آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۵۳۰۸
تاریخ انتشار: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۰:۴۹
سلمان رضوی*


چکیده
رسانه‌ها، تشکیل نیروی 34 هزار نفری از کشورهای اسلامی برای اعزام به سوریه و عراق را که در بیانیه پایانی اجلاس ریاض قید شده بود را ناتوی عربی نام گذاشتند. به نظر می‌رسد عوامل منتهی به شکست این طرح بیش از علل موفقیت این طرح باشد و از اینرو، طرح ناتوی عربی طرحی از پیش شکست خورده محسوب می‌شود. در این گزارش علاوه بر تحلیل علل احتمالی توفیق یا شکست ناتوی عربی، به چند پیشنهاد نیز اشاره می‌شود.

مقدمه
تشکیل نیروی 34 هزار نفری از جهان اسلام برای سوریه و عراق به عنوان یکی از بندهای بیانیه پایانی اجلاس ریاض به همراه این بند یعنی تاسیس مرکز جهانی مبارزه با تروریسم با مرکزیت ریاض(1)، از سوی رسانه‌ها و تحلیل‌گران به ناتوی عربی معروف شد. برای تحلیل این مساله به این سوالات پاسخ می‌دهیم: ناتوی عربی از چه پیشینه و سابقه‌ای برخوردار است؟ چه آینده‌ای (توفیق یا شکست) برای آن محتمل است؟ در پاسخ می‌توان این فرضیه را مطرح کرد که وجود بی اعتمادی بالا میان کشورهای عربی و مخالفت رژیم صهیونیستی با ایجاد یک ناتوی عربی واقعی، موجبات شکست این طرح را فراهم خواهد کرد.

الف- پیشینه و عوامل
هدف از تشکیل ناتوی عربی، تعیین یک چارچوب و اصول اساسی برای ائتلافی از کشورهای عربی که زمینه را برای یک ساختار سازمانی رسمی و امنیتی، شبیه ناتو آماده می‌کند. ریشه و سابقه سازمان نظامی عربی یا ناتوی عربی را باید در اتحادیه عرب که در سال 1945 تاسیس شد پیگیری کرد. چرا که 5 سال بعد، آنان قرارداد دفاع متقابل شبیه قرارداد دفاعی ناتو بین خودشان امضا کردند.(2) سپس در سال 1976 نیروی بازدارنده‌ای را به لبنان فرستادند و در سال 2011 نیز برای سرکوب قیام مردم بحرین، نیروی نظامی شورای همکاری خلیج فارس اعزام شد(3) و در نهایت به ائتلاف ناکام نیروهای ائتلاف عربی در سال 2014 برای حمله به یمن اشاره کرد.
طرح ناتوی عربی بر یک نیروی 34هزار نفری متمرکز خواهد بود که بر اساس بیانیه صادره، در سال 2018 تشکیل خواهد شد. به نظر می‌رسد عربستان و امارات متحده عربی بخش مالی آن را برعهده گرفته و کشورهای مصر و اردن لجستیک و نیروی انسانی‌اش را تامین خواهند کرد. در صورتی که در راستای منافع آمریکا باشد طبیعتا آمریکا و رژیم صهیونیستی تشکیل‌دهنده ضلع حمایت بین‌المللی و پشتیبان اطلاعاتی آن خواهند بود.
عوامل متعددی در ارایه این طرح در شرایط زمانی و مکانی کنونی مطرح است.طبیعتا رقابت خصمانه عربستان با ایران مهم ترین عامل محسوب می‌شود. چرا که به زعم آنان، ایران با نفوذ خود در عراق، سوریه، یمن و لبنان، عملا حوزه عملیاتی منطقه‌ای عربستان را بسیار تنگ و محدود کرده است. سیاست‌های دولت ترامپ در انتقال هزینه‌های جنگ و درگیری‌های منطقه‌ای به دولت‌های همان منطقه از دیگر دلایل حمایت آمریکا از این طرح می‌باشد. علاوه بر این تلاش‌های رژیم صهیونیستی در گسترش روابط با کشورهای عربی به ویژه عربستان در قالب تبادل اطلاعاتی و داده‌های امنیتی را باید مدنظر قرار داد.

ب- توفیق یا شکست
 تحلیل‌گران به نشانه‌هایی چون روابط مطلوب مصر و رژیم صهیونیستی، گسترش روابط غیرعلنی عربستان با رژیم صهیونیستی و آمریکا، افزایش مشکلات ایران با عربستان و ترکیه، تداوم روابط سرد ایران و مصر و نهایتا افزایش نگرانی عربستان، اردن و ترکیه از گسترش قدرت و نفوذ ایران در عراق و سوریه اشاره می‌کنند که شرایط را برای توفیق طرح ناتوی عربی فراهم می‌کند.
اما در مقابل نشانه‌های بیشتری برای شکست این طرح وجود دارد که عبارتند از: عدم وجود اتفاق نظر میان دولت‌های عربی مبنی بر اولویت خطر ایران، وجود بی اعتمادی مزمن و ریشه دار در میان دولت‌های عربی و حکام عرب نسبت به یکدیگر، اختلافات عربستان و قطر با مصر و ترکیه در باب حمایت یا عدم حمایت از اخوان المسلمین، عدم همراهی عراق، سوریه و حتی قطر و عمان با سیاست‌های منطقه‌ای عربستان، رقابت میان عربستان و مصر در سطح جهان عرب و مصر و قطر در سطح جهان شورای همکاری خلیج فارس، عدم وجود همکاری نظامی سازمان یافته و موفق در کارنامه کشورهای عربی.

قابل ذکر است که بلافاصله بعد از نشست ریاض، شاهد مواضع متفاوتی از سوی تعدادی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بودیم. در این رابطه وزیر امور خارجه عمان طی مصاحبه‌ای با bbc عربی بر روابط ویژه با ایران تاکید می‌کند. امیر کویت نیز در دیدار با سفیر ایران در کویت بر گسترش روابط با ایران اشاره داشته و شاهد گفتگوی تلفنی امیر قطر با آقای روحانی رییس جمهور ایران بودیم که در آن وی بر نقش ثبات ساز ایران در منطقه اشاره و بر حزب الله به جنبشی مقاوم تاکید ورزید.

نتیجه‌گیری
آیا تشکیل ناتوی عربی قرین موفقیت خواهد بود؟ به نظر می‌رسد با وجود اختلافات مزمن و عمیق در جهان عرب، حضور و نفوذ محور مقاومت به رهبری ایران در منطقه غرب آسیا و تصنعی بودن سازمان نظامی یا ناتوی عربی در رفع نیازهای واقعی این کشورها، ما شاهد شکل‌گیری یک سازمان نظامی قوی در جهان عرب نخواهیم بود. ضمن اینکه رژیم صهیونیستی هیچ گاه با ناتوی عربی که در پی تامین نیازها و اهداف واقعی و ملی کشورهای عربی باشد موافقت و همراهی نخواهد کرد. چرا که جنگ‌های چهارگانه اسراییلی‌عربی (1948-1956-1967-1973) همواره میان رژیم اسراییل و کشورهای عربی موسس اتحادیه عرب (مصر، سوریه، عراق، عربستان، اردن و لبنان) بوده است و اسراییلی‌ها هیچ گاه از تقویت ارتش‌های عربی خوشحال و راضی نخواهند بود.

نکته آخر این است که هرچند که ناتوی عربی از پیش شکست خورده است اما پارادایم آن از طریق کنسرسیوم‌های اطلاعاتی- امنیتی در حال جاافتادن است. همکاری‌های رژیم اسراییل با عربستان در سوریه و یمن و همکاری‌های امنیتی اسراییل با اردن و مصر ازجمله مصادیق کنسرسیوم اطلاعاتی‌ امنیتی است. این تعاملات امنیتی و اطلاعاتی در حال شکل‌گیری، به مثابه پارادایم ناتوی عربی است که امری خطرناک به حساب می آید.

* کارشناس موسسه تحقیقات و پژوهش علمی سیاسی ندا، دانشجوی دکتری مطالعات آمریکا و مسئول گروه صهیونیسم


پانوشت‌ها:
1-"بیانیه ریاض حاوی چه نکاتی است؟" در
fa.alalam.ir/news/1971772
2- وحیده احمدی، "رویکرد اتحادیه عرب به مساله فلسطینی‌ها " فصلنامه مطالعات فلسطین، پاییز و زمستان 1392، شماره پیاپی 22 و 23 ، موسسه تحقیقات و پژوهش‌های سیاسی علمی ندا.
3- Dr.Florence Gaub. "An arab nato in the making? Middle eastermilitary cooperation”. Strategic studies institute u.s army war college Carlisle pa (SSI). Since 2011. At: http://ssi.armywarcollege.edu/pubs/display.cfm?pubID=1329
نام:
ایمیل:
* نظر: