آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۴۵۲
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۲
کنفرانس پایداری ملی- دانشگاه حیفا
علی باقریانی*



چکیده:
...«والله هی (اسراییل) اَوهَنَ مِن بَیتِ العَنکَبوت»
اسراییل رژیمی است که دارای توان نظامی و ویرانگری بالاست و از سطح تکنولوژی نظامی پیشرفته و تجربه‌های جنگی متعدد و متنوعی برخوردار است و همین توانایی‌ها و تجربه‌ها سبب شده تا سستی ساختار اجتماعی آن که در سخنان سال 2000 سید حسن نصر الله به آن اشاره شد، به عنوان یک ضعف ساختاری عظیم از دید کارشناسان سیاسی و محققین پنهان بماند. (به گفته تحلیل‌گر روزنامه هاآرتص) شهروندان اسراییلی دیگر نمی‌خواهند که جان خود را فدا کنند تا از منافع و اهداف ملی دفاع کنند. مفهوم «خانه عنکبوت» تأثیرات فوق العاده‌ای در جامعه اسراییلی داشته است تا حدی که نتانیاهو حتی پس از 16 سال طی سخنرانی در کنست اذعان دارد: "حزب الله ما را به عنوان یک کشور ضعیف و بدون ستون فقراتی قوی می‌بیند، از نگاه حزب الله لبنان جامعه اسراییل جامعه‌ای از تار عنکبوت سست‌تر و خسته از جنگ و دفاع است." در واقع آنقدر این عملیات روانی سید مقاومت مهلک بوده است که رژیم صهیونیستی اندکی پس از این حمله چندین مرکز را برای رصد تأثیرات آن تاسیس کرده است، مراکزی مانند مرکز مطالعات امنیت ملی اسراییل که همه ساله چالش ساختار اجتماعی اسراییل را بررسی نموده و نتایج این بررسی‌ها را در اختیار ارگان‌های نظامی، امنیتی و سیاسی اسراییل قرار می‌دهند تا در صورت وقوع چنین چالشی بتوانند با آن مقابله کند.

مقدمه:
یکی از مراکز و پژوهشکده‌های مهم اسراییلی که از سال 2000، همه ساله پژوهش‌هایی را برای بررسی پایداری ملی در اسراییل برگزار می‌کند، مرکز مطالعات امنیت ملی اسراییل مستقر در دانشگاه حیفا (The National Security Studies Center) است. این مرکز هر سال موضوع پایداری ملی را در 5 سرفصل مهم بررسی نموده و نتایج آن را پس از بررسی‌های کارشناسی در غالب برگزاری کنفرانس‌های سالانه در اختیار محافل امنیتی، سیاسی اسراییل قرار می‌دهد. گزارش پیش رو قصد دارد ضمن معرفی پژوهش پایداری ملی و بیان آخرین نتایج این پژوهش در جامعه اسراییل (2017)، نگاهی گذرا به کنفرانس اخیر مرکز مطالعات امنیت ملی اسراییل داشته باشد.

1- پروژه پایداری ملی (National Resilience Project):
یکی از جنبه‌های اصلی که پایداری یک جامعه را نشان می‌دهد، توانایی اعضا یا زیر گروه درون آن جامعه در مقابله با چالش‌ها، مشکلات و گاهی عدم دستیابی به موفقیت است.
نظرسنجی سالانه از میان یک نمونه آماری جامع در اسراییل با هدایت پروفسور گابریل بن دور Gabriel Ben-Dor، دکتر دافنه کانتی Daphna Canetti، دکتر دان شوفتان Dan Schueftan و دکتر ایال لوین Eyal Lewin در مرکز مطالعات امنیت ملی دانشگاه حیفا انجام می‌شود. در این بررسی سالانه که از اکتبر 2000 تا کنون، به منظور بررسی چگونگی حل مشکلات امنیتی در جامعه اسراییلی انجام می‌شود، نزدیک به 2000 نفر (حدودا 1600 یهودی و 400 عرب اسراییلی) شرکت می‌کنند. در این پروژه هر کدام از مولفه‌های پنج گانه پایداری ملی به صورت منحصر به فردی اندازه‌گیری، تجزیه و تحلیل می‌شوند. مولفه‌هایی از قبیل:
1- ترس از حملات کشورهای دشمن یا تروریست‌ها،
2- خوش‌بینی ملی،
3- ستیزه جویی،
4- میهن پرستی
5- اعتماد به نهادهای ملی.
این جامع‌ترین نظرسنجی است که همتای آن هرگز در اسراییل انجام نشده است و همچنین دقیق‌ترین پژوهش در زمینه جامعه‌شناسی سیاسی و امنیت ملی اسراییل به حساب می‌آید. در بخشی از این پروژه با نام "افراط‌گرایی و خشونت سیاسی در جامعه اسراییلی"، تأثیر آسیب دیدگی از حوادث تهدیدآمیز و درگیری‌های ناشی از انتفاضه دوم، حملات تروریستی و غیره را در حمایت از نگرش‌های بیانگر افراط گرا و خشونت‌های سیاسی در داخل اسراییل را بررسی می‌کند.
نتایج بدست آمده از این بررسی پس از دسته‌بندی و تجزیه و تحلیل و به روز رسانی، هر ساله در کنفرانس هرتزلیا ارائه می‌شود و همچنین در کنفرانس‌های علمی در سراسر جهان مورد بررسی قرار می‌گیرند و یا به عنوان مواد خام برای استفاده در تحقیقات متعدد دیگر (در این زمینه) مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند.1

2- نتایج پژوهش و نظرسنجی 2017 پایداری ملی:
این نظرسنجی با آنکه هر ساله از سال 2000 انجام شده، برای اولین بار است که نتایج آن به صورت عمومی انتشار یافته است. بیش از دو هزار نفر در این نظرسنجی شرکت داشته‌اند و از آنها خواسته شده که به موضوعاتی مانند تمایلات وطن‌پرستی، اعتماد به دولت یا ترس از تروریسم نمره یک الی شش بدهند. (نمره شش درجه بالا و نمره یک درجه پایین برای هر سوال است)2
اختلافات داخلی مهم ترین چالش پیش روی اسراییل

· بر اساس این نظرسنجی که دانشگاه حیفا از آن به نتیجه تعجب‌آور یاد کرده است، زنان اسراییلی بیشتر از مردها وطن‌پرست‌تر، خوش‌بین‌تر و ستیزه‌جوتر هستند.
· سطح وطن‌پرستی در میان یهودیان اسراییلی در 17 سال گذشته تغییر چندانی نداشته است.
· برای عرب‌های اسراییلی سطح وطن‌پرستی از 3.87 در سال 2016 به 3.57 در سال جاری کاهش یافته. (البته شایان ذکر است که این نرخ در سال 2010، رقم 3 بوده است)
· هر دو یهودیان و عرب‌های اسراییلی طی چند سال اخیر خوش‌بین‌تر شده‌اند. (یهودیان، از نرخ 4.56 در سال 2010 به 4.86 برای سال جاری رسیده و عرب‌های اسراییل از سال 2005 با نرخ 3.15 به رقم 3.66 در سال جاری رسیده‌اند)
· یهودیان و غیریهودیان، وطن‌پرست و خوش‌بین هستند اما از حملات تروریستی در هراسند. هرچند این میزان نسبت به سال گذشته کاهش داشته است.
· لازم به ذکر است که گزارش کامل این نظرسنجی هنوز منتشر نشده و به گفته سخنگوی دانشگاه حیفا قرار است در هفته‌های آینده منتشر شود.

3- سخنرانان کنفرانس:
در این کنفرانس سه روزه که در روزهای 5 الی 7 ژوئن در دانشگاه حیفا برگزار شد، اساتید، پژوهشگران و مقامات سیاسی و نظامی متعددی (حتی از کشورهای دیگر) حضور داشتند و به سخنرانی پرداختند که از مهمترین آنها:3
پروفسور گابریل بن دور، رئیس برنامه آموزشی آکادمیک ملی، پروفسور سامی سموه، نماینده دپارتمان جامعه شناسی و انسان شناسی، دکتر دان شوفتان، مدیر مرکز مطالعات امنیت ملی دانشگاه حیفا، پروفسور آلفرد توبر، رئیس هیئت مدیره مرکز مطالعات امنیت ملی دانشگاه حیفا، دکتر ایال لوین، نماینده دپارتمان علوم سیاسی، دانشگاه آریل، پروفسور گور الروی، رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه حیفا، پروفسور هانان الکساندر، رئیس دانشکده آموزش دانشگاه حیفا، دکتر دانا امیر، رئیس گروه هنر درمانی، مشاوره و توسعه انسانی دانشگاه حیفا، پروفسور کلاوس شواب، موسس و رئیس امور اجرایی انجمن جهانی اقتصاد، دکتر ربکا وادمی شومون، عضو شورای آموزش عالی و کمیته برنامه‌ریزی و بودجه، بنی گانتص رئیس سابق ستاد مشترک ارتش اسراییل، دانیل شاپیرو سفیر سابق ایالات متحده در اسراییل، یونا یاهو، شهردار حیفا.
از میان سخنران فوق شاید بنی گانتص به عنوان یک چهره امنیتی نظامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند که در ذیل به بیان اهم گفته‌های او می‌پردازیم.4

بنی گانتص:
-  درگیری‌های داخلی در حال از بین بردن توان دفاعی اسراییل است.
-  چالش‌های داخلی ممکن است معادلات را تغییر دهد.
-  توانایی اسراییل برای مقاومت در برابر حملات می‌تواند ضعیف شود اما نه توسط نیروهای بیرونی بلکه با افزایش درگیری‌ها میان گروه‌هایی که جامعه اسراییلی را تشکیل می‌دهند.
-  صدالبته که ما با چالش مشروعیت زدایی بین‌المللی (از اسراییل) مواجه هستیم اما اکنون با چالش مهمتر یعنی اختلافات داخلی روبرو هستیم.
-  توان مردم اسراییل در فراموش کردن مشکلات و بازگشتن به زندگی عادی ضعیف شده است.
-  شکایت افسران عالی رتبه اسراییل، از اقدامات عناصر تندرو در جامعه افراط‌گرای اسراییل (این گروه از اسراییلی‌ها مدام به خدمت سربازی اجباری در اسراییل اعتراض می‌کنند)
- وقوع چنین وقایعی در جامعه اسراییل خطرناک بالقوه‌ای می‌آفریند و موجب به هم خوردن نظم اجتماعی است.
- پس از جنگ شش روزه تغییرات چشمگیری رخ داده است. قبل از این جنگ، اسراییل جامعه‌ای پرتحرک و بسیج شده داشت که همه در آن برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری می‌کردند. اما پس از جنگ، ما شاهد عمیق‌تر شدن و رشد شکاف‌ها بین اقشار مختلف جامعه اسراییل از قبیل مذهبی و سکولار، چپ و راست، سفید و سیاه‌و عرب‌ها و یهودیان بوده‌ایم.
- ارتش به اندازه کافی نسبت به آنچه ما با آن مواجه هستیم واکنش دفاعی نشان می‌دهد اما در جهانی که مدام در حال تغییر است، جامعه اسراییل به ارزش‌ها و شخصیت‌هایی برای ایستادگی در برابر هرچیزی نیاز دارد.
-  هشدار نسبت به حملات سایبری و چالش‌های ناشی از تغییر سریع فن‌آوری‌های فضای مجازی

نتیجه‌گیری
1- مفهوم پایداری ملی به ویژه پس از جنگ 2000، از اهمیت ویژه‌ای برای رژیم صهیونیستی برخوردار است. برای اسراییل پایداری ملی یک عامل کلیدی در توانایی آن برای مقابله با چالش‌های کنونی و آینده به شمار می‌رود. بر اساس بررسی اخیر دانشگاه حیفا، ستیزه‌جویی در چهار آیتم کلیدی بررسی شده است:5
1. سلاح‌های هسته‌ای به عنوان یک عنصر کلیدی در استراتژی اسراییل هستند.
2. هر اقدام نظامی انجام شده توسط اسراییل موجه است.
3. همه ابزارها در جنگ اسراییل با تروریسم توجیه پیدا می‌کند.
4. در صورتی که اسراییل توسط موشک‌های دشمن مورد حمله قرار گیرد، اسراییل می‌تواند با قدرت کامل نظامی خود انتقام جویی کند.
2- این نظرسنجی نشان دهنده سطح نسبتا بالایی از وطن پرستی و اعتقاد به نیروی دفاعی اسراییل است و در عین حال بیان کننده سطح بالایی از اضطراب و ترس از ترور و آسیب رسیدن به آنها و خانواده‌هایشان است.
3- این تجربه در اسراییل بسیار آموزنده است. در هر سطح از تهدید می‌توان با انجام اقدامات اطمینان بخش میهن‌پرستی و خوش‌بینی و اعتماد به سیستم حاکم را تقویت کرد. زندگی اسراییلی‌ها با وجود درگیری شدید طولانی مدت شرایط عادی خود را حفظ کرده است. برای مثال، پوشش بیمه‌ای در دسترس برای تعمیر فوری خانه‌ها و اموال شهروندان اسراییلی که از حملات موشکی و غیر موشکی آسیب دیده‌اند. پلیس، ارتش، شهرداری و دیگر ارگان‌ها با سرعت برای بازسازی یک محل حادثه دیده پس از حمله موشکی اقدام می‌کنند. شهرداری‌های محلی تمام موارد پزشکی را پوشش می‌دهد و هزینه‌های مراسم تشییع جنازه قربانیان را تقبل کرده و تلاش‌های ویژه‌ای برای حضور فعال در مراسم خاکسپاری آنها انجام می‌شود. در مدارس اسراییل، معلمان به طور خاص برای آموختن پایداری ملی به دانش آموزان خود آموزش دیده‌اند و در هنگام مشاهده علائم ترس و دلهره پس از سانحه (PTSD) با دانش آموزان صحبت می‌کنند. والدین نیز به طور منظم تشویق می‌شوند که مراقب علائم تروما در کودکان خود باشند. این‌ها همگی الگویی برای بالا بردن پایداری ملی است.
4- گفتنی است این نتایج از پایداری ملی در اسراییل در حالی است که نظرسنجی اخیر مرکز روان درمانی اسراییل نشان می‌دهد که 50 درصد از نوجوانان اسراییلی ساکن در شهرها حداقل یکبار در معرض حمله قرار گرفته‌اند و 20 درصد از آنها حداقل یکی از بستگان خود را از دست داده‌اند.6
5- لازم به ذکر است که در خلال این کنفرانس به برخی از مدعوین درجه دکترای افتخاری فلسفه اعطا شد.7 پروفسور روث آرنون از اسراییل، پروفسور حسام حیک از اسراییل، سندور فرانکل از ایالات متحده آمریکا، پروفسور باربارا کرستنبلات گیمبلت از ایالات متحده آمریکا، سونیا لانس اشتاین کاندل از آلمان، کرن لیبوویچ از اسراییل، پروفسور دبورا لیپستادت از ایالات متحده آمریکا، دکتر هاروی اسر از اسراییل، پروفسور کلاوس شواب از سوئیس و دانیل شاپیرو از ایالات متحده آمریکا.
6- همان طور که در ابتدای گزارش اشاره شد نقطه آغاز پژوهش پایداری ملی اسراییل اکتبر سال 2000 است. آن چیزی که برای نویسنده گزارش پیش رو محرض شده است اینکه دلیل اصلی اهتمام اسراییل برای گردآوری چنین پژوهش گسترده‌ای، تأثیری است که از جانب سخن تاریخی سید حسن نصرالله در بدنه جامعه اسراییل می‌بینند. این پیام سید حسن و پیروزی‌های مقاومت لبنان باعث شده است علی رغم تلاش‌های بسیار زیاد مقامات صهیونیستی باز هم بعد از 17 سال تأثیر آن در جامعه اسراییلی به صورت مشهود احساس شود و بنی گانتص رییس سابق ستاد مشترک ارتش اسراییل مهمترین چالش پیش روی اسراییل را جامعه متزلزل داخلی اسراییل عنوان کند.
7-از دیگر مصادیق تأثیرگذاری این پیام سید حسن آن است که رژیم صهیونیستی پس این پیام، بارها و بارها تلاش کرده با استفاده از عناوین مختلف اثر منفی جمله خانه عنکبوت را خنثی کند که خوشبختانه موفق نبوده است. برای مثال استفاده از عناوین: رشته‌های فولادین (جنگ 2006)8، سخره سخت (جنگ 2014)، ستون‌های ابر (جنگ 2012)، گنبد آهنین (سامانه دفاع موشکی)، مشت آهنین و...
8- نکته پایانی اینکه وقتی مقام معظم رهبری از نابودی اسراییل (طی 24 سال آینده) و همچنین تسلیح کرانه باختری با این صراحت سخن به میان می‌آورند، (به نظر نویسنده) جان کلام ایشان تنها بعد نظامی در فروپاشی اسراییل نیست. نکته‌ای که باید به آن اهمیت داد اینکه بعد اجتماعی (در سطوح مختلف آن) شاید به مراتب از ابعاد دیگر مهم‌تر و تأثیرگذارتر باشد. با توجه به اعتراف مقامات امنیتی اسراییل و نگرانی‌های روز افزون این رژیم، این موضوع کاملاً واضح است که چالش داخلی در اسراییل کاملاً جدی است و اگر برای تأثیر گذاری در این بعد بیش از گذشته اهتمام به خرج داد انشا‌الله نتیجه بخش خواهد بود.
9- لازم به ذکر است کنفرانس بعدی پایداری ملی 5 الی 7 ژوئن 2018 برگزار خواهد شد.

* کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای و کارشناس مسایل فلسطین و رژیم صهیونیستی

1- http://nssc.haifa.ac.il
2- http://www.timesofisrael.com, 6/6/2017
3- http://bogcms.haifa.ac.il
4- http://www.timesofisrael.com, 6/6/2017
5- https://www.cscollege.gov.sg
6- http://news.bbc.co.uk, 2/6/2004
7- http://bogcms.haifa.ac.il
8- خبرگزاری هاآرتص (27 آوریل 2007) مینویسد: دان حالوتص(فرمانده سابق ستاد کل فرماندهی و عملیات ارتش اسراییل) در جنگ 2006 با ابتکارات نظامی بیفایده و تلفات زیاد درصدد فتح بنت جبیل بود. (همان مکانی که سید حسن نصر الله در می 2000 پس از پیروزی در جنگ سخنرانی کرده و از عبارت «خانه عنکبوت» برای اولین بار استفاده کرده بود) وی قصد داشت در اقداماتی نمایشی پس از فتح این منطقه سخنرانی کند و عبارت «رشتههای فولادین» -نام عملیات اشغال بنت جبیل- را به کار ببرد. (که البته این طرح آنها نیز ناکام ماند و ارتش اسراییل در این جنگ نیز شکست خورد).

منابع:
"The Enemy Within”. By: Ari Shavit. 29/8/2009. At: http://www.haaretz.com/the-enemy-within-1.35604
"Netanyahu warns Israeli Arabs: We'll respond to every aggression with force”. By: Moran Azulay. 19/7/2016. At:http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4830576,00.html
"National Resilience Project”. At: http://nssc.haifa.ac.il/index.php/en/research2/national-resilience-project
"Ex-army chief warns infighting is wearing away Israel’s defenses”. BY: JUDAH ARI GROSS. 6/6/2017. At: http://www.timesofisrael.com/ex-army-chief-warns-infighting-is-wearing-away-israels-defenses/
"The 45th Meeting of the Board of Governors”. At: http://bogcms.haifa.ac.il/images/bog2017/program_eng.pdf
"National Resilience: From Bouncing Back to Prevention”. By: K U Menon. January 2005. at: https://www.cscollege.gov.sg/knowledge/ethos/ethos%20january%202005/Pages/National%20Resilience%20From%20Bouncing%20Back%20to%20Prevention.aspx
"Young Israelis 'traumatised' by conflict”. By: Rob Winder. 2/6/2004. At: http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3766335.stm
"Their Most Humiliating Hour”. By: ri Bar-Yosef. 27/4/2007. At: http://www.haaretz.com/israel-news/their-most-humiliating-hour-1.219135


نام:
ایمیل:
* نظر: