آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۴۳۴
تاریخ انتشار: ۱۵ تير ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۲
علی باقریانی


چکیده:
تهدید امنیتی شهرک‌ها یکی از معضلات همیشگی اسراییل در کرانه باختری بوده است. معضلی که جدا از مقامات سیاسی (عموما چپگرا)، مقامات ارشد ارتش اسراییل نیز به آن اعتراف دارند و هر از چندگاهی طی گزارشی در این خصوص به دولت اسراییل هشدار می‌دهند. با توجه به این معضل، تنها سه راه پیش روی مقامات اسراییلی درخصوص شهرک‌های یهودی کرانه باختری است: نخست آنکه این منطقه را مانند نوار غزه از شهرک‌ها تخیله کنند، که عملاً با توجه با تجربه‌ای که از سال 2005 بدست آورده‌اند نمی‌خواهند به این خودکشی سیاسی اقدام کنند. راه حل دوم توقف کامل شهرک‌سازی در کرانه باختری است، که این کار هم علی رغم تاکیدات مجامع بین‌المللی غیر محتمل به نظر می‌رسد چرا که با سیاست کلی اسراییل در خصوص اشغالگری و گسترش مرزهای جغرافیایی در تضاد است. اما راه حل سوم گسترش هدفمند شهرک‌سازی است. بدین معنی که به صورت تدریجی شهرک‌هایی که بار امنیتی زیادی بر دوش ارتش می‌گذارند تخلیه و در عوض شهرک‌هایی با موقعیت استراتژیک مناسب‌تر احداث شوند. این سیاست، سیاستی است که عملاً در سال‌های اخیر انجام شده است و به نظر می‌رسد در سال‌های آتی نیز شاهد آن باشیم، مگر اینکه اوضاع کرانه باختری به شکل دیگری رقم خورده و ما شاهد تسلیح کرانه باختری و در پی آن تهدید بیشتر امنیتی شهرک‌های اسراییلی باشیم.

مقدمه:
یکی از معضلات همیشگی که شهرک‌های یهودی کرانه باختری از بدو تاسیسشان تا به امروز با آن دست و پنجه نرم کرده‌اند، معضل امنیتی بوده است. بر اساس مطالعه و بررسی که اخیرا توسط اتاق فکری در اسراییل تنظیم شده است، چند ژنرال با سابقه و مقامات ارشد ارتش اسراییل با انتشار سندی معتقدند تامین امنیت شهرک‌های کرانه باختری برای اسراییل بسیار دشوار هزینه­بر است و شهرک‌نشینان یهودی می‌توانند هدف ساده‌ای برای مقاصد تروریستی باشند. حال سوال اینجاست، مقامات سیاسی اسراییلی با توجه به اشراف به این موضوع و البته هشدارهای پیاپی افسران ارشد چه راهکاری را برای ادامه روند شهرک‌سازی در کرانه باختری پیش خواهند گرفت تا هم بتوانند از معضلات امنیتی (و اقتصادی) آن عبور کنند و هم خوی سلطه‌گری و اشغالگری خود را در این منطقه ادامه دهند؟ به نظر نگارنده­ی گزارش، گسترش هدفمند شهرک‌سازی بهترین گزینه برای رژیم صهیونیستی است چرا که با این راهکار می‌تواند به مقاصد بیان شده برسد. گزارش پیش رو قصد دارد تا با نگاهی گذرا با سند منتشر شده اخیر افسران ارشد ارتش اسراییل، راهکارهای احتمالی اسراییل در خصوص معضل یاد شده را بررسی نموده و در آخر واکنش مناسب فلسطینی (به نظر نویسنده) نسبت به این اقدامات را بازگو نماید.

1- شهرک‌ها، تضعیف کننده امنیت اسراییل
بر اساس گزارشی که به مناسبت پنجاهمین سالگرد جنگ شش روزه توسط چند تن از ژنرال‌های با سابقه و مقامات ارشد ارتش اسراییل تنظیم شده است و توسط مرکز پژوهشی "مولاد"1 (به زبان عبری) منتشر گردیده،2 شهروندان (غیر نظامی) اسراییلی که در نقاط دور افتاده و در همسایگی شهرهای فلسطینی زندگی می‌کنند، می‌توانند هدف ساده‌ای برای مقاصد تروریستی باشند. شایان ذکر است اسراییل نزدیک به دویست شهرک یهودی با جمعیتی بالغ بر 400 هزار نفر را در کرانه باختری (به جز قدس شرقی) اداره می‌کند. به گفته افسران اسراییلی، حضور این تعداد از شهروندان اسراییلی، موجب صرف مقادیر عظیمی از نیروی انسانی ارتش برای حفاظت از آنها در پاسگاه‌های شهرک‌های کرانه باختری است و بار سنگینی بر دوش ارتش به حساب می‌آیند.
از جمله فرماندهان ارتش اسراییل که این گزارش را امضا کرده‌اند می‌توان از ژنرال "موشه کاپلینسکی"، معاون سابق رئیس ستاد مشترک ارتش اسراییل، ژنرال "گادی شامنی"، از فرماندهان ستاد مرکزی و سرلشگر "نوام تیبون"، فرمانده نیروهای ارتش در کرانه باختری نام برد.
این افسران ارتش اسراییل معتقدند، دیگر نمی‌توان گفت که شهرک‌سازی کاملا به نفع اسراییل است. چرا که شهرک‌ها نگرانی‌های امنیتی جدی را برای اسراییل بوجود آورده‌اند، نیاز به اعزام نیروهایی برای حمایت و حفاظت از یهودیانی که در جوامع یهودی خارج از مرزهای 67 زندگی می‌کنند، منابع مالی و نظامی را به انحراف برده، باعث می‌شود منابعی که باید برای آماده سازی ارتش جهت درگیری احتمالی در مرزهای شمالی و جنوبی و دیگر نقاط مصرف شود، در جایی دیگری هزینه گردد که این موضوع به هیچ وجه قابل توجیه نیست.3
گفتنی است این مطالعه نشان می‌دهد که بیش از نیمی از اسراییلی‌ها بر این باورند که وجود شهرک‌ها به امنیت اسراییل کمک می‌کند. اما گزارش فوق الذکر می‌گوید: "حتی اگر این ایده که شهرک‌ها می‌توانند برای اسراییل امنیت را به ارمغان بیاورند را بپذیریم، این ایده مربوط به گذشته است و امروز چنین چیزی صادق نیست. حضور شهرک‌های پراکنده در سراسر کرانه باختری نه تنها به امنیت و دفاع کمک نمی‌کند، بلکه باعث مکیدن انرژی و توان نیروهای دفاعی اسراییل می‌شود و منجر به اصطکاک بیش از حد و گسترش خطوط دفاعی ارتش اسراییل می‌شود."
با توجه به اظهارات ژنرال تیبون، بیش از نیمی از نیروهای منظم ارتش اسراییل و در برخی موارد حتی دو سوم از آنها ضمن استقرار در کرانه باختری، درگیر وظایف عملیاتی خود در این منطقه هستند. گفتنی است علاوه بر این تعداد نیرو، نیروهای بسیار زیادی نیز در امتداد خط سبز مستقر هستند و مامور به حراست می‌باشند. آنها به منظور حفاظت از جمعیت شهرک‌نشینان یهودی، مجبور به گشت زنی مداوم در جامعه غیر نظامی فلسطینی هستند، که این اقدامات منجر به تضعیف ارتش در مواجهه با جنگ متقارن می‌شود.4
یکی دیگر از عواملی که از نظر این افسران ارتش اسراییل اهمیت دارد این است که با گسترش روز افزون شهرک‌های یهودی این تامین امنیت دشوارتر و پر هزینه‌تر خواهد شد. شاهد مثال آن مطالعه‌ای است که توسط یک مرکز فلسطینی انجام شده و نشان می‌دهد از سال 1992 تا 2016 مساحت جغرافیایی که شهرک‌ها در آن قرار داشته‌اند و همچنین جمعیت یهودی ساکن در این شهرک‌ها تقریبا 3 برابر شده است. بر اساس این گزارش در سال 1992، شهرک‌های یهودی در زمین‌هایی به مساحت 77 هزار کیلومتر مربع جمعیتی حدود 248 هزار نفر را در خود جای داده بود اما این عدد در سال 2016 به 197 هزار کیلومتر مربع با جمعیت 763 هزار نفری رسیده است.5

2- بودجه بسیار بالای شهرک‌سازی
جدا از بعد نظامی در تامین امنیت شهرک‌ها، باید گفت که از لحاظ اقتصادی نیز شهرک‌ها باری گران بر دوش اقتصاد اسراییل هستند. طبق گزارش وزارت دارایی اسراییل طی 12 سال منتهی به سال 2015، بالغ بر 3.5 میلیارد دلار در بخش شهرک‌سازی اسراییل هزینه شده است، که این مبلغ جدا از هزینه امور زیربنایی مانند ساخت جاده‌ها و همچنین برقراری امنیت در این مناطق است. "رابی ناتانسون" رئیس مرکز پژوهشی اقتصاد سیاسی "ماکرو" طی گزارشی کل هزینه‌های شهرک‌سازی از ماه ژوئن سال 1967 تا کنون را چیزی در حدود 20 میلیارد دلار برآورد کرده است.6

3- اعتراف مقامات سیاسی به تهدید شهرک‌ها
البته بیان تهدید امنیتی شهرک‌ها از جانب مقامات ارشد ارتش موضوع تازه‌ای نیست و بارها و بارها حتی مقامات سیاسی اسراییلی که عمدتا چپگرا می‌باشند این تهدید را گوشزد کرده‌اند. برای نمونه تزیپی لیونی وزیر سابق دادگستری اسراییل اعلام می‌کند که توسعه شهرک‌ها در کرانه باختری به امنیت این رژیم آسیب می‌رساند. وی از اوری آریل وزیر مسکن اسراییل به خاطر توسعه شهرک‌ها انتقادی شدید دارد و می‌گوید که توسعه شهرک‌ها در کرانه باختری به روابط خارجی رژیم صهیونیستی با جهان به ویژه در بحث توافقنامه‌های امنیتی آسیب می‌رساند. وی می افزاید: اصرار بر توسعه شهرک‌ها باعث نابودی مذاکرات سازش می‌شود و همچنین به امنیت اسراییل آسیب می‌رساند. وی با بیان این که میان یک خانه بیشتر در شهرک‌ها و امنیت رژیم صهیونیستی باید یکی را انتخاب کرد، گفت: ما امنیت و صلح را به احداث شهرک‌های بیشتر و به حاشیه رفتن اسراییل ترجیح می‌دهیم.7

4- واکنش اسراییل در مقابل تهدید امنیتی شهرک‌ها
اما حال باید دید واکنش اسراییل در خصوص خنثی نمودن این تهدید امنیتی پر هزینه چیست؟ در جواب باید گفت سیاست جدید امنیتی اسراییل در کرانه باختری، تخلیه تدریجی شهرک‌هایی است که بار امنیتی زیادی بر دوش ارتش می‌گذارند و در عوض احداث شهرک‌های با موقعیت استراتژیک مناسب‌تر. برای مثال اتفاقی که در چند ماه گذشته به عینه رخ داد و این رژیم تصمیم گرفت در راستای همین سیاست، شهرک یهودی عامونا با سابقه‌ای بیست ساله را تخریب کند و به ساکنین آن وعده داد که شهرکی جدید در موقعیتی مناسب‌تر برای آنها احداث نماید.
در خصوص تخلیه شهرک‌هایی که بار امنیتی زیادی برای اسراییل دارند باید گفت که این موضوع همیشه جزء اخبار پنهان رسانه‌های اسراییلی بوده است و تنها چند خبرگزاری معدود آن هم فقط به زبان عبری اخبار مربوط به آن را پوشش می‌دهند. برای مثال بنیامین نتانیاهو در سال 2012 فهرستی از شهرک‌های یهودی کرانه باختری را منتشر ساخت که در تخلیه احتمالی، نخستین گزینه‌ها هستند.8 در این خصوص "رابی ناتانسون" رئیس مرکز پژوهشی اقتصاد سیاسی "ماکرو" طی گزارشی اعلام می‌کند که اگر قرار باشد چنین تخلیه‌ای صورت پذیرد و دولت اسراییل تصمیم نهایی خود را (مانند تخلیه نوار غزه) بگیرد، امکان تخلیه نزدیک به 100 هزار مهاجر یهودی احتمالی در دوره زمانی دو الی سه ساله اتفاق خواهد افتاد.9
ضمن آنکه قانون "تنظیم" که در شرف تصویب نهایی می‌باشد این امکان را به اسراییل می‌دهد که هر شهرک غیر قانونی که در محاسبات امنیتی- اقتصادی به صرفه به نظر می‌رسد را حفظ کند و هر آنچه که می‌خواهد را تخریب و بجای آن شهرک دیگری احداث نماید.
شایان ذکر است این رژیم در راستای این سیاست‌ها، سیاست همیشگی استعمارگرایانه خود را نیز در کرانه باختری به پیش خواهد برد. اسراییل در تلاش است تا طرح تقسیم اراضی فلسطینی به چند منطقه را اجرایی کند. برای مثال طرح گسترش منطقه E1 در حد فاصل منطقه معالیه آدومیم و قدس شرقی است که هدف اسراییل از پیشبرد این طرح، تکمیل کمربند استعماری در حد فاصل شمال تا مرکز کرانه باختری رود اردن و منشق کردن شمال و جنوب کرانه باختری از یکدیگر است. با این گونه اقدامات اگر بپذیریم که ممکن است در آینده دولتی فلسطینی تاسیس شود، این دولت عملاً دولتی چندپاره و بسیار ضعیف خواهد بود.10

5- نگرانی‌های جمعیتی اسراییل. ترس از الحاق کرانه باختری
یکی از مواردی که می‌بایست در کنار بررسی معضل امنیتی شهرک‌ها بدان پرداخت موضوع الحاق کرانه باختری به اسراییل (در راستای راه حل یک دولت) است. امری که در سال‌های اخیر، اخبار متعددی از آن منتشر شده است و راستگرایان هر از چندگاهی بر آن تاکید می‌کنند، که در صورت محقق شدن آن خود معضلی جدی از منظر جمعیتی برای اسراییل به حساب می‌آید چرا که از یک جهت تا پایان سال 2017 جمعیت فلسطینی‌ها (کرانه باختری، نوار غزه و اراضی 48) و اسراییلی‌ها برابر یکدیگر خواهد شد (هر دو حدود شش میلیون و 500 هزار نفر) و از سوی دیگر با نرخ رشد جمعیت کنونی، در آینده‌ای نه چندان دور جمعیت فلسطینی از جمعیت اسراییلی پیشی خواهد گرفت. حال اگر به تمام فلسطینیان (در راه حل احتمالی یک دولت) حق رای داده شود، دیگر اسراییل نمی‌تواند شخصیت یهودی خود را حفظ می‌کند و اگر بخواهد آنها را از حق رای محروم سازد، آن وقت دموکراتیک بودن اسراییل زیر سوال می‌رود. این دلیل اصلی آن است که تا به امروز حتی راستگراترین نخست وزیران اسراییل هم که از راه حل یک دولت مصرانه حمایت می‌کنند باز برای الحاق سرزمین کرانه باختری دچار تردید هستند.11

نتیجه‌گیری
افزایش شهرک‌سازی، هتک حرمت‌های پیاپی به اماکن مقدس از سوی صهیونیست‌های افراطی، تخریب خانه‌های فلسطینیان، یورش‌های روزانه نیروهای امنیتی به مسجدالاقصی و ممانعت از ورود نمازگزاران به قدس همگی اقداماتی است که هرچه بیشتر آتش انتفاضه‌ای دیگر را شعله‌ور می‌کند و هرچند که رژیم صهیونیستی اقدامات متعددی چون نشان دادن مشت آهنین و استقرار انبوهی از نیروهای امنیتی در بیت‌المقدس و تبدیل قدس شرقی به پادگان نظامی، ایجاد ایست بازرسی‌های متعدد و استقرار موانع برای جلوگیری از تجمع فلسطینیان، مجازات ناعادلانه فلسطینی‌های مهاجم، تخریب منزل، زندان و تبعید آنها به غزه را برای جلوگیری از شروع انتفاضه جدید در کرانه باختری انجام می‌دهد، آتش خشم فلسطینی‌ها اوضاع این منطقه را به ویژه برای شهرک‌نشینان امنیتی‌تر کرده است. به شکلی که هر از چندگاه گزارش‌هایی از سوی مقامات نظامی و غیر نظامی اسراییلی در خصوص تهدیدات امنیتی کرانه باختری به گوش می‌رسد.

حال در این اوضاع بوجود آمده شاید یکی از گزینه‌های مناسب تخلیه کرانه باختری به مانند نوار غزه است اما شاید این بار این تخلیه به منزله خودکشی اسراییل باشد.12 رژیم صهیونیستی نگران است با خروج از کرانه باختری مثل غزه این منطقه را تسلیم جریان مقاومت کند، لذا خلع سلاح کامل حماس و جهاد و در اختیار قرار گرفتن نوار غزه تحت کنترل تشکیلات خودگردان، پیش شرط‌اصلی این رژیم برای تشکیل دولت مستقل فلسطینی در کرانه باختری است. امری که تقریبا غیر محتمل به نظر می‌رسد.
اما آن چیزی که مشخص است تردید اسراییل در ادامه یا عدم ادامه مسیر شهرک‌هاست. تنها گزینه اسراییل در این خصوص، شهرک‌سازی و تخلیه هدفمند کرانه باختری است. همان طور که اشاره شد این رژیم مجبور است برای برقراری امنیت خود قید برخی شهرک‌های پرهزینه (از لحاظ امنیتی و اقتصادی) را بزند و به صورت هدفمند در نقاطی کلیدی (مانند منطقه E1) آنها را جبران کند.

* کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌‌ای و کارشناس مسایل فلسطین و رژیم صهیونیستی

1- Molad
2- نسخه انگلیسی یا عربی این سند هنوز منتشر نشده است و چند خبرگزاری، تنها خلاصهای از آن را منتشر کردهاند که در این گزارش به آنها میپردازیم.
3- www.jewishvirtuallibrary.org, March 2017
4- www.i24news.tv, 06/05/2017
5- www.middleeastmonitor.com, 05/06/2017
6- www.timesofisrael.com , 03/06/2017
7- آوا پرس، 21/9/1396
8- www.inn.co.il, 15/01/2012
9- www.timesofisrael.com , 03/06/2017
10- پارس تودی، 13/1/1396
11- www.jewishvirtuallibrary.org, March 2017
12- یووال اشتینیتز وزیر اطلاعات رژیم صهیونیستی در مصاحبه با خبرگزاری بلومبرگ، سه بار در کمتر از 8 دقیقه تاکید کرد که عقبنشینی از کرانه باختری تحت شرایط کنونی، مانند خودکشی است. (خبرگزاری فارس: 25/12/1393)


منابع
"Israeli Settlements: Facts About Jewish Settlements in the West Bank”, by Mitchell G. Bard (Updated March 2017), at: http://www.jewishvirtuallibrary.org/facts-about-jewish-settlements-in-the-west-bank
"Settlements undermine Israel's security, claim former generals”, 06/05/2017, at: https://www.i24news.tv/en/news/israel/147096-170605-settlements-undermine-israel-s-security-claim-former-generals
‘Settlements do not serve Israel’s security interests,’ say former officers, June 5, 2017, at: https://www.middleeastmonitor.com/20170605-settlements-do-not-serve-israels-security-interests-say-former-officers/
"Billions spent on settlements since Israel captured West Bank”, June 3, 2017, at: http://www.timesofisrael.com/billions-spent-on-settlements-since-israel-captured-west-bank/
- «توسعه شهرک‌ها به امنیت اسراییل آسیب می‌رساند»، 21 آذر 1392در:
http://avapress.com/vdcae6na.49n6a15kk4.txt
- «تلاش اسراییل برای تکمیل «کمربند استعماری» در کرانه باختری»، 13 فروردین 1396در:
http://parstoday.com/fa/middle_east-i65354
http://www.inn.co.il/News/News.aspx/219868, 15/1/2012

 
نام:
ایمیل:
* نظر: