولات میدانی انجام خواهد شد(6)
به دنبال واقعه­ای در شهرک گوش عتسیون، محمود الهباش، قاضی تشکیلات خودگردان(قاضی القضات فلسطین)، شرایط مختلفی را برای از سر­گیری همکاری کامل امنیتی با اسرائیل مشخص کرد که عبارتند از:

1- اسرائیل فعالیت خود را در منطقه الف که تحت کنترل تشکیلات خودگردان در کرانه باختری است را متوقف کند.
2- اسرائیل آزادی فعالیت­های غیر نظامیان فلسطینی را بدون محدودیت تضمین کند.
3- به حاکمیت تشکیلات خودگردان در گذرگاه‌های مرزی احترام گذاشته شود.
با وجود همه درگیری­ها و حملاتی که توسط فلسطینی­ها صورت می­گیرد اما اسرائیل و تشکیلات خودگردان بررسی کردند که در شرایط بحرانی برای حفظ امنیت و جلوگیری از حملات تروریستی در کرانه باختری بایستی این همکاری باشد و محمود عباس با وجود مخالفت­های داخلی آن را به مرحله اجرا در آورد و آن را مهم و مفید توصیف کرد.(7)

نتیجه‌گیری
با بررسی نظر اندیشکده‌های اروپایی در این نوشتار، پاسخ این سوال که همکاری امنیتی اسرائیل و فلسطین تحت چه مولفه‌ای قرار دارد و آیا این همکاری ادامه خواهد داشت یا خیر، این است که هم اسرائیل و هم تشکیلات خودگردان به خوبی می­دانند که برای جلوگیری از حملات متقابل و حفظ حاکمیت خود در کرانه باختری همکاری امنیتی لازم است و با تقویت این همکاری می‌توانند روند صلح و راه حل دو دولتی را با کمک این همکاری به صورت عملیاتی به پیش برند. اگرچه در این مسیر مخالفت‌های داخلی برای محمود عباس وجود دارد، اما سعی می‌کند در افکار عمومی فلسطین این امر را القا کند که همکاری امنیتی اسرائیل با فلسطین برای حفظ حاکمیت و رسیدن به صلح مفید است.

* کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای و کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا

پی­نوشت­ ها
-    http://www.css.ethz.ch/en/services/digital_library/publications/publication.html/5a9149db-d67e-42fc-87d5-541ccf8d4616
-    https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Alert_12_Israel_and_Palestine.pdf
-    http://www.css.ethz.ch/en/services/digital_library/publications/publication.html/5a9149db-d67e-42fc-87d5-541ccf8d4616
-    https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Alert_12_Israel_and_Palestine.pdf
-    http://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/23/palestinian-leader-halts-security-co-operation-israel/
-    http://www.bicom.org.uk/news/pa-resumes-security-coordination-israel/
-    http://www.bicom.org.uk/news/israeli-palestinian-security-forces-continue-cooperate-critical-matters/

نام:
ایمیل:
* نظر: