آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۳۱۳
تاریخ انتشار: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۲
فاطمه کاظمی*


چکیده
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در سفر اخیر خود به عربستان در اجلاسی که در آن بیش از 40 نفر از سران کشورهای عربی حضور داشتند، "طرح ناتوی عربی" را مطرح کرد و به صورت جدی بر توسعه روابط گسترده اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس و تبادل اطلاعات امنیتی با رژیم صهیونیستی تاکید کرد. هدف اصلی طرح ناتوی عربی، ضربه زدن به ایران و ممانعت از نفوذ ایران در منطقه است. هم چنین این طرح در صدد این است که بیش از 40 دولت اسلامی سنی از جمله پاکستان را در بر بگیرد و هدف آن تغییر توازن قوا در منطقه و ایجاد تهدیدات اجتماعی علیه مسکو و ایران و سوریه است. در ادامه به اهداف اصلی این طرح و دیدگاه کشورهای عربی نسبت به این طرح می‌پردازیم.

طرح ناتوی عربی
طرح ایجاد ائتلاف عربی از مدت‌ها قبل یعنی از ماه فوریه 2017 از سوی ترامپ، رئیس جمهور آمریکا مطرح شد اما ترامپ، این طرح را تحت عنوان "طرح ناتوی عربی" در سفر اخیر خود به عربستان در اجلاسی که در آن بیش از 40 نفر از سران کشورهای عربی حضور داشتند، اعلام کرد و در صدد اجرای آن بر آمد. دولت ترامپ با هم پیمانان خود از جمله مصر، اردن، عربستان و امارات مذاکراتی را انجام داد و تلاش کرد از طریق این کشورها یک ائتلاف نظامی عربی را تشکیل دهد و از طریق تبادل اطلاعات امنیتی با رژیم صهیونیستی با دشمن مشترک‌شان یعنی ایران مقابله کند.1 هم چنین دولت ترامپ از مقامات مصر خواست تا میزبان ارتش متحد نظامی عربی باشد و به مصر اطمینان داد که این ائتلاف می‌تواند به مثابه پیمان ناتو باشد، یعنی حمله به هر یک از اعضاء، تهدید علیه تمامی اعضاء تلقی می‌شود. آمریکا پیشنهاد حمایت نظامی و اطلاعاتی را مطرح کرد اما طبق گفته مقامات آمریکایی، آمریکا و اسرائیل بخشی از این پیمان، مشمول دفاع مشترک نیست، به عبارت دیگر حمله آمریکا و اسرائیل، عرب‌ها را ملزم به مداخله نمی‌کند و بر عکس این مسئله نیز صادق است.

ترامپ در سفرهای اخیر خود به منطقه، به صورت جدی بر مسئله توسعه روابط گسترده اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس تاکید و تلاش کرد از طریق عادی سازی یا همکاری گسترده کشورهای عربی و اسرائیل مانع نفوذ ایران در منطقه شود و طرح به اصطلاح ناتوی عربی را به اجرا در بیاورد. سفرهای خارجی ترامپ به عربستان و تل آویو نیز با هدف هماهنگی با نیروهای منطقه برای مقابله با محور مقاومت به خصوص در سوریه و ایران، توسعه روابط اسرائیل و عربستان، کشورهای حاشیه خلیج فارس و دیگر کشورهای عربی و نیز ایجاد یک ائتلاف ضد ایرانی و حمایت از رژیم صهیونیستی و تضمین امنیت این رژیم صورت گرفت.
پس از آشنایی مختصر با طرح ناتوی عربی در ادامه به بیان اهداف این طرح و دیدگاه‌های عربی نسبت به این طرح می‌پردازیم.

هدف از طرح ناتوی عربی
هدف اصلی طرح ناتوی عربی، ضربه زدن به ایران و ممانعت از نفوذ ایران در منطقه است.
به طور کلی اهداف کلی این طرح عبارت است از:
1- ایجاد هماهنگی‌های امنیتی بین اسرائیل و کشورهای عربی
2- تغییر توازن قوا در منطقه
3- ایجاد تهدیدات اجتماعی علیه محور مقاومت به خصوص ایران و سوریه و مقابله با روسیه.
4- ضربه زدن به ایران و محور مقاومت در منطقه که این مسئله مهم‌ترین هدف طرح ناتوی عربی به شمار می‌آید.

دیدگاه کشورهای عربی به خصوص مصر، اردن، عربستان و امارات نسبت به این طرح
همان طور که پیش از این اشاره شد دولت ترامپ با هم پیمانان خود از جمله مصر، اردن، عربستان و امارات مذاکراتی را انجام داد و تلاش کرد از طریق این کشورها یک ائتلاف نظامی عربی را تشکیل دهد و از طریق تبادل اطلاعات امنیتی با رژیم صهیونیستی با دشمن مشترک‌شان یعنی ایران مقابله کند. عربستان نیز به عنوان رهبر این ائتلاف از مدت‌‌ها پیش در صدد همسو کردن جهان عرب با رویکردهای ضد ایرانی خود بوده است.

محمد شهاوی، کارشناس نظامی مصر نیز در مورد طرح ناتوی عربی معتقد است که درخواست ترامپ مبنی بر تشکیل ناتوی عریی برای مبارزه با نفوذ ایران در منطقه با اظهارات عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهور مصر در کنفرانس عربی در سال 2015 در شرم الشیخ هماهنگی دارد. در آن کنفرانس سیسی خواستار وجود یک نیروی مشترک عربی برای حمایت از امنیت ملی عربی بود. این کارشناس مصری معتقد است که عربستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس یک دشمن مشترک دارند و آن ایران است و مصر می‌تواند یک نیروی مشترک عربی تشکیل بدهد تا دولت‌های عربی بتوانند امنیت خود را حفظ کنند و تشکیل این نیروی مشترک به نفع امت عربی است.2

در حال حاضر نیز بسیاری از دیپلمات‌های عرب وجود یک نیروی مشترک عربی برای حمایت از امنیت عربی را امری ضروری می‌دانند و حتی حاضر هستند برای تقویت و تثبیت این ائتلاف یا ناتوی عربی از همکاری‌های اطلاعاتی اسرائیل استفاده نمایند و به هماهنگی امنیتی و اطلاعاتی با این رژیم بپردازند. بسیاری از این دیپلمات‌ها اعلام کردند در صورتی که اسرائیل شهرک‌سازی در قدس و کرانه باختری را متوقف کند و دولت آمریکا سفارت را از تل آویو به قدس انتقال ندهد، به صورت علنی با اسرائیل همکاری می‌کنند. اما اسرائیل این امر را رد کرده است. این در حالی است که سران عرب، امتیازهای زیادی به اسرائیلی‌ها دادند تا آنجا که مسئله فلسطین را فراموش کردند و اسرائیل اکنون حتی حاضر نیست در مورد کوچکترین خواسته عرب‌ها که همان توقف شهرک‌سازی است کوتاه بیاید.3

دولت عربستان از مدت‌ها قبل از طریق هماهنگی با ایالات متحده آمریکا در صدد ایجاد یک ائتلاف ضد ایرانی بوده است. به طوری که روزنامه العربیه عربستان در گزارش ماه فوریه خود ضمن مطرح کردن این سوال که چرا عربستان، امارات، مصر و اردن باید یک ارتش متحد نظامی برای مقابله با نفوذ ایران در عراق، سوریه، لبنان و یمن تشکیل دهند، نوشت: این چند دولت از مدت زمانی طولانی با یکدیگر هم پیمان بودند و امروز در جنگ یمن هم شرکت دارند. در حال حاضر شکاف سیاسی زیادی در توازن قوای نظامی در منطقه به خصوص در 8 سال اخیر به وجود آمده است. بعد از امضای قرارداد هسته‌ای ایران، پایبندی آمریکا به منطقه کاهش یافت. این شکاف از توسعه نفوذ ایران در عراق، سوریه و یمن سرچشمه می‌گیرد اما در مورد همکاری ناتوی عربی با اسرائیل، این همکاری اگر سری و مخفیانه باقی بماند بسیار محدود است؛ زیرا اسرائیل در درگیری‌های منطقه حضور دارد اگر چه حضورش محدود و خاموش است؛ اسرائیل در جنگ سوریه حضور دارد یک بار اهداف حزب الله را بمباران می‌کند بار دیگر به داعش حمله می‌کند و به گرو‌ه‌های مختلف اطلاعات جاسوسی می‌دهد، بنابراین ایده ناتو عربی اگر اعلام شود و عملی شود طرحی سری نخواهد بود. همکاری نظامی امری لازم و ضروری است و ایجاد یک پیمان برای مقابله با ایران امری ضروری است. 4

احمد عسیری، مشاور نظامی وزارت دفاع عربستان نیز ماه فوریه اعلام کرده بود که تاکنون طرح ناتوی عربی به صورت رسمی به اجرا در نیامده است اما ما از همکاری نظامی گسترده با جهان عرب استقبال می‌کنیم. ما روابط رسمی با اسرائیل نداریم اما اسرائیل هم مثل ما ایران را تهدیدی جدی می‌دانند و برای مقابله با ایران تلاش می‌کند. اماراتی‌ها و سعودی‌ها از قدرت امنیتی و جاسوسی اسرائیل شگفت‌زده هستند و در صورت تشکیل این ائتلاف و تحقق طرح ناتوی عربی، با اسرائیلی‌ها همکاری می‌کنند و از اطلاعات جاسوسی آنها استفاده می‌کنند. 5

راهکارها
1- همگرایی با برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس و ایجاد شکاف در میان ائتلاف مورد نظر آمریکا و عربستان سعودی
2- استفاده حداکثری از فضای تنش به وجود آمده میان قطر و عربستان. در این زمینه هم راهکارهای دیپلماتیک مد نظر است و هم راهکارهای رسانه‌ای برای استفاده از ظرفیت رسانه‌های برون مرزی
3- به چالش کشیدن عربستان در زمینه رهبری جهان اسلام با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و رسانه‌ای
4- به نظر می‌رسد که یکی از دلایل پیگیری طرح ناتوی عربی، از سوی عربستان، واهمه از قدرت نظامی ایران باشد به همین دلیل تصمیم دارد که متحدینی چون آمریکا را در کنار خود داشته باشد به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود که در پاسخ به تهدیدهای نظامی ایران، عرصه مانور بیشتری برای آن باز شده است.
5- ایران از این پس باید انتظار تحرک‌های علنی بیشتری را در سوریه و حتی مسائل تهدید کننده امنیت ملی خود به ویژه در زمینه قومیت‌ها از جانب این کشورهای عربی داشته باشد.

جمع‌بندی
طرح ائتلاف عربی از مدت‌ها قبل مطرح شده بود و مذاکرات در خصوص عملیاتی شدن این طرح صورت گرفت. ترامپ در سفرهای اخیر خود به منطقه، تحت عنوان طرح ناتوی عربی به صورت جدی این مسئله را پیگیری کرد و در صدد ایجاد یک ائتلاف عربی برآمد. رئیس جمهور آمربکا با تاکید بر مسئله توسعه روابط گسترده اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس، به صورت جدی تلاش کرد طرح به اصطلاح ناتوی عربی را به اجرا در بیاورد و از طریق عادی‌سازی یا همکاری گسترده کشورهای عربی و اسرائیل مانع نفوذ ایران در منطقه شود. بر اساس این طرح قرار است به رهبری عربستان ساختار امنیتی جدید در منطقه را تشکیل دهد و امارات، مصر و اردن تحت نظارت آمریکا در این پیمان نظامی و سیاسی شرکت کنند. هم چنین این طرح در صدد این است که بیش از 40 دولت اسلامی سنی از جمله پاکستان را در بر بگیرد و هدف آن تغییر توازن قوا در منطقه و ایجاد تهدیدات اجتماعی علیه مسکو و ایران و سوریه است.

*کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش های علمی سیاسی ندا،کارشناس مسایل فلسطین

1. عربیک، 3 خرداد 1396،
https://arabic.sputniknews.com/world/201702171022333559-
2. مصری الیوم، جمعه 1 اسفند1395،         http://www.almasryalyoum.com/news/details/1090698
3.  همان
4. العربیه عربستان،3 اسفند 1395،
http://www.alarabiya.net/ar/politics/2017/02/21/-
5. اطلسینفو، موریتانی، 3 اسفند 1395
http://www.atlasinfo.info/node/4017





نام:
ایمیل:
* نظر: