آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۳۰۹
تاریخ انتشار: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۱:۲۱
یوسف باقری*

چکیده
دونالد ترامپ رئیس‎جمهور آمریکا از ماه‎ها پیش عزم جدی خود مبنی بر به سرانجام رساندن منازعه فلسطینی- صهیونیستی را آشکار ساخت. جدیدترین ایده و ابتکار برای ایجاد پیمان صلح اسرائیلی- فلسطینی، انتقال قسمت‎هایی از منطقه C به منطقه B است. هرچند طرح‎ها و ابتکارات ترامپ برای این پایان‎بخشی، اسرائیل محور بود و کمترین مناسبت را با حقوق فلسطینیان داشت، اما وی در پیشبرد این چشم‎انداز، بر همراهی کشورهای سنی عربی بسیار امیدوار بوده و هست کما اینکه در ریاض بر ضرورت نزدیکی عرب‌ها با اسرائیل تأکید بسیار کرد. اهداف مهم در پس چنین طرح‎ها و ایده‎هایی، عادی‌سازی روابط رژیم اسرائیل با جهان عرب، تحت فشار قراردادن ایران و گرفتن دست بالا در بحران سوریه است. اما در خصوص طرح باید گفت که این نقل مکان شامل انتقال از سرزمین‎هایی است که تحت حاکمیت کامل اسراییل است به حاکمیت محدود فلسطینی. به زبان ساده‌تر، انتقال سرزمین‎هایی از منطقه «C» به منطقه «B». آمریکایی‌ها به عنوان بخشی از معامله‎ای بزرگ با جهان عرب، این انتقال را مأموریت امکان‌پذیری برای حکومت اسرائیل می‎داند. در مقابل، آمریکا از فلسطینی‎ها می‎خواهد که همکاری امنیتی با اسرائیل داشته باشند، پرداخت پول به اسیران فلسطینی محبوس در زندان‎های اسرائیل را متوقف‌کنند و غیره.

مقدمه
طرح‏ها و ابتکارهایی که برای پایان بخشیدن به منازعه اسرائیلی- فلسطینی وجود داشته‌اند بی‎شمار و درعین حال ناموفق و بی‎نتیجه بوده‎اند؛ عمده ضعف این طرح‏ها، نامساوی بودن امتیازات تقسیمی است. از سال­های دهه 1970 میلادی ایالات متحده تلاش‎هایی تحت عنوان ایجاد مصالحه که عملاَ هدفش مشروعیت بخشیدن به رژیم اشغالگر اسرائیل بوده است، صورت داده است. جدیدترین این طرح‎ها، انتقال قسمت‎هایی از منطقه «C» به منطقه «B» در کرانه باختری است که ظاهراَ به عنوان امتیازی برای طرف فلسطینی تعبیر شده است. اما سوالی که اینجا مطرح می‎شود این است که هدف ایالات متحده از پیشنهاد چنین طرح و ابتکاری چیست؟ در پاسخ به این سؤال، فرضیه ما این است: این طرح تلاشی برای عادی‌سازی بیش‎از پیش روابط میان اسرائیل و کشورهای عربی است تا از قبلِ آن به هدف مهم‎تر- ایران- بپردازند که پیامد این امر نیز چه بسا تا حد زیادی خاتمه یافتن مسئله فلسطین باشد. در این راستا، ابتدا ویژگی‌های کلی طرح صلح جدید آمریکا مطرح می‌شود، سپس اهداف اصلی آن تبیین می‌گردد، درمرحله بعد، مطالبات از طرف فلسطینی برای این طرح لحاظ می‌گردد و در ادامه، موضع عربستان و امارات نسبت به آن تشریح می‌شود. در پایان نیز راهکارهایی برای مقابله با این موضوع بیان می‌شود.

1- مشخصه کلی طرح صلح جدید آمریکا
به عنوان بخشی از معامله‎ای بزرگ با جهان عرب، دولت ترامپ ایده انتقال قسمت‎هایی از مناطق «C» به منطقه «B» را مطرح کرده است. دولت ترامپ قبلاَ سامریه را به عنوان منطقه‎ای احتمالی برای نقل مکان اسرائیلی‎ها معرفی کرده بود، که از طریق آن به جهان عرب بفهماند اسرائیل به راه‎حل دو دولت متعهد است. این نقل مکان شامل انتقال از سرزمین‎هایی است که تحت حاکمیت کامل است به حاکمیت محدود فلسطینی. به زبان ساده‌تر، انتقال سرزمین‎هایی از منطقه «C» به منطقه «B». آمریکایی‌ها به عنوان بخشی از معامله‎ای بزرگ با جهان عرب، این انتقال را مأموریت امکان‌ پذیری برای حکومت اسرائیل می‎داند.1 در واقع نگاه آمریکایی‎ها این است که این حداکثر امتیازی است که رژیم صهیونیستی می‎پردازد.
جیسون گرینبلات2 که به عنوان نماینده ویژه دولت ترامپ برای ایجاد مصالحه میان رژیم صهیونیستی و فلسطین انتخاب شده است به همراه همکارانش قبلاَ آنچه را که در گزارش کاری‌شان به عنوان «بازتعریفی از سرزمین‎ کرانه باختری3» آمده بود را به سعودی‎ها، اماراتی‎ها و فلسطینیان ارائه کرده‌اند. آنها در مورد تعریف تغییرات در مناطق کوچک و نه بزرگ صحبت می‎کنند؛ چیزی نمادین که به جهان عرب نشان خواهد داد که اسرائیل نه در لفظ بلکه در عمل، مایل به ایجاد پیشرفت در راه‎حل دو دولت است و این کشور قصدی برای انضمام همه سرزمین‎ها را ندارد.

2- هدف واقعی از ارائه این پیشنهاد در شرایط فعلی چیست؟
به نظر می‎رسد دلایل طرح چنین پیشنهادی را باید در ابعادی کلان‎تر جستجو کرد. به تعبیری این ابتکار در درجه اول با محوریت و دغدغه حل منازعه اسرائیلی- فلسطینی نیست، بلکه سیاستی است با هدف و محوریت منازعه سعودی- ایرانی. در حقیقت دونالد ترامپ از همان دوران کارزار انتخاباتی، علیه ایران لفاظی می‏کرد و زمانی هم که به عنوان رئیس‏ جمهور انتخاب شد، با قدرتی که در اختیار داشت به عملیاتی کردن رویکرد منفی‌اش در قبال ایران اقدام کرد. در این روند چندین اقدام به عمل آورد که از جمله آن می‎توان به قانون منع مهاجرت اتباع هفت کشور مسلمان به آمریکا، سنگ اندازی در مسیر اجرای برجام و این اواخر هم حضور در عربستان و دامن زدن به ایران هراسی اشاره کرد. ترامپ در ریاض در جلوی رهبرانی از سراسر جهان اسلام قرار گرفت و از آنها خواست که کشور ایران را که طبق تعبیر او، سوخت آتش منازعه و تروریسم را تأمین می‎کند، منزوی سازند4. بنا به گزارش وال استریت ژورنال، آمریکایی‎ها از عربستان سعودی خواسته‎اند تا جهشی اساسی در عادی‌سازی با اسرائیل داشته باشند، مثلاَ خطوط تلفن مستقیم میان دوکشور برقرار شود، اسرائیلی‎ها اجازه بیابند در عربستان تجارت کنند و به هواپیماهای اسرائیلی برای پرواز از مسیر هوایی عربستان برای رسیدن شرق دور اجازه دهد.5
در همین راستا، عادل الجبیر وزیر امور خارجه سعودی در 20 می در ریاض و طی کنفرانسی خبری با رکس تیلرسون وزیرخارجه آمریکا اعلام داشت که کشورش در توانمندی‎های دونالد ترامپ برای ایجاد توافق صلحی میان اسرائیلی‎ها و فلسطینیان تردیدی ندارد و ریاض آماده است تا در این راه کمک کند. جبیر دراین کنفرانس گفت «خوشبینی پادشاه دراین است که ترامپ با رویکرد و عزمی تازه، می‎تواند پایانی برای این منازعه طولانی مدت بیابد. ترامپ مطمئناَ دیدگاهی دارد و ما اعتقاد داریم که وی قدرت و صلابت دارد. پادشاهی سعودی نیز برای همکاری با ایالات متحده به منظور برقراری صلح میان اسرائیلی‎ها و فلسطینیان و میان اسرائیلی‏ها و اعراب آماده شده است6».

3- ما به ازاء چنین لطفی به فلسطینیان چیست؟
این طرح اگرچه آنگونه که پیشتر مورد بحث قرار گرفت جانب اسرائیل را دارد، اما تلقی آمریکا این است که در این طرح امتیازات برجسته‎ای نصیب طرف فلسطینی شده است. چنین تلقی نیز طبیعی است چراکه تشکیلات خودگردان خیال‎پردازانه داوری و حکمیت در بحث صلح را به دونالد ترامپ واگذار کرده است و با فاصله گرفتن از آرمان فلسطین، خود را به امتیازات جزئی قانع ساخته است. در مقابل آمریکا از فلسطینی‎ها می‎خواهد که همکاری امنیتی با اسرائیل داشته باشند، پرداخت پول به تروریست‎های محبوس در زندان‎های اسرائیل را متوقف سازند و غیره.7
ظاهراَ آمریکا منتظر است هر دو طرف دور میز بیایند. گرینبلات هنوز در منطقه حضور دارد تا اطمینان یابد هیچ طرفی از آن خارج نشود. در مرحله بعد، به دنبال مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و جهان عرب که از سوی عربستان مدیریت می‌شد و نیز مذاکرات میان اسرائیل و فلسطینیان، آمریکایی‌ها درحال تدارک نشستی در واشنگتن هستند. دستیاران نزدیک ترامپ درحال فشار بر وی برای برگزاری نشستی در ماه آتی در واشنگتن هستند.8

4- نگاه عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس درباره صلح با رژیم صهیونیستی
عربستان پیشتر راه‎حلی برای منازعه فلسطینی- اسرائیلی و تحت عنوان «ابتکار صلح عربی» ارائه کرده بود که 22 عضو اتحادیه عرب در سال 2002 آن را تأیید کردند. این ابتکار خواهان صلح میان دولت‎های عرب و اسرائیل، در عوض عقب‎نشینی اسرائیل به مرزهای قبل از جنگ 1967، تأسیس دولتی فلسطینی در کرانه باختری و نوار غزه به پایتختی قدس شرقی، و راه‌حلی واقعی برای مسئله آوارگان فلسطینی بود9. با اینکه اسرائیل زیربار چنین طرح‏هایی نرفت، اما در ماه‎های اخیر نتانیاهو مدعی هم‌پیمانی استراتژیک رو به افزایش با کشورهای خلیج فارس بر سر خصومت مشترکشان با ایران، شده است و می‎داند که عربستان نیز مطلقاَ دیدگاه‌ها و مواضع گذشته را ندارد.
«جیسون ایساکسون»10 دستیار مدیر اجرایی جامعه یهودیان آمریکایی در همین رابطه گفت: «علی‌رغم ناامیدی کشورهای عربی خلیج‎فارس از رفتار اسرائیل در رابطه با فلسطینیان، این کشورها می‏دانند اسرائیل کشوری قوی، پیشرفته و با ارتشی است که می‎تواند علیه دشمن مشترک آنها اقدام کند و از ظرفیت‎های اطلاعاتی برخوردار است که می‏تواند خیلی خوب با نیازها و ظرفیت‎های دولت‎ها عربی خلیج فارس جور شود.11 مجموعه این رفتارها می‎تواند مسیر صلح را هموار کند.
ترامپ نیز در بدو ورود به رژیم صهیونیستی گفت: «..... نسل جدید رهبران عربی حاشیه خلیج فارس تغییرات بنیادینی در نگرششان وجود دارد؛ نسل جدید رهبران نظیر محمد بن سلمان جانشین ولیعهد سعودی و محمد بن زاید ولیعهد ابوظبی، نقشی که اسرائیل می‎تواند در اقتصاد و سیاست‎های امنیتی آنها ایفا کند را تشخیص داده‎اند.»12
 توسعه در روند صلح تنها چند روز پس از ملاقات تاریخی ترامپ با رهبران خاورمیانه‎ای ایجاد شد. موضوعی که شامل پیش‏نویس طرحی است که از سوی کشورهای عربی سنی خلیج فارس ارائه شده بود و پیوندهای نزدیکتر سیاسی و دیپلماتیک با اسرائیل را در عوض جهشی قابل ملاحظه در از سرگیری فرایند صلح فلسطینی پیشنهاد می‏کرد. این طرح به هواپیماهای اسرائیلی اجازه خواهد داد تا بر فراز آسمان این کشورها حرکت کنند و این امر ارتباط با دولت یهود را میسر می‌سازد، در عوض دولت‌های خلیج فارس از اسرائیل می‎خواهند تا شهرک‎سازی‌‎ها در کرانه باختری را متوقف سازند و موانع تجارت در نوار غزه را بردارند.13
در مجموع عربستان و امارات پیشتاز کشورهای عربی در عادی سازی روابط با اسرائیل بوده‎اند. در حقیقت فلسطین قربانی تمنای ریاض به گسترش رابطه با رژیم صهیونیستی و آمریکا شده است. به تعبیری دیگر دشمنی سعودی با جمهوری اسلامی ایران و تلاش برای مقابله با نفوذ کشورمان در منطقه باعث گردیده که عربستان دست نیاز و دوستی به سوی دیگران حتی اسرائیل دراز کند. طبیعی است که در این شرایط، جبهه عربی ضد مقاومت در منطقه ناچار از ارائه امتیازاتی به اسرائیل است. اولین مصداق کوتاه آمدن عرب‌ها را در همین چند روز اخیر شاهد بودیم؛ آنجایی که رژیم صهیونیستی تصمیم بر ساخت 2600 واحد خانه در یهودیه و سامریه در چند روز اخیر گرفت؛ چنین پروژه‌ای آنقدر عظیم است که آویگدور لیبرمن وزیر دفاع این رژیم این روند شهرک‌سازی را از سال 1992 به این سو، بی‎سابقه خواند. اما پاسخ به این جاه‏طلبی همانا سکوت عربستان و امارات و سایر کشورهای سنی عربی است.

5- نتیجه‌گیری
به خاطر ائتلاف اخیر ترامپ با کشورهای عربی، اسرائیل تلاش دارد از فرصت پیش‎آمده بیشترین استفاده را در بحث شهرک‏سازی‎ها کند. بحث انتقال مناطقی از C به B نیز عملاً با هدف تلقین این باور به جهان عرب است که بدانید اسرائیل خود را پایبند به راه‎حل دو دولت می‏داند. در واقع این طرح تا حدی پاسخی است به روند عادی سازی که عربستان و غالب کشورهای عربی سنی در مناسبات خود با اسرائیل پیش گرفته‎اند؛ با این مضمون که در بستر مبارزه با ایران بهتر است عداوت‎های میان خود را کنار بگذاریم تا بتوانیم به بهترین نحو نفوذ و اثرگذاری ایران در منطقه را به چالش بکشیم.

*کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش های علمی سیاسی ندا، دانشجوی دکتری مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

1. Alex Fishman, www.ynetnews.com 29/05/2017
2. Jason Greenblatt
3. A redefinition of west bank lands
4. Ben Hubbard & Thomas Erdbrink, www.nytimes.com, 21/05/2017
5.Alex Fishman, www.ynetnews.com 29/05/2017
6. www.timesofisrael.com 20/05/2017
7. Alex Fishman, Ibid
8 . Alex Fishman, Ibid
9 . Ben Hubbard & Ian Fisher. www.nytimes.com 23/05.2017
10. Jason Isaacson
11 . Ben Hubbard & Ian Fisher, Ibid
12. Ibid
13. Christopher Wallace, www.foxnews.com 16/05/2017


منابع
- Fishman, Alex, American plan is to deal with northern Samaria first, 29/05/2017, at: file://///n-sh/ShareFile/G5/1044/%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A8 %D9%84%D8%A7%D8%AA/Ynetnews%20Opinion%20-%20American%20plan %20is%20to%20deal%20with%20northern%20Samaria%20first.htm
- Hubbard, Ben and Ian Fisher, Trump’s Saudi Arabia trip figures into plan for Palestinian deal, 23/05/2017, at: https://www.nytimes.com/2017/05/23/world/middleeast/trump-trip-saudi-arabia-palestinians.html?_r=0
- Hubbard, Ben and Thomas Erdbrink, in Saudi Arabia, Trump reaches out to sunny nations, at Iran’s expense, 21/05/2017, at: https://www.nytimes.com/2017/05/21/world/middleeast/saudi-arabia-iran-donald-trump.html?mcubz=2&_r=0
- Israel national news, Trump administration: no condemnation of settlement construction, 09/06/2017, at: http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/230802
- Times of Israel staff and Agencies, US president’s vision and decisiveness; says kingdom prepared to work with US toward accord, 20/05/2017, at: http://www.timesofisrael.com/saudi-fm-riyadh-confident-in-trumps-abilities-to-broker-israeli-palestinian-peace/
- Wallace, Christopher, Gulf states warm to Israel, see possibility of Palestinian peace deal, 16/05/2017, at: http://www.foxnews.com/world/2017/05/16/gulf-states-warm-to-israel-see-possibility-palestinian-peace-deal.html

نام:
ایمیل:
* نظر: