آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۳۱۰
تاریخ انتشار: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۹
عارف بیژن*

(از نگاه اندیشکده‌های روسیه و اروپایی)

چکیده
سفر مهم ترامپ به عربستان و اسرائیل را می‌توان یک روزنه‌ای برای شکل‌گیری اتحادی جدید بین این سه دولت با هدف موازنه سازی منطقه‌ای و تقابل با نفوذ و قدرت‌گیری ایران در نظر گرفت. عربستان و رژیم اسرائیل بر خلاف دوره اوباما که رابطه تقریبا سردی را پشت سر گذاشتند، آنها ترامپ را به عنوان یک میانجی‌گر معرفی می‌کنند که توانایی حل بحران اعراب‌- اسرائیل و برنامه‌ریزی برای مقابله با ایران را دارد. آنچه که برای ایران بایستی مهم باشد شناسایی این تحرکات و اقدام مناسب در جهت ثبات منطقه‌ای خود است.

مقدمه
از سوی رئیس جمهور منتخب آمریکا سفر به عربستان و رژیم صهیونیستی در این مقطع زمانی و انتخاب غرب آسیا به عنوان اولین مقصد، بی سابقه است. در این مورد فقط یک استثناء وجود داشت و اینکه زمانی که آیزنهاور به ریاست جمهوری انتخاب شد بلافاصله قبل از مراسم تحلیف به منطقه جنگی در کره رفت. ادای مراسم دینی ترامپ با همسرش و به همراه دختر یهودی‌اش در کنار دیوار ندبه را می‌توان یک پیام برای اعلام حمایت از پایتختی قدس شریف برای اسرائیل دانست. به نظر می‌رسد هدف اصلی این سفر برنامه‌ای برای مقابله با رشد نفوذ ایران بود و اینکه برای مبارزه با این تهدید، بسیاری از کشورهای جهان عرب و اسرائیل بخواهند اختلافات خود را فراموش کنند و به ترامپ به عنوان یک میانجی برای انعقاد یک پیمان دسته جمعی علیه ایران نگاه کنند. در واقع با دلسردی‌هایی که رژیم اسرائیل و عربستان از زمان ریاست جمهوری اوباما داشتند، اکنون امیدوارند ترامپ مخالفت با ایران را در برنامه‌های خود قرار دهد. با این مقدمه به دلیل اهمیت این موضوع سعی شده از دیدگاه اندیشکده‌هایی مثل شورای روابط بین‌الملل روسیه(ریاک)، مرکز کارنگی مسکو و بنیاد هاینریش بُل آلمان زوایای این دیدار و برنامه‌های ترامپ برای عربستان و رژیم صهیونیستی مورد بررسی قرار گیرد. سوالی که مطرح می‌شود این است که سفر ترامپ به عربستان با چه هدفی صورت گرفته است؟ به نظر می‌رسد این سفر با هدف اجماع‌سازی بین اعراب و رژیم صهیونیستی برای مقابله با نفوذ ایران در منطقه بوده است.

آغاز یک عصر جدید
ترامپ در سخنرانی خود مقابل رسانه‌ها در ریاض، خطاب به رهبران جهان عرب و مسلمان گفت:" فصل جدیدی در روابط با عربستان سعودی و سایر کشورهای اسلامی در راه است. مهم این نیست نحوه زندگی مردم چگونه است یا به چه صورت عبادت می‌کنید، اما باید بر اساس ارزش‌ها و منافع مشترک برای دست‌یابی به آینده‌ای بهتر برای همه مشارکت کنیم. در واقع این یک عملگرایی در عصر جدید است."(1)

در این بین ترامپ سعی می‌کند در نوع ارتباط بین کشورها دین را یک عامل غیر مهم جلوه دهد و با بزرگ جلوه دادن احترام به حقوق بشر یک اتحادی را علیه دشمنان مشترک به خصوص ایران به وجود بیاورد. ترامپی که در زمان انتخابات ریاست جمهوری عربستان را حامی اصلی تروریسم جهانی دانست و ادعا کرد که اسلام از ما متنفر است. علاوه بر این ترامپ عربستان را به رشوه دادن به سیاست مداران آمریکایی متهم کرد و اعلام داشت که عربستان از هیلاری کلینتون حمایت می‌کند. ولید بن طلال بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار سعودی که از سوی عربستان مکلف به جهت دادن به سیاست‌های صهیونیست محور ریاض است ترامپ را مایه ننگ حزب جمهوری خواه و حتی کل آمریکا نامیده بود ولی بعد از انتخابات به نمایندگی از عربستان از ترامپ عذرخواهی کرد. کسی که ریاست شرکت کینگدام هلدینگ را به عهده دارد و منافع آن با منافع سیتی گروپ موسسه مالی عظیم آمریکایی ارتباط پیدا می‌کند.
علاوه بر قرارداد دفاعی 109.7 میلیارد دلار بین آمریکا و عربستان، دو کشور نامه‌ای را به امضاء رساندند که قصد دارند سلاح عربستان را در طول 10 سال دیگر به ارزش 350 میلیارد دلار تامین کنند. هم چنین ایجاد یک صندوق مشترک آمریکا و عربستان برای پروژه‌های زیر ساختی در خاک آمریکا با حجم اولیه 40 میلیارد دلار توافق شد که میزان سرمایه‌گذاری در آن تا 100 میلیارد دلار خواهد رسید. در این راستا عربستان و امارات متحده عربی آماده هستند تا در آینده 100 میلیون دلار به صندوق ایوانکا ترامپ که برای حمایت از زنان کارآفرین در خاورمیانه است پرداخت کنند.(2)

ایالات متحده و هم پیمانان آن علیه ایران
شاید بتوان طرح ناتوی عربی به ابتکار آمریکا و به رهبری عربستان با حضور 50 کشور اسلامی به جز ایران را اقدامی علیه ایران دانست. سخنانی که پادشاه عربستان در اجلاس سران عربی- اسلامی- آمریکایی بیان داشت، اینکه از وقتی شاه در سال 1979 سرنگون شد، ایران در صدر تروریسم جهان قرار دارد نشان از دیدگاه خصمانه آن کشور است. مشابه چنین حرفی را ترامپ بیان داشت که از لبنان تا ایران، عراق، سوریه و یمن؛ ارسال اسلحه، کمک‌های مالی، گروه‌های مختلف افراط‌گرایی که در سراسر منطقه به تخریب می‌پردازند ایران در آن نقش داشته است.
در این اجلاس رهبران جهان اسلام توافق کردند که یگ گروه سرباز ذخیره با 34 هزار نفر برای عملیات‌های ضد تررویستی در عراق و سوریه تشکیل دهند. اگرچه بعید به نظر می‌رسد این اقدام صورت گیرد ولی باید توجه داشت این اتحاد نظامی با محوریت عربستان، اکثریت کشورهای سنی هستند که در بسیاری از جهات مخالف گسترش نفوذ ایران در منطقه هستند و این می‌تواند برای ایران مشکل ساز شود. در این بین باید نقش اسرائیل را نیز در این ناتو عربی- اسلامی مورد بررسی قرار داد. به نظر می‌رسد در قبال کمک‌های میلیاردی عربستان به اسرائیل برای ساخت شهرک در کرانه باختری، اسرائیل همکاری امنیتی مخفی با عربستان داشته باشد.

پیغام برای رژیم اسرائیل
ترامپ و پادشاه عربستان در این دیدار در مورد مناقشه اسرائیل-فلسطین به طور جدی صحبتی را مطرح نکردند، فقط ایالات متحده اشاره‌ای کوتاه به چشم‌انداز صلح بین فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها کرد و تصمیم‌گیری در مورد آن را به دیدار با نتانیاهو و محمود عباس موکول کرد. اگرچه پادشاه عربستان گفت: "تاکید ما به دستیابی به صلح میان فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها است که نیازمند یک عزم و فداکاری مشترک برای رسیدن به منافع همه است." نکته جالب اینکه در این بین از تجاوزهای اسرائیل و حقوق فلسطینی‌ها صحبتی نشد.

ترامپ از سفر خود به عربستان و اسرائیل به دنبال این بود تا یک مثلثی از این سه دولت تشکیل دهد تا بتوانند منافع یکدیگر را در منطقه تامین کنند. بحث خنثی سازی ایران، کاهش تولیدات نفت ایران، فشار اقتصادی به مردم ایران برای مقابله با نظام، انتقال سفارت آمریکا از تل آویو به اورشلیم، بحث صلح با فلسطینی‌ها که اسرائیل ترامپ را به عنوان یک بازیگر فعال و باهوش در این زمینه در نظر می‌گیرند که به هر طریقی امنیت اسرئیل را تامین کند، در این راستا قابل ذکر است.(3)

ترامپ برای جلوگیری از قدرت‌گیری و توافق هسته‌ای ایران که آن را بدترین معامله عمرش نام برده همواره به دنبال متحدان مطمئن در خاورمیانه است تا استراتژی جدیدی را برای مدیریت منطقه اتخاذ کند که بتواند هم زمان مسائل منطقه را حل کند. در واقع این دیدار توانسته بخشی از اهداف ترامپ را پیش ببرد. اینکه توانست یک فضای متقابل را برای آشتی اعراب و اسرائیل به وجود آورد، کاری که در دوره اوباما به سردی گرائیده بود. در واقع آن چیزی که ترامپ را در قبال صلح اعراب-اسرائیل و به ویژه اسرائیل‌- فلسطین راضی نگه می‌دارد یک قرارداد صلح موفق است در صورتی که اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها به روند صلح متعهد باشند. اما اقداماتی از قبیل انتصاب دیوید فریدمن که مخالف دولت فلسطین و مدافع سر سخت دولت اسرائیل است به عنوان سفیر جدید آمریکا در اسرائیل و انتخاب جارد کوشنر داماد ترامپ و مشاور ارشد او که پیوندهای شخصی و تجاری با جامعه یهودیان و اسرائیل دارد، قطعا روی قرارداد صلح خاومیانه تاثیر منفی می‌گذارد.(4)

نتیجه‌گیری
سوالی که طرح شد اینکه سفر ترامپ به عربستان با چه هدفی صورت گرفته است؟ آنچه که قابل فهم است ترامپ این سفر را برای هم پیمانی و اجماع‌سازی بین اعراب و رژیم صهیونیستی برای مقابله با نفوذ ایران در منطقه صورت داد. آنچه که مشخص است اسرائیل و عربستان در مواضعی اختلاف دارند ولی آن چیزی که این دو دولت را به هم نزدیک کرده احساس تهدید از جانب ایران و محور مقاومت است. این دولت‌ها سعی کرده‌اند ایران هراسی و شیعه هراسی را در سطح جهان بزرگ نمایی کنند و از این طریق بتوانند ایران را منزوی و تضعیف کنند.

کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش های علمی سیاسی ندا، کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای

پی نوشت‌ها:
1- http://carnegie.ru/commentary/?fa=70048
2- http://carnegie.ru/commentary/?fa=70048
3- http://russiancouncil.ru/en/blogs/mathew-maavak/the-baneful-apocalyptic-triad-of-usa-israel-and-saudi-arabia/
4- https://www.boell.de/en/2017/05/12/another-shot-peace-deal-what-we-know-after-trumps-meeting-abbas

نام:
ایمیل:
* نظر: