آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۳۱۸
تاریخ انتشار: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۴:۳۰
*محمد حسین سلطانیان
چکیده
اسماعیل هنیه پس از رایزنی‌های مقامات حماس با مصر، از مصر خارج خواهد شد و در جریان سفر به چند کشور، به ایران سفر خواهد کرد. این سفر را -که می‌توان آن را آغاز فصل جدیدی در ارتباط ایران و حماس دانست- از یک سو حاصل تجربیات ناموفق و تلخ حماس است. تجربه‌هایی همچون حمایت از ترویست‌های سوریه و از دست دادن حمایت ایران و متهم شدن به تروریسم در مقابل سران عرب. از سوی دیگر، مقدمات این سفر، جلسات مشترک جنبش حماس و حزب الله لبنان و مقامات ایران با وساطت حزب الله لبنان است.
 این سفر می‌تواند تا حدودی از اثرات سوء کنفرانس ریاض بر جنبش حماس بکاهد و انزوای این جنبش را محدودتر کند. از سوی دیگر ارتباط نزدیک ایران و حماس در شرایطی که «خادم الحرمین» به این جنبش مقاومتی پشت کرده است، می‌تواند توجیه تشکیل یک «ناتوی عربی» و درحقیقت ناتوی سنی- تکفیری را علیه محور مقاومت به رهبری ایران، زیر سوال ببرد.

مقدمه
پس از بحران سوریه، ارتباط ایران با جنبش حماس کاهش یافت. آخرین سفر مقامات ارشد حماس به ایران، سفر اسماعیل هنیه در سال 1390هـ.ش بود. پس از آن تنها شاهد چندمورد سفر اعضای دفتر سیاسی به تهران بودیم. که هیچ کدام سفر رسمی این مسئولان نبود. سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که:
آیا اسماعیل هنیه پس از نشست ریاض به ایران سفر خواهد کرد یا نه؟
این سفر چه اثراتی را در پی خواهد داشت؟
به‌نظر می‌رسد که اسماعیل هنیه طی ماه‌های آینده به ایران سفر خواهد کرد و سفر وی به عنوان رئیس دفتر سیاسی حماس، فصل جدیدی در ارتباط جنبش حماس با ایران خواهد بود. بهبود روابط دوجانبه، از یک‌سو باعث افزایش قدرت حماس در فلسطین شده و از سوی دیگر، تقویت کنندۀ مواضع قطر در حمایت از حماس خواهد بود.

سفر قبلی اسماعیل هنیه به ایران
آخرین سفر اسماعیل هنیه به ایران در 22 بهمن 1390 (11 فوریه 2012) بود. این سفر حواشی مختلفی به‌همراه داشت و به نظر می‌رسد که این حواشی در سفر -احتمالی- بعدی نیز وجود داشته باشد. یکی از مهمترین مسائلی که در آن زمان مطرح شد، اختلاف نظر دفتر سیاسی حماس -و به طور خاص خالد مشعل- با ایران بر سر سوریه بود. بر همین اساس، برخی این سفر اسماعیل هنیه را حاکی از وجود اختلاف در ساختار سیاسی حماس ارزیابی کردند. اما درحال حاضر که یحیی السنوار، رئیس دفتر سیاسی حماس در منطقۀ غزه است و اسماعیل هنیۀ ریاست دفتر سیاسی حماس را بر عهده دارد، به دلیل نزدیکی دیدگاه آنها، چنین شائبه­ای وجود نخواهد داشت. نکتۀ مهم دیگر، مربوط به اخوان المسلمین است. اسماعیل هنیه در سال 2012 درحالی -پس از قطر و بحرین- به تهران سفر کرد که در خلال سفرش به قطر -بنا به نقل برخی منابع- ناظر کل اخوان المسلمین اردن با وی تماس گرفته بود و از او خواست که به تهران سفر نکند. احتمالا سفر وی به تهران خشم اخوانی‌ها را برخواهد انگیخت.(1)

ارتباط حماس با مقامات «حزب الله» و ایران
حزب الله لبنان از اوایل سرد شدن ارتباط ایران و حماس، درصدد ایجاد وساطت و حل مشکلات بود. به نقل برخی منابع در سال 1392 گروهی از حماس به سرپرستی «موسی ابو مرزوق» در لبنان با مقامات حزب الله و مقامات ایرانی دیدار و گفتگو کردند(2) به فاصلۀ کمتر از یک ماه، شیخ نعیم قاسم؛ معاون دبیرکل حزب الله، در همین راستا، یک نشست با حضور مسئولین جنبش جهاد (رمضان عبدالله؛دبیرکل جنبش) و حماس (علی بركة؛ مسئول حماس در لبنان) و ساف (فتحی أبوالعرادات؛دبیر کل ساف در لبنان) ترتیب داد. روزنامۀ «شرق‌الأوسط» نیز درخبری مدعی شده بود که اوایل خرداد 1396، گروهی از مقامات حزب الله و حماس و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طی نشستی در لبنان، توافقاتی مبنی بر ترمیم روابط ایران و دفتر سیاسی حماس و سفر اسماعیل هنیه به ایران کرده بودند.(3) هرچند که فورا أبومرزوق هرگونه ملاقات مقامات حماس با مقامات حزب الله و ایران در لبنان (در سال 1396) را تکذیب کرد(4) اما چندی بعد، أسامه حمدان؛ مسئول ارتباطات بین‌الملل حماس، از سفر قریب الوقع اسماعیل هنیه به چند کشور من‌جمله ایران خبر داد.(5) این ارتباطات همگی حاکی از اراده‌ای در دو طرف (تهران و حماس) برای بهبود روابط است.

موانع سفر اسماعیل هنیه در ایران
سفر اسماعیل هنیه به ایران دو مانع مهم دارد. اولی سکونت وی در غزه است. این مسأله وی را مجبورمی‌کند که جهت خروج از غزه رضایت دستگاه امنیتی مصر را جلب کند. حال در جو کنونی عربی که علیه حماس است و در شرایطی که عربستان از مصر خواسته که مانع سفر اسماعیل هنیه شود، خروج وی از غزه را با مشکل مواجه می‌کند. علاوه بر این، گروهی از مقامات حماس به ریاست «یحیی السنوار» برای بهبود روابط و بازگشایی گذرگاه رفح به مصر سفر کرده بودند. این گروه در عین مثبت خواندن دیدارهای مصر، امضای هرگونه قراردادی را تکذیب کردند.(6) نکتۀ قابل توجهی که در این سفر مطرح شد و برای مصر بسیار اهمیت دارد، بحث نقش حماس در مقابله با ناامنی‌های «سیناء» بود. اهمیت همکاری حماس در این زمینه برای مصر تا حدی است که می‌توانند درخواست عربستان مبنی بر جلوگیری از خروج اسماعیل هنیه را در راستای جلب همکاری حماس، نادیده بگیرند. مسألۀ دومی که می‌تواند در سفر اسماعیل هنیه خلل ایجاد کند، فشارهای «اخوان المسلین» بر حماس برای نزدیک نشدن به ایران است و همان‌گونه که اشاره شد، در سفر قبلی اسماعیل هنیه به ایران در سال 2012 اخوان المسلمین از وی درخواست کرده بودند که به ایران سفر نکند. طبیعی است که در صورت سفر اسماعیل هنیه به منطقه، چنین فشاری دوباره از طرف سلفی‌ها و اخوانی‌ها ایجاد خواهد شد. البته در شرایط موجود که حماس همچنان سعی در انکار ارتباطش با اخوان المسلین دارد، این فشار‌ها اثر کمتری خواهد داشت.

اثرات سفر اسماعیل هنیه به ایران
سفر اسماعیل هنیه به عنوان ریاست بزرگترین گروه مقاومت فلسطینی به ایران، از چند جهت قابل بررسی است.
1- نزدیک شدن به محور مقاومت: به همان نسبتی که حماس به محور مقاومت نزدیک شود، قدرت مقابله این جنبش با رژیم صهیونیستی افزایش می‌یابد.

2- ارتباط با ایران: افزایش ارتباط حماس با ایران، اثر تحریم‌های نظام‌های عربی علیه حماس را کاهش می‌دهد.

3- تقویت رابطۀ حزب الله و حماس در جنگ آیندۀ رژیم صهیونیستی با مقاومت اثرگذارخواهد بود.

4- خروج حماس از محور عربی- سنی و بازگشت به محور مقاومت می‌تواند وجود ناتوی عربی (سنی) برای مقابله با ایران را زیر سوال ببرد.

نتیجه‌گیری
سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا اسماعیل هنیه پس از نشست ریاض به ایران سفر خواهد کرد یا نه؟ و اینکه این سفر چه اثراتی را در پی خواهد داشت؟ به‌نظر می‌رسد که اسماعیل هنیه طی ماه‌های آینده به ایران سفر خواهد کرد و سفر وی به عنوان ریاست دفتر سیاسی حماس، فصل جدیدی در ارتباط ایران با جنبش حماس خواهد بود. بهبود روابط دوجانبه، از یک‌سو باعث افزایش قدرت حماس در فلسطین شده و از سوی دیگر، تقویت کنندۀ مواضع قطر در حمایت از حماس خواهد بود.
به نظر می‌رسد که اسماعیل هنیه، در خلال سفر به چند کشور ازجمله ترکیه و قطر به ایران سفر خواهد کرد. این سفر را می‌توان حاصل مطالب زیر ارزیابی کرد:
1- خروج از انزوایی حاصل از پشت کردن کشورهای عربی به حماس پس از نشست ریاض
2- نتیجۀ جلسات حماس با مقامات حزب الله و ایران در لبنان
3- درس گرفتن از اشتباهات گذشته مثل حمایت از معارضین سوریه و پشت کردن به ایران
بدون شک در سفر -احتمالی- اسماعیل هنیه به ایران، حماس با فشارهایی از جانب اخوان المسلین روبرو خواهد شد، اما این فشارها درحال حاضر اثر چندانی نخواهد داشت. دولت مصر نیز بالاجبار در راستای همکاری‌های امنیتی با حماس، به اسماعیل هنیه اجازه سفر از طریق معبر رفح را خواهد داد. این سفر در راستای جلسات مقامات حزب اللهی و ایرانی در لبنان بوده و باعث خروج نسبی حماس از انزوا و افزایش نسبی نفوذ ایران درحماس به عنوان یک گروه سنی است.

کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش های علمی سیاسی ندا،کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی


پی‌نوشت‌ها
1- www.aljazeera.net/news/arabic/2012/2/11/الإخوان-طالبوا-هنية-بعدم-زيارة-إيران
2- https://now.mmedia.me/lb/ar/أرشيف/مصادر-فلسطينية-لقاءات-بين-إيران-وحماس-وحزب-الله-لتسوية-الخلافات
3- https://aawsat.com/home/article/938856/اجتماعات-في-لبنان-تقرب-بين-حماس-والحرس-الثوري
4- http://www.alquds.com/articles/1496133834537019500/
5- https://www.elnnews.com/65756/حماس-هنية-الى-ايران-قريبا-وقيادات-غاد/
6- www.aljazeera.net/news/arabic/2017/6/4/وفد-من-حماس-برئاسة-السنوار-يزور-القاهرة

نام:
ایمیل:
* نظر: