آخرین اخبار
کد خبر: ۳۱۲۳۴۴
تاریخ انتشار: ۲۵ شهريور ۱۳۹۴ - ۱۴:۲۴
بولتن شماره 26
گزارش سیاسی

مهندس زکی اغباریة


معمولا برنامه­ریزی، وسیله و ابزاری موثر و ضروری برای ادامه زندگی بشر و استفاده از منابع و ثروت‌های زمین به بهترین شکل به شمار می‌رود. در فرایند برنامه­ریزی، مهارت‌ها و تخصص‌های متنوعی در زمینه‌های مختلف زندگی مثل زمینه­های اقتصادی، تربیتی، عمرانی، اجتماعی و محیطی جمع می‌شوند، به منظور وضع یک طرح برای آینده با هم همکاری می­کنند، زمینه‌های پیشرفت شهرها را دسته­بندی می‌کنند و به دنبال آن، تمام ساکنان شهرها می‌توانند نیازهای ضروری خود را برای ادامه زندگی و پیشرفت در آینده فراهم کنند.

اسرائیل، مفاهیم فلسفه برنامه­ریزی را تغییر داده است زیرا این رژیم، زمانی این مفاهیم را اجرا می‌کند که برنامه‌ریزی، گروه­های یهودی را در بگیرد و هنگامی­که برنامه‌ریزی مربوط به گروه­های عربی در این کشور است، این مفاهیم را واژگون می‌کند. گویا طرح‌های منطقه‌ای و کشوری اسرائیل به طور کلی، یک وظیفه واحد را انجام می‌دهند و آن، تثبیت ایده کشور یهودی به معنای واقعی کلمه است. اسرائیل برای تثبیت این ایده به قوانین و مصوباتی متوسل می‌شود که از آغاز تشکیل اسرائیل در فلسطین اشغالی این قوانین را تهیه و اجرا کرده است و به کمک این قوانین نامشروع توانسته است بخش زیادی از زمین‌های عربی(یعنی 93 درصد از زمین‌های عربی) را تحت سلطه خود بگیرد. اسرائیل به منظور یهودی­سازی و تثبیت حاکمیت خود بر این سرزمین، فهرست بلندبالایی از طرح‌های کشوری و منطقه‌ای تهیه کرد و این امر، موجب افزایش شکاف بین جامعه عربی و یهودی شد زیرا این طرح‌ها تا حد زیادی باعث توسعه شهرها و گروه­های یهودی می‌شد و به زیان اقلیت عربی و سرزمین عربی بود.

برنامه­ریزی در «اسرائیل» به صورتی بسیار شگفت‌انگیز صورت می‌گیرد زیرا رژیم اسرائیل، بودجه فراوانی را برای برنامه­ریزی اختصاص می‌دهد.
آن­چه که در «اسرائیل» بر برنامه­ریزی غلبه دارد، سیاست است زیرا برنامه ­ریزی در اسرائیل از عملیات سیاسی نشات می‌گیرد و در ورای آن، ایدئولوژی صهیونیسم مبنی بر این­که زمین، پایه و اساس استعمار یهودی است، نهفته است.
منابع این پژوهش، منابع آکادمیک است. این پژوهش به تجربه شخصی پژوهش­گر در اداره برنامه‌ریزی و فعالیت 10 ساله وی در وادی عاره و ام الفحم و در موسسه وقف و میراث الاقصی و عضویت وی در کمیته برنامه­ریزی در منطقه حیفا که وابسته به وزارت کشور است، تکیه دارد.
یهودی­سازی و ابزارهای آن
همان­طور که قبلا اشاره کردیم، محرک اصلی برای موضوع برنامه­ریزی رژیم اسرائیل، یهودی‌سازی تمام سرزمین فلسطین از طریق استفاده از سازمان‌ها و قوانینی است که در دوره قیمومیت بریتانیا به کار گرفته شدند. هم­چنین اسرائیل تلاش کرد از آغاز تشکیل دولت تا امروز، ابزارها و قوانین جدیدی را برای یهودی‌سازی فلسطین، وضع کند.
طبق اطلاعات منابع یهودی مثل اطلاعات تسور، نویسنده اسرائیلی، اسرائیل در آغاز دهه 1950 بر بیش از 92 درصد از زمین­های فلسطین مسلط شد. در جدول زیر، فهرست مالکیت اراضی در آغاز تشکیل دولت نشان داده شده است.

جدول شماره 4: فهرست مالکیت زمین­های فلسطین اشغالی در سال 1948
 
برنامه­ ریزی و یهودیت دولت 

علاوه بر این، اسرائیل به بهانه‌‌های مختلف،460 هزار دونم از زمین‌های عربی را مصادره کرد. مصادره و سیطره بر تمام زمین‌های فلسطین از طریق روش‌های قانونی صورت گرفت و به این ترتیب، اسرائیلی‌ها موفق شدند از طریق روش‌های قانونی و از طریق سازمان‌های برنامه‌ریزی و توسعه صهیونیستی، بیشتر زمین‌های عربی را مصادره کنند و بر این زمین‌ها سیطره یابند.
در اینجا به فهرستی از این قوانین که رژیم اسرائیل برای مصادره و سیطره بر زمین‌های عربی به کار گرفت، اشاره می‌کنیم. این قوانین عبارتند از:
1- قانون اراضی(مصادره زمین به بهانه مصالح عمومی)(مصوب سال 1943).
2- لایحه‌قانونی فوق­العاده در مورد کشت زمین‌های بایر و استفاده از منابع آب‌هایی که از آن استفاده نمی‌شد(مصوب سال 1943).
3- لایحه‌قانونی فوق­العاده(ماده 125 برای بستن مناطق معینی به کار گرفته شد و مانع ورود ساکنان عرب به زمین‌هایشان شد. سپس اسرائیل، زمین‌های عرب‌های فلسطین را مصادره کرد به این بهانه که از این زمین‌ها استفاده‌ای نمی‌شود یا در حال حاضر، تحت تصرف صاحبان آنها نیست(مصوب سال 1945).
4- قانون مصادره زمین در شرایط اضطراری(مصوب سال1950).
5- قانون املاک غایبان(مصوب سال1950).
6- قانون سازمان توسعه در حوزه انتقال املاک(مصوب سال 1951).
7- قانون املاک دولتی(مصوب سال 1951).
8- قانون مالکیت اراضی(مصوب سال 1953).
9- قانون صندوق اراضی اسرائیل(کرین کایمت keren kayemet)(مصوب سال 1953).
10-قانون مصادره زمین‌ها (دستورهای موقت)(مصوب سال 1956).
11- قانون محدودیت زمان(مصوب سال 1958).
12- قانون اداره زمین‌های اسرائیل.(مصوب سال 1960).
13- قانون اساسی زمین‌های اسرائیل.(مصوب سال 1960).
14- قانون جنگل­ها‌(مصوب سال 1926).
15- قانون برخورداری از حقوق مساوی در زمین‌ها(مصوب سال 1928).
16-  قانون تصاحب زمین‌های نقب( قرارداد صلح با مصر)(مصوب سال 1980).

مقامات اسرائیلی به موجب قانون املاک غایبان توانستند بر حدود 40 درصد از زمین‌های فلسطینیان در فلسطین اشغالی مسلط شوند. ابان لوستیک می‌گوید: «حدود 81 هزار نفر از مجموع 160 هزار فلسطینی و افرادی که در فلسطین اشغالی باقی ماندند، غایبان حاضر محسوب می‌شدند.»

گاد برزلای پژوهشگر، ارتباط بین یهودی بودن کشور و فرایند قانون­گذاری و ارتباط با اقلیت فلسطینی را به صورت زیر خلاصه کرده است:
اقلیت عربی در اسرائیل مانند دیگر اقلیت‌های دینی شناخته می‌شود. هدف اسرائیل، جلوگیری از به رسمیت شناختن هویت ملی یا قومی برای این اقلیت است، زیرا در صورتی­که حکومت اسرائیل، حقوق اجتماعی اقلیت عربی در اسرائیل را با تکیه بر این­که آن­ها اقلیت دینی هستند به رسمیت بشناسد، دیگر هویت قومی اقلیت را مورد تایید قرار نمی‌دهد و به عرب‌ها به اعتبار اینکه اقلیت دینی هستند می‌نگرد. مصلحت حکومت اسرائیل در ورای این مسأله کاملا روشن است و خلاصه می‌شود به این­که دولت یهودی، تمایلی به وجود هرگونه مبارزه­طلبی قومی از سوی اقلیت قومی غیر یهودی ندارد. از اینجا بود که گام اولیه قانون شهروندی (سال 1952) دو سال قبل از تصویب قانون بازگشت برداشته شد. پس از آن، اجاره کردن زمین‌ها بنا بر اهداف عمومی صورت گرفت. این مساله در حقیقت از قوانین فوق‌العاده قیمومیت از سال 1943 گرفته شده است. سپس در سال 1950 قانون املاک غایبان به تصویب رسید. ما از آغاز دهه 50، در مقابل یک خط­مشی سیاسی ثابت قرار داشتیم. این خط­مشی سیاسی بر این مساله تاکید می‌کرد که اقلیت فلسطینی در اسرائیل، گروه­ها و طایفه‌های دینی محسوب می‌شوند و به هیچ وجه آ­­ن­ها یک گروه قومی نمی‌باشند. در نتیجه، این خط­مشی در صدد تضمین سیطره دولت‌های اسرائیل بر سرزمینی بود که آوارگان فلسطینی، آن را در جنگ 1948 ترک کرده یا از آن اخراج شده بودند.
سازمان‌های اسرائیلی به این ترتیب، زمینه ایجاد یک سیاست برنامه­ریزی در سرزمین عربی را با آزادی کامل و بدون هیچ مخالفی فراهم کردند و به دنبال آن، ایدئولوژی محرکی به وجود آمد که باعث تغذیه تفکر سیاسی و شهرک­سازی می‌شد.

دستگاه­های برنامه­ ریزی در «اسرائیل»

دستگاه برنامه­ریزی در «اسرائیل» با قدرت عظیم خود متمایز شده است. این مساله بدان جهت است که دستگاه برنامه­ریزی در اسرائیل، برخلاف دیگر دستگاه­های برنامه­ریزی در جهان غرب، قدرت فراوانی دارد. این دستگاه، قدرت گسترده‌ای در ارایه، توسعه و وضع قوانین دارد. قدرت دستگاه برنامه‌ریزی در اسرائیل به صورت هرمی از سطح پایین به سطح عالی به صورت زیر است:
1-    کمیته‌های سازمان محلی.
2-    کمیته‌های سازمان‌کشوری.
3-    شورای منطقه‌ای برنامه­ریزی و ساخت در قدس که این شورا بالاترین نهاد در هرم برنامه‌ریزی است.
این کمیته‌ها از نمایندگان تمام وزارتخانه‌ها مثل مسکن، دفاع، محیط، کشور، کشاورزی، زیر ساخت‌ها و... تشکیل می‌شود. علاوه بر این، موسسه‌های مهم و موثر از جمله آژانس یهود یا «کرین کایمت» و «اداره زمین‌های اسرائیل» در تبلور سیاست برنامه‌ریزی نقش دارند. وظایف مهم این کمیته‌ها عبارتند از:
الف- آماده کردن و تصویب نقشه‌های منطقه‌ای و کشوری.
ب- آماده کردن و تصویب طرح‌های مرجع برای آینده.
ج- آماده کردن پیشنهادهای وزیر کشور برای تصویب قوانین.
د- نظارت بر آن­چه که موسوم به ساخت و سازهای غیر قانونی عرب‌ها است.
از طریق بررسی طرح‌ها و نمودارهای منطقه‌ای و شهرستانی به این نتیجه رسیدیم که این طرح‌ها تا حد زیادی باعث پیشرفت شهرهای یهودی در زمینه اقتصادی، عمرانی و تربیتی می‌شوند و این مساله در طرح منطقه‌ای شماره 35، طرح‌های شهرستانی شماره(6) شهرستان حیفا و طرح شماره(2) شهرستان الشمال کاملا مشهود است.
در مورد شهرها و روستاهای عربی، می‌بینیم که این طرح‌ها بر موارد زیر تاکید می‌کنند:
- وسعت بخشیدن این روستاها و شهرها و افرایش جنگل‌ها و مناطق سرسبز در اطراف این شهرها.
- تبدیل کردن شهرها و محله‌های عربی به محله‌های حاشیه‌ای و از بین بردن فرصت‌های اقتصادی و توسعه در این محله‌ها و نبود سازمان‌ها و خدمات عمومی متناسب با رشد جمعیت و نیازهای روز در این محله‌ها.
- تحمیل قوانین جدید از طریق طرح‌های جدید و در تنگنا قرار دادن اقلیت عربی در زمین‌های کشاورزی‌شان. این قانون به صورت آشکار در شهرستان حیفا به اجرا در آمد.
- صدور حکم تخریب تمام ساخت و سازهای غیرقانونی از سوی حکومت مرکزی با تایید شورای منطقه‌ای برنامه­ریزی و ساخت و ساز و تایید کمیته‌های شهرستانی و منطقه‌ای.
- تصویب فوری طرح‌هایی که سازمان‌های یهودی ارایه می­دهند، به منظور تحقق هدف اصلی یعنی سیطره بر زمین و بهره­برداری از آن برای ساخت و ساز و توسعه.
- به تعویق انداختن هر گونه طرح‌هایی که غیر یهودیان ارایه می‌کنند.
- از بین بردن و محو مقدسات اسلامی؛ مقدساتی که بزرگترین شاهد و سند هویت عربی است و تا حد زیادی مانع اجرای طرح یهودی‌سازی می‌شود. شواهد زیادی وجود دارد که بیانگر این است که در بسیاری از شهرهای ساحلی، تعداد زیادی از آرامگاه­ها سوزانده و به جای آن­ها هتل و موسسه ساخته شد.
- آماده کردن طرح‌های زیادی برای یهودی­سازی قدس به خصوص در مسجدالاقصی. به عنوان مثال می‌توان به طرح‌های باغ‌های توراتی در جنوب مسجدالاقصی و شهر داود و ... اشاره کرد.
- هماهنگی برنامه­ریزی با وضع موجود. به عنوان مثال می‌توان به نقشه شماره 19 مرکز تجاری اشاره کرد. همان­طور که در مفاد این نقشه آمده است باید بین بهره­برداری از زمین و دستورهای ساخت و ساز با استعلامات موجود هماهنگی وجود داشته باشد. این در حالی است که از دیدگاه اسرائیل، ساختمان‌های عربی موجود غیر قانونی محسوب شده و مانع طرح‌های یهودی می‌شوند.

نتیجه گیری

مطالبی ارایه شده نشان می‌دهد که رژیم اسرائیل در اجرای طرح‌های خود، موفق بوده است و از آغاز تشکیل اسرائیل تحت پوشش قانون، اقدام به ایجاد دستگاهی عظیم و یکپارچه برای سیطره بر سرزمین عربی نموده و در نهایت، یهودی‌سازی سرزمین را به اجرا در آورده است.

در بند الف تحت عنوان اهداف عالی نقشه، صفحه دوم از کتاب«نقشه کشوری شماره 35» سال 2002 آمده است: «پیشرفت و توسعه کشور اسرائیل به صورتی که بتواند اهداف جامعه اسرائیل را محقق کند و به ارزش‌های دولت یهودی جامه عمل بپوشاند.»

در همین راستا، می‌بینیم که مشکل، عظیم است و علاوه بر تلاش‌های عربی موجود برای مقابله با این مساله، نیازمند وحدت سیاسی جامعه عربی و اتخاذ یک موضع سیاسی مشخص است. علاوه بر این لازم است برای مقابله با چنین طرح‌های ظالمانه‌ای که وجود جامعه عربی فلسطین را نادیده می‌گیرد، موسسه‌های برنامه‌ریزی و حقوقی عربی با هم متحد شوند. جامعه‌ای که دارای این حق است که در سرزمین خود آزادانه و با کرامت زندگی کند و سطح زندگی خود را در تمام رمینه‌ها بالا ببرد.

ترجمه: فاطمه کاظمی

_________________________________________________________

1- المهندس زکی اغباریة، التخطیط و یهودیة الدولة، در: الداخل الفلسطینی و یهودیة الدولة، مرکز الزیتونة للدراسات و الاستشارات، بیروت:2010، ص­ص:100-95.
2- رییس موسسه وقف و میراث الاقصی
3- کارشناس و مترجم مسایل فلسطین
نام:
ایمیل:
* نظر: