آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۵۵۵
تاریخ انتشار: ۰۳ آبان ۱۳۹۶ - ۱۱:۱۲
طاهره گودرزی


چکیده
با توجه به اهمیت فضای پسا نتانیاهو، در دو گزارش به هم پیوسته، وضعیت نتانیاهو و سناریوهای جانشینی وی بررسی می‌شود که در این میان، گزارش حاضر، وضعیت حقوقی، سیاسی و اجتماعی کنونی وی را بررسی می‌کند و به چرایی پیشرفت روند تحقیقات علیه نتانیاهو در برهه کنونی می‌پردازد. گزارش حاضر به این نتیجه می‌رسد که وضعیت نتانیاهو در ابعاد مختلف حقوقی، سیاسی، اجتماعی مساعد نیست و بر اساس مجموعه‌ای از عوامل، بستر در حال مهیا شدن برای ممانعت از به قدرت رسیدن دوباره نتانیاهوست هرچند که ارائه داخواست توسط پلیس نقش فراوانی در تعیین سرنوشت نخست وزیر فعلی و ائتلاف کنونی دارد.

مقدمه
نتانیاهو یکی از باسابقه‌ترین سردمداران رژیم صهیونیستی است که حدود 11 سال در سمت نخست وزیری به این رژیم خدمت کرده است. در حقیقت، وی که از مارس 2009 (11 فروردین 1388) تا کنون (اوت سال 2017- مرداد 1396) به طور مستمر، به اضافه سال‌های 1996 تا 1999در این پست فعالیت کرده، باعث علنی شدن موجی از نارضایتی در رابطه با نوع مدیریت وی و نیز به حاشیه رفتن رقبا در حضور نتانیاهو شده است. وضعیتی که چند ماه پیش از این با پیشنهاد قانونی برای محدود کردن دوره نخست وزیری البته بعد از اتمام دوره فعلی نتانیاهو به منصه ظهور رسید و با برملا شدن پرونده‌‌های متعدد علیه وی، بعد دیگری به خود گرفت.
در ابتدا تصور می‌شد که طرح این اتهامات علیه نتانیاهو در نهایت به اثبات پاکدستی و تقویت او بینجامد ولی سیر حوادث بعدی، چیزی غیر از این را نشان داد و به سناریوی برکناری نتانیاهو از نخست وزیری حداقل بعد از سال 2018 دامن زد.
هم اکنون این سؤال مطرح می‌شود که وضعیت کنونی نتانیاهو چگونه است و اصولاً چرا او با چنین وضعی مواجه شده؟ در پاسخ به این سوال، با فرض اینکه هم اکنون بستر مساعد برای متهم سازی نتانیاهو جهت جلوگیری از تداوم نخست وزیری وی در دوره‌های آتی وجود دارد، در چند قسمت، وضعیت حقوقی، سیاسی و اجتماعی فعلی نتانیاهو، تشریح می‌شود و سپس به چرایی پیشرفت این اتهامات در برهه زمانی حاضر پرداخته می‌شود. البته در گزارش دوم، سناریوهای محتمل برای جایگزینی نتانیاهو، بحث خواهد شد.

1- وضعیت حقوقی
در این قسمت به وضعیت پرونده‌‌های مطرح در رابطه با نتانیاهو پرداخته می‌شود. گفتنی است که نهاد پیگیری کننده پرونده‌‌ها، لاهاو 433 است. داده‌های مربوط به این موضوع در جدول زیر ذکر شده است: (1)

نتانیاهو در تنگنای حقوقی، سیاسی و اجتماعی
نتانیاهو در تنگنای حقوقی، سیاسی و اجتماعی
در اینجا لازم است که گفته شود، بنا به حکم دادگاه، اطلاعات مربوط به این پرونده‌‌ها محرمانه است و امکان درز آن نیست. این محدودیت تا 17 سپتامبر، پابرجاست. البته در این میان باید اطلاعاتی درباره آری هارو، رییس دفتر سابق نتانیاهو، که نقشی اساسی در پیشبرد پرونده‌‌های مطرح علیه نتانیاهو دارد، ارائه شود. او متولد آمریکاست و در سال 1985 به رژیم اسراییل مهاجرت کرده است. وی در تیپ گولانی خدمت کرده، یکی از فعالان لیکود بوده و از سال 2008 تا 2010، کارمند ارشد دفتر وی و از سال 2014 تا 2015، رییس دفتر وی بوده است و سپس به عنوان مدیر کمپین لیکود در انتخابات سال 2015 فعالیت نموده است. او که خود نیز به کلاهبرداری، پولشویی و ارتشا محکوم شده، قرار است در پرونده 2000 به پلیس کمک فراوانی کند و در عین حال، در پیشرفت پرونده‌‌های 1000 و 3000 نیز اطلاعاتی در اختیار آن قرار دهد. مثلاً درباره پرونده هزار، او نام افراد بیشتری را افشا خواهد کرد. بر اساس توافق وی با دادستانی، قرار است وی در ازای این کمک‌ها، مشمول مجازات حبس نشود، به شش ماه خدمات اجتماعی محکوم شود و 700 هزار شیکل جریمه بپردازد.(2)

در همین حال، موضوع مهمی که به شدت جایگاه نتانیاهو را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مساله ارائه کیفر خواست علیه همسر نتانیاهوست. احتمال فراوانی وجود دارد که پلیس، کیفرخواستی را علیه همسر نتانیاهو یعنی سارا نتانیاهو درباره اتهاماتی به ارزش صدها میلیون شیکل که 8 ماه پیش علیه وی مطرح شده و اکنون به تأیید دادستان کل دولت رسیده، ارائه کند:(3)

نتانیاهو در تنگنای حقوقی، سیاسی و اجتماعی
موضوعی که ضربه دیگری را به جایگاه نتانیاهو وارد کرده، محکومیت نتانیاهو به ارائه اطلاعات تفصیلی درباره جزئیات تاریخ مکالمه‌هایش با ادلسون و عاموس رگف سردبیر سابق روزنامه اسرائیل هیوم، توسط دادگاه عالی است. دادگاه عالی، دفتر نخست وزیری و رگف را محکوم به پرداخت هزینه‌های دادگاه نموده که سهم هرکدام، 10 هزار شیکل می‌شود. ادلسون و رگف، خواستار عدم ارائه جزئیات به بهانه خدشه‌دار شدن حریم خصوصی بودند که دادگاه، این موضوع را رد کرد.(4)

2- وضعیت سیاسی نتانیاهو
شکاف و دودستگی در صحنه سیاسی، میان موافقان و مخالفان نتانیاهو، کاملاً قابل مشاهده است. عمده موافقان و حامیان نتانیاهو را می‌توان در میان حزب خود وی و نیز احزاب شرکت کننده در ائتلاف مشاهده نمود. هرچند که بسیاری از هم حزبی‌های وی اقدام به برپایی تظاهراتی به نفع وی کرده‌اند اما اولاً مخالفان و جاه طلبانی در میان آنان وجود دارند که مترصد فرصت برای قدرت بیشتر و جانشینی نتانیاهو هستند و ثانیاً نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که با نتانیاهو، 27 کرسی به لیکود اختصاص می‌یابد و بی نتانیاهو، 31 کرسی. بنابراین طبیعی است که کمیته مرکزی حزب لیکود نیز، این محاسبات را مدنظر قرار دهد.(5)
در همین حال، راستگرایانی که مایل نیستند، چینش سیاسی و توزیع قدرت فعلی دستخوش تغییر شود، از او حمایت می‌کنند. نمونه این امر را می‌توان در سخنان آیلت شاکد، وزیر دادگستری مشاهده کرد که اولاً به مخالفت خود با انحلال دولت اشاره کرد و ثانیاً اقدام به طرح این ایده نمود که حتی با وجود کیفرخواست پلیس، نتانیاهو ملزم به استعفا دادن نیست. وی افزوده است که حتی با وجود ارائه کیفرخواست، نتانیاهو ملزم به استعفا نیست.(6)
البته باید گفت که این حمایت، حد و مرزی دارد. این احزاب شرکت‌کننده در ائتلاف، تا زمانی به حمایت خود از نتانیاهو ادامه خواهند دارد که کیفرخواستی علیه او توسط پلیس ارائه نشده باشد. در صورت ارائه، احتمال دارد که اوضاع با حالت کنونی متفاوت باشد. شاکد نیز در این باره گفته است که زمان ارائه کیفر خواست، به این امر فکر خواهیم کرد. قدر مسلم آن است که احزاب مذکور، یعنی خانه یهود، کولانو، یهدوت هتوراه و شاس، در این فرصت، تلاش خود را صرف امتیازگیری از نتانیاهو جهت از هم نپاشیدن کابینه، خواهند کرد.(7)
احزاب چپگرا نیز عمدتاً به مخالفت با نتانیاهو برخاسته‌اند و خواستار کناره‌گیری وی شده‌اند مثلاً یائیر لاپید وزیر اقتصاد سابق و رییس حزب یش عاتید، عنوان کرده که نتانیاهو تمام خطوط {قرمز} را رد کرده است. او در پاسخ به راهپیمایی حمایت‌آمیز لیکود از نتانیاهو گفت که آنچه شاهدش بودیم نه برای حمایت از نتانیاهو، بلکه برای حمایت از فساد انجام شد.(8) آوی گبای، رییس جدید حزب کارگر نیز عنوان کرد که اسراییل، سزاوار یک رهبر دیگر غیر از نتانیاهوست.(9)

3- وضعیت اجتماعی
از لحاظ اجتماعی نیز، وضعیت نتانیاهو چندان مساعد نیست و هر هفته مخالفان وی با تجمع در مقابل منزل آویخای مندلبلیت مشاور حقوقی دولت، از وی می‌خواهند که در امر رسیدگی به پرونده نتانیاهو تسریع نمای به طوری که این اعتراضات، به هفته سی و هشتم خود رسیده است. شدت این اعتراضات به حدی است که درخواستی برای ممانعت از تظاهرات به علت جمعیت بالا و اختلال در فعالیت شهری، در مقابل منزل مندلبلیت به دادگاه عالی ارائه شد که البته دادگاه عالی، این امر را نپذیرفت. همچنین گروه‌های موافق نتانیاهو نیز اقدام به راه‌اندازی تظاهراتی در حمایت از وی می‌کنند.(10) با این وصف، تعارض اجتماعی، یکی از معضلات کنونی نتانیاهو در این رابطه است. این دو دستگی و موج اخبار و گاه تبلیغات علیه نتانیاهو، به شدت بر روی افکار عمومی رژیم صهیونیستی تأثیرگذار بوده و طی یک نظرسنجی، 51 درصد از افراد نظرسنجی شده، سخنان نتانیاهو را باور نمی‌کنند و تنها 27 درصد سخنان او را می‌پذیرند.(11) در چنین وضعیتی، نتانیاهو عنوان کرده که رسانه‌ها و چپگرایان، وی را در معرض شکاری بی سابقه قرار داده‌اند.(12) البته ایهود باراک، نخست وزیر سابق رژیم اسراییل، در جواب این سخن نتانیاهو گفته است که این، یک شکار نیست بلکه قضیه فساد است.(13) در هر حال، قدر مسلم آن است که پایگاه اجتماعی نتانیاهو کاملاً دستخوش تضعیف شده است.

4-چرایی پیشرفت پرونده‌‌ها علیه نتانیاهو در این مقطع زمانی
به نظر می‌رسد که درباره پیشرفت پرونده‌‌ها علیه نتانیاهو، چند عامل دخیل است:
- اشغال پست نخست وزیری رژیم اسراییل توسط نتانیاهو برای مدتی طولانی که نارضایتی‌هایی را در میان عوامل به حاشیه رانده شده، به وجود آورده است.
- جنگ قدرت داخلی در درون رژیم صهیونیستی
- نکته قابل تأمل دیگر، تک‌روی‌های نتانیاهو و تقابل وی با دستگاه‌های امنیتی است. این موضوع را می‌توان در واقعه نصب گیت‌های آهنی در اطراف مسجدالاقصی مشاهده کرد. امری که با حمایت نتانیاهو و بر خلاف توصیه نهادهای امنیتی مشاهده کرد.(14) همچنین نحوه مدیریت جنگ اخیر غزه می‌تواند نارضایتی‌هایی را در میان بخش‌های مختلف به ویژه سطوح امنیتی ایجاد کرده باشد که ممکن است همین امور در تسریع روند پرونده‌‌های مطرح، نقش داشته باشد.
- یکی از عوامل دیگری که باید در این رابطه بر روی آن حساب باز کرد، نتیجه‌ای است که شاید اعضای کمیته مرکزی لیکود به آن رسیده باشند و بخواهند بعد از افشای این رسوایی‌ها، به دوران حکومت نتانیاهو پایان داده و فرد دیگری را جایگزین آن نمایند. به ویژه اگر، احتمال تداوم حکومت یا ائتلاف فعلی، تنها با جایگزینی نتانیاهو قوت یابد، لیکود بقای حزب را بر بقای یک فرد ترجیح داده و فردی را به جای نتانیاهو از میان فهرست نمایندگان خود در کنست، بر می‌گزیند تا او نخست وزیر باشد.
- احتمال دارد که طرف‌های خارجی نظیر اروپایی‌ها یا آمریکایی‌ها از بن بست مذاکرات سازش به ستوه آمده باشند و به نوعی، در کنار ناراضیان داخلی قرار گرفته و به این نحو در روند تحقیقات پیشرفت حاصل شده باشد.

نتیجه‌گیری
در این گزارش، به این دو سؤال پرداخته شد که وضعیت کنونی نتانیاهو در ابعاد سیاسی، اجتماعی و حقوقی چگونه است و اصولاً چرا نتانیاهو با این شرایط، مواجه شده است؟ بر اساس داده‌های بالا، این نتیجه حاصل گردید که هم اکنون به دلابل مختلف از جمله، مدت طولانی حکومت نتانیاهو، نارضایتی داخلی و گاه تک‌روی‌های وی به خصوص در مقابل دستگاه‌های امنیتی، بستر لازم برای پیشرفت پرونده‌‌های مطرح علیه وی به وجود آمده است. جدیت پلیس و تلاش آن برای تأمین شاهدهای دولتی علیه نتانیاهو، در همین راستا قابل ارزیابی است. به هرحال، اگرچه شمارش معکوس برای برکناری وی از صحنه قدرت آغاز شده، ولی هنوز نمی‌توان در مقطع کنونی و قبل از ارائه کیفرخواست، نتانیاهو را در معرض خطر بسیار جدی سقوط قلمداد کرد زیرا خطر واقعی برای وی زمانی آغاز می‌شود که این کیفر خواست ارائه شده باشد. زمان ارائه دادخواست، در منابع خبری، متغیر بوده و از پایان سال جاری میلادی تا بهار سال 2018، در نوسان است. البته ممکن است نتانیاهو با مبادرت به یک ماجراجویی تهاجمی دیگر، زمانی را برای خود ذخیره کرده و برای مدتی دیگر به حکومت ادامه دهد ولی تغییری در اصل پرونده‌‌ها، حاصل نخواهد شد به خصوص آنکه پرونده 1000 و 2000، برای پلیس قابل اثبات هستند مگر آنکه نتانیاهو با دادستانی به توافقی مبنی بر مختومه کردن پرونده‌‌ها و تبرئه او برسد و وجه المصالحه، اموری مهم مثل ترک سیاست از جانب نتانیاهو باشد البته این احتمال، چندان قوی نیست ولی همچنان مطرح است. به احتمال قوی، ماحصل این پرونده‌‌ها، ممانعت از به قدرت رسیدن دوباره نتانیاهو حداقل در کنست بعدی و تجربه یک نخست وزیر جدید خواهد بود و گمانه‌‌زنی‌های مربوط به سناریوهای جانشینی، بیشتر، سرنوشت حکومت فعلی و در مرحله بعد، حکومت آتی را بررسی می‌کنند.

* کارشناس حوزه مطالعاتی رژیم صهیونیستی و مدیر گروه مطالعاتی اسراییل در موسسه ندا

نام:
ایمیل:
* نظر: